اهداف و برنامهٔ دورهٔ راهنمائى تحصيلى

از آنجا که در دورهٔ راهنمائى تحصيلى نوجوانان معمولاً مرحلهٔ دشوار رشد و سازگارى اجتماعى را مى‌گذرانند، در تعيين هدف‌ها و تدوين برنامه‌هاى آموزشى و پرورشي، توجه به مبانى فلسفي، زيستي، روانى و اجتماعى دورهٔ نوجوانى اهميت دارد. اهداف مورد نظر در اين دوره عبارتند از:


- پرورش فضايل اخلاقى و معنوى دانش‌آموزان


- کمک به ايجاد نظم و ترتيب و تفکر علمى که از دورهٔ پنج‌سالهٔ ابتدائى آغاز شده است


- آماده ساختن دانش‌آموزان براى ادامهٔ تحصيل در دورهٔ متوسطه يا ايجاد آمادگى براى شروع زندگى اجتماعى و توليدى از طريق ارائه برنامه‌ها و کوشش‌هاى آموزشى و پرورشى


- کشف و شناخت استعداد و علايق شخصى و رغبت‌هاى فردى دانش‌آموزان براساس موازين دقيق علمى و تربيتى (تعليم و تربيت و مراحل آن؛ ص ۵۳.).


دانش‌آموزان اين دوره از آغاز در هر پايهٔ تحصيلي، هفته‌اى ۳۴ ساعت برنامهٔ درسى داشته‌اند. به‌تدريج در مواد درسى و ميزان ساعات اين دوره تغييراتى به‌وجود آمد. در سال تحصيلى ۱۳۷۶-۱۳۷۷ دانش‌آموزان در هر هفته ۳۲ ساعت درس داشتند. مواد درسى عبارت است از قرآن، تعليمات ديني، عربي، زبان خارجي، زبان و ادبيات فارسي، علوم‌تجربي، رياضيات، علوم اجتماعي، حرفه‌وفن، ورزش و هنر.

تربيت‌معلم و مشاور راهنمائى

براى تربيت و تأمين دبيران اين دوره، دانشسراهاى راهنمائى تحصيلى از سال ۱۳۴۸ تأسيس شد.


براى کمک به دانش‌آموزان در انتخاب رشته‌ٔ تحصيلى و پيشرفت درسى و کاهش مشکلات اخلاقي، عاطفي، اجتماعى و آموزشى از سال تحصيلى ۱۳۵۰-۱۳۵۱، مشاوران راهنمائى در دو سطح ليسانس و فوق ليسانس در دانشگاه تربيت‌معلم و دانشکده‌هاى علوم‌تربيتى و ساير دانشگاه‌ها تربيت شدند، در سال ۱۳۵۹ برنامه تربيت مشاور راهنمائى و استفاده از آنان در مدارس راهنمائى تحصيلى متوقف شد.


نظر به ضرورت هدايت دانش‌آموزان در ابعاد اخلاقى و تحصيلي، دوباره اين رشته در دانشکده‌هاى علوم‌تربيتى داير شد و علاوه بر ايجاد هسته‌هاى مشاوره تربيتي، توجه به برنامهٔ راهنمائى و مشاوره و استفاده از خدمات مختلف راهنمائى مورد تأکيد قرار گرفت.

دفتر آموزش راهنمائى تحصيلى

تشکيلات مرکزى

دفتر آموزش راهنمائى تحصيلى زيرنظر معاونت برنامه‌ريزى نيروى انسانى و آموزش عمومى آموزش و پرورش فعاليت مى‌کند (نمودار تشکيلات دفتر آموزش راهنمائى تحصيلm).


در اين دفتر علاوه بر مدير کل دو معاون و واحدهاى مشاوره، امور مدارس شبانه‌روزي، آموزش عشاير، آموزش نمونه‌دولتي، آئين‌نامه‌ها، گروه‌هاى آموزشي، برنامه‌ريزي، ارزشيابى و طرح و برنامه‌ها و انتشارات و امور عمومى فعاليت دارند. در اين دفