سازمان و درجه‌بندى مدارس راهنمائى

در مدارس راهنمائى تحصيلى افرادى چون مدير، معاون، دبيران رشته‌هاى رياضي، علوم‌تجربي، حرفه‌وفن، زبان و ادبيات فارسي، زبان خارجه، علوم‌اجتماعي، دينى و عربي، هنر، تربيت‌بدني، مربيان پرورشي، متصدى امور دفتري، متصدى آزمايشگاه و کارگاه، مسئول تنظيم پرونده‌هاى تحصيلى و امتحانات و خدمتگزار فعاليت دارند.


در آئين‌نامه اجرائى مدارس راهنمائى تحصيلي، ضوابط انتخاب اين افراد و وظايف هريک و مقررات مربوط به دانش‌آموزان مورد بحث قرار گرفته است.


مدارس راهنمائى تحصيلى شامل شش درجه است؛ مدرسهٔ راهنمائى درجهٔ يک مدرسه‌اى است که ۹۰ دانش‌آموز دارد. اساس درجه‌بندى شش‌گانه، تعداد دانش‌آموز هر مدرسه است و تعداد پست‌هاى سازمانى و انواع آنها به تناسب درجه و افزايش دانش‌آموز متفاوت است. جدول درجه‌بندى مدارس راهنمائى به ازاء هر ۳۷۵ دانش‌آموز يک نفر مربى پرورشى در نظر گرفته شده است.

جدول درجه‌بندى مدارس راهنمائى تحصيلى

درجه درجه‌بندى
(به نفر)
حدود درجات رئيس معاون دفتردار متصدى آزمايشگاه و کارگاه خدمتگزار -
سرايدار
دبير
۱ تا ۹۰ ۰-۱۲۰ ۱ - - - - دبير برابر برنامهٔ
مصوب درسى.
۲ تا ۱۵۰ ۱۲۱-۲۰۰ ۱ ۱ - - ۱ دبير برابر برنامهٔ مصوب درسى.
۳ تا ۲۵۰ ۲۰۱-۳۲۵ ۱ ۱ ۱ ۱ ۲ دبير برابر برنامهٔ مصوب درسى.
۴ تا ۴۰۰ ۳۲۶-۵۰۰ ۱ ۲ ۲ ۱ ۳ دبير برابر برنامهٔ مصوب درسى.
۵ تا ۶۰۰ ۵۰۱-۷۵۰ ۱ ۳ ۲ ۲ ۴ دبير برابر برنامهٔ مصوب درسى.
۶ تا ۹۰۰ ۷۵۱-۱۰۵۰ ۱ ۳ ۲ ۲ ۵ دبير برابر برنامهٔ مصوب درسى.

وظايف مديران مدارس

کليه کارها و اقداماتى که در محيط مدرسه صورت مى‌گيرد، زير نظر رئيس مدرسه خواهد بود و مدير مدرسه از لحاظ حسن اجراء امور پرورشى - آموزشى و ادارى در مقابل ادارهٔ آموزش و پرورش مسئوليت تام دارد. در آئين‌نامهٔ مصوب آبان ۱۳۶۳ وظايف مديران مدارس ابتدائى و راهنمائى به دو بخش، آموزشى و ادارى تقسيم شده است.

وظايف پرورشى - آموزشى

- نظارت برحسن اجراء و مراقبت در پيشرفت امور پرورشى - آموزشى و ادارى مدرسه، برمبناى برنامه‌هاى مصوب و نظارت بر ايفاء مسئوليت‌ها و وظايف کارکنان پرورشى - آموزشى و ادارى


- هدايت و همکارى با کارکنان پرورشى - آموزشى و ادارى در حسن اجراء برنامه‌ها و وظايف مصوب


- اقدام به تشکيل شوراها و گروه‌هاى پرورشى - آموزشي، انجمن اولياء و مربيان مدرسه و اِعمال نظارت مستقيم بر امور اين گروه‌ها


- تشکيل جلسات عمومى اولياء دانش‌آموزان به‌منظور هماهنگى اولياء و مربيان در اجراء شيوه‌هاى تربيتى


- فراهم‌کردن وسايل ارتقاء فکري، علمى و ايمانى کليه کارکنان


- حضور در کلاس درس معلمان و مربيان و مشاهدهٔ روش کار و تدريس آنان و مشاوره براى اصلاح و پيشبرد روش‌ها


- شرکت‌دادن معلمان و مربيان در بازآموزى‌ها و کار‌آموزى‌ها


- شرکت فعال در دوره‌هاى کار‌آموزى و سمينارها و جلسات پرورشى - آموزشى که از طرف وزارت آموزش و پرورش و سازمان‌هاى مربوط تشکيل مى‌شود


- کوشش و تلاش مستمر در جهت اِعمال موازين اسلامى در مدرسه و آشناکردن دانش‌آموزان با مسائل مذهبى و اخلاقى


- مراقبت کامل براى بهبود رفتار و روابط دانش‌آموزان، معلمان و مربيان پرورشى و ديگر کارکنان مدرسه و اعمال روش‌ها و تدابيرى که همکارى و هماهنگى صميمانه بين آنان را فراهم کند


- کوشش در کسب اطلاع از پيشرفت يا عقب‌ماندگى تحصيل دانش‌آموزان و همکارى و تبادل‌نظر با اولياء و راهنمائى آنان براى نيل به پيشرفت کار مدرسه


- کوشش در گسترش فضاى مدرسه و تجهيز آن به نمازخانه، سالن سخنراني، کتابخانه، کارگاه، آزمايشگاه و وسايل ورزشي، بهداشتى و وسايل آموزشى و پرورشى ديگر


- اجراء دقيق دستورالعمل‌ها و بخشنامه‌هاى وزارت آموزش و پرورش


- ايجاد ارتباط دائم، مفيد و مؤثر بين مسجد محل و مدرسه.

