به‌منظور تربيت آموزگاران فنى براى دبستان‌هاى کشاورزيِ روستائى در ۲۳ ارديبهشت ۱۳۲۸ اساسنامه و برنامهٔ دانشسراى کشاورزى به تصويب شوراى عالى فرهنگ رسيد. فارغ‌التحصيلان اين دانشسرا موظف بودند اصول کلى کشاورزى جديد را به‌طور علمى و عملى در قصبات و روستاها تعليم دهند.

دانشسراى تربيت‌بدنى

براى تربيت آموزگاران مرد و زن مخصوص دبستان‌هاى کشور، اساسنامه و برنامهٔ دانشسراى تربيت‌بدنى در دوم مرداد ۱۳۲۷ به تصويب شوراى عالى فرهنگ رسيد. فارغ‌التحصيلان اين دانشسراها موظف بودند در مدارس ابتدائى امور ورزش و تربيت‌بدنى را به‌عهده گيرند.

دانشسراى عشايرى

هدف از تأسيس اين مراکز، تربيت آموزگار براى تدريس در دبستان‌هاى عشايرى بوده است. اساسنامه و برنامهٔ اين مراکز در دى ماه ۱۳۳۴ به تصويب شوراى عالى فرهنگ رسيد و نخستين مرکز آن در سال ۱۳۳۵ در شيراز تأسيس شد. از شرايط ورود به دانشسراى عشايرى ايلى‌بودن، داشتن گواهينامهٔ ششم ابتدائى و قبولى در امتحان ورودى بوده است. دوره آموزش در دانشسراهاى عشايرى يک سال تمام (دوازده ماه) تعيين شده بود.

دورهٔ يک‌سالهٔ تربيت‌معلم

به‌منظور تأمين معلمان مورد نياز دورهٔ ابتدائي، دورهٔ يک‌‌سالهٔ تربيت‌معلم در ۱۳۳۸ تأسيس شد. به‌موجب اساسنامهٔ مصوب، داشتن ديپلم کامل متوسطه در يکى از رشته‌هاى متوسطه از شرايط ورود به آن بوده است. به فارغ‌التحصيلان اين مراکز، فوق‌ديپلم داده مى‌شد. محل خدمت آنان نيز در مدارس راهنمائى تحصيلى شهر و روستا بود.

مراکز تربيت‌مربى کودک

به‌منظور تأمين مربيان مورد نياز کودکستان‌ها و دورهٔ آمادگي، مراکز متعددى در تهران و شهرستان‌ها تأسيس شد و از سال ۱۳۵۱ به بعد گسترش يافت. از شرايط ورود به اين مراکز داشتن گواهينامهٔ ديپلم کامل متوسطه و مدت تحصيل ابتدا شش ماه و سپس يک سال تحصيلى بوده است؛ فقط بانوان مى‌توانستند در اين مراکز تحصيل کنند.

تربيت‌معلم کودکان استثنائى

به‌منظور تربيت و تأمين معلمان کودکان استثنائي، اساسنامهٔ اين مراکز در سال ۱۳۴۷ از تصويب شوراى عالى آموزش و پرورش گذشت. داشتن ديپلم کامل متوسطه و توفيق در امتحانات ورودى از شرايط اصلى ثبت‌نام در مراکز تربيت‌معلم استثنائى بوده است. دارندگان ديپلم کامل متوسطه با گذراندن يک سال تحصيلى و به‌صورت روزانه در مدارس ابتدائى به تحصيل مى‌پرداختند.

تأمين معلم از طريق سپاه دانش

با شروع کار سپاهيان دانش، مراکز تربيت‌معلم يک‌ساله به‌تدريج منحل شد و تدريس در مدارس سپاه دانش روستاها به‌عهدهٔ کسانى بود که به‌جاى خدمت سربازى - با ديپلم کامل متوسطه و گذراندن دورهٔ چهارماههٔ آموزشى - به اين امر مبادرت مى‌ورزيدند.

دانشسراهاى راهنمائى تحصيلى

با تغيير ساختار آموزش و پرورش در سال ۱۳۴۵ و پيش‌بينى دورهٔ راهنمائى تحصيلى در نظام آموزش و پرورش ايران، دانشسراهاى راهنمائى تحصيلى از سال تحصيلى ۱۳۴۹-۱۳۵۰ در تهران و شهرستان‌ها تأسيس شد. طبق اساسنامهٔ مصوب شوراى عالى آموزش و پرورش در اين مراکز، ابتدا رشته‌هاى تحصيلى علوم تجربي، رياضي، علوم انساني، حرفه‌وفن و زبان خارجى داير و مدت تحصيلى در اين مراکز دو سال معين شد.

مؤسسهٔ تربيت‌معلم و تحقيقات تربيتى

در سال ۱۳۴۳ دانشسراى عالى منحل شد و به‌جاى آن سازمان تربيت معلم و تحقيقات تربيتى به‌وجود آمد. اين سازمان داراى سه مؤسسهٔ تربيت دبير، تربيت مدير و راهنماى تعليماتى و مؤسسهٔ تحقيقات و مطالعات تربيتى شد.