وظايف ادارى

- ثبت‌نام دانش‌آموزان براساس دستورالعمل‌هاى ابلاغ‌شده


- پيشنهاد به‌موقع سازمان پرورشى - آموزشى و ادارى مدرسه به ادارهٔ آموزش و پرورش محل با توجه به ضوابط مصوب سازمانى


- تقسيم کار مبتنى بر شرح وظايف افراد و تنظيم برنامهٔ کار هفتگى کلاس‌ها و ابلاغ به‌موقع آن به معلمان و دانش‌آموزان


- ابلاغ آئين‌نامه‌ها و شرح وظايف شغلى معلمان و کارکنان


- رسيدگى به حضور و غياب کارکنان


- همکارى و اشتراک مساعى با افراد و سازمان‌هاى ذى‌صلاح محلى در فعاليت‌هاى عمراني، اجتماعى و بهداشتى به‌منظور نيل به توسعهٔ اجتماعى بيشتر منطقه


- کوشش در فراهم‌کردن امکانات مربوط به ارزشيابى مداوم از کار معلمان و مربيان و ديگر کارکنان مدرسه


- تدارک و تشويق افراد صالح و فداکار و توبيخ و تنبيه افراد ناصالح و خاطى طبق ضوابط


- حضور در مدرسه دست‌کم نيم‌ساعت پيش از آغاز کار مدرسه و اتخاذ تدابير لازم به‌منظور مراقبت بر جريان فعاليت‌هاى رسمى و جنبى آموزشى و پرورشى دانش‌آموزان در اوقات رسمى و خارج از اوقات رسمى


- داير نگهداشتن مدرسه در مدت تعطيلى تابستان


- نظارت مستقيم و دقيق بر تنظيم و تهيه دفتر امتحانات و دفتر آمار


- مراقبت در حفظ ساختمان و اموال مدرسه و تنظيم دفاتر مربوط و نظارت بر حسن اجراء امور مالى مدرسه


- مراقبت کامل در تأمين شرايط مطلوب بهداشتى و ايمنى دانش‌آموزان و کارکنان مدرسه


- تهيه گزارش دست‌کم هر سه ماه يک بار از چگونگى پيشرفت کارهاى پرورشى - آموزشى و ادارى


- اجراء دقيق مفاد دستورالعمل‌ها و بخشنامه‌هاى ادارى


مديران مدارس در هر منطقه آموزشى را رئيس آموزش و پرورش منطقه منصوب مى‌کند.


ضوابط انتخاب، انتصاب و تغيير مديران مدارس به‌موجب آئين‌نامه نحوهٔ انتصاب مديران و مسئولان آموزش و پرورش است.


مطالعهٔ مفاد کامل آئين‌نامهٔ مربوط به سازمان و درجه‌بندى مدارس، شرايط معاونان مدارس، وظايف معاونان، معلمان، مربيان، مسئولان و متصديان امور دفترى و مالى و متصديان آزمايشگاه و کارگاه توصيه مى‌شود.

شوراها و انجمن‌هاى مدرسه

از موارد مهمى که در آئين‌نامه‌هاى مصوب شوراى عالى آموزش و پرورش مورد بحث قرار گرفته است، تشکيل شوراها و انجمن‌هاى مختلف در مدارس ابتدائي، راهنمائى تحصيلى و متوسطه است.


از مهارت‌هاى مهم مديران مدارس، مهارت در ادارهٔ شوراهاى مختلف مدرسه است. در آئين‌نامهٔ اجرائى آموزش و پرورش همگاني، مصوب آبان ۱۳۶۲ شوراى عالى آموزش و پرورش، شوراها و انجمن‌هاى متعددى پيش‌بينى شده است که نحوهٔ تشکيل و شرح وظايف بعضى از آنها به اختصار مطرح مى‌شود.

شوراى عمومى مدارس

اين شورا در موارد لازم، دست‌کم يک بار با دعوت و زير نظر رئيس مدرسه با شرکت کليهٔ کارکنان ادارى و پرورشى - آموزشى تشکيل مى‌شود. در مواردى‌که بررسى مسائل خاص، حضور اشخاص ديگرى از اعضاء دائم را در شوراى عمومى ايجاب مى‌کند، رئيس مدرسه اقدام خواهد کرد. در اولين جلسهٔ شوراى عمومى مدرسه در هر سال از ميان معلمان و مربيان هرکلاس يک نفر به‌عنوان معلم راهنماى آن کلاس انتخاب و از سوى رئيس مدرسه به دانش‌آموزان کلاس معرفى مى‌شود.

اهم وظايف شوراى عمومى مدرسه

- بحث و تبادل نظر در مورد کتاب امور پرورشى - آموزشى و ادارى مدرسه و ارائهٔ راه‌حل‌هاى مناسب براى اجراء مطلوب برنامه‌هاى روزمره


- رسيدگى به پيشنهادها و نظريات دانش‌‌آموزان و اولياء آنان که از طريق صندوق نظريات يا تماس با مدير مدرسه دريافت مى‌شود


- تبادل نظر در مورد وضع تحصيلى و تربيتى دانش‌آموزان و توجه بيشتر به کودکانى که نيازمند برنامه‌هاى جنبى و کمکى هستند.

شوراى معلمان (دبيران) و مربيان

شوراى معلمان برحسب مورد با شرکت معلمان يک کلاس يا معلمان يک گروه مواد درسى و معلم راهنماى هر کلاس، زيرنظر مدير يا نمايندهٔ او تشکيل مى‌شود. در موارد لزوم، مى‌توان از اولياء دانش‌آموزان يا پزشکان يا روحانيان، کارشناسان و يا مسئولان آموزش و پرورش براى شرکت در جلسات شورا و تبادل نظر در موارد مربوط دعوت به‌عمل آورد. جلسات شوراى معلمان با حضور دو ثلث اعضاء هر شورا رسميت پيدا مى‌کند.

اهم وظايف شوراى معلمان و مربيان

- رسيدگى به گزارش‌هاى معلمان کلاس و امور مربوط به شاگردان و بررسى وضع تحصيلى و تربيتى آنها و ارائهٔ رهنمودها و راهنمائى‌هاى هماهنگ


- تنظيم برنامهٔ دقيق ارزشيابى و انجام امتحانات و نظارت برحسن اجراء امور تحصيلى و تربيتى دانش‌آموزان


- مطالعه و بررسى آئين‌نامه‌ها و بخشنامه‌هاى صادره و اخذ تصميم دربارهٔ روش‌هاى اجرائى آنها.

انجمن اولياء و مربيان

سابقهٔ تشکيل انجمنى به‌نام خانه و مدرسه در مدراس به سال ۱۳۲۶ مربوط مى‌شود. براى تحقق اهداف مورد نظر، اساسنامهٔ مصوب انجمن خانه و مدرسه تا سال ۱۳۵۷ مورد استفاده قرار گرفته است. پس از انقلاب اسلامى نام انجمن خانه و مدرسه به انجمن اولياء و مربيان تغيير يافت و براى آن اساسنامهٔ جديدى تدوين شد. در اين اساسنامه تعريف و وظايف انجمن، چگونگى انتخاب اعضاء و تشکيل انجمن و مقررات عمومى مطرح شده است.

هدف عمدهٔ انجمن اولياء و مربيان مدرسه

تفکر، تلاش، يارى و همکارى براى بهبود و پيشرفت هرچه بهتر امر آموزش و پرورش دانش‌آموزان مدرسه از طريق:


- آگاه کردن اولياء دانش‌آموزان به مسائل ديني، تربيتي، اخلاقى و مشاوره با آنان در هماهنگ‌کردن روش‌هاى تربيتى و آموزشى در محيط خانه و مدرسه


- ايجاد و تحکيم پيوندهاى عاطفي، اخلاقى و انسانى بين اولياء دانش‌آموزان و مربيان مدرسه


- بهره‌مندى هرچه بيشتر از امکانات اولياء دانش‌آموزان براى تهيه، تدارک و تکميل امکانات آموزشى - پرورشى و بهداشتى مدرسه.

اهم وظايف انجمن اولياء و مربيان مدرسه

اهم وظايف انجمن اولياء و مربيان عبارتند از:


- مشاوره و برنامه‌ريزى به‌منظور تحقق هرچه بهتر اهداف انجمن


- تهيهٔ برنامهٔ بهداشتى - پزشکى و نظارت بر اجراء آن در مدرسه


- همکارى و همفکرى با مدير مدرسه به‌منظور برنامه‌ريزى و برگزارى جلسات ماهانهٔ اولياء و مربيان در جهت آموزش بهداشت، مسائل تربيتي، دينى و سواد‌آموزى


- دعوت از اولياء علاقه‌مند به‌منظور بهره‌مندى از خدمات و يارى‌هاى آنان براى تهيه، تدارک و تکميل امکانات آموزشى - پرورشى مدرسه


- همکارى و همفکرى با مدير و مربيان مدرسه در مورد برنامه‌هاى اوقات فراغت دانش‌آموزان و انجام گردش‌هاى علمى و تفريحى خارج از مدرسه


- قبول هدايا و کمک‌هاى مالى از اولياء دانش‌آموزان و ديگر افراد خيّر و علاقه‌مند. براساس آئين‌نامهٔ اجرائى مدارس، انجمن‌هاى ديگرى با اهداف مشخصى با شرکت دانش‌آموزان تشکيل مى‌شود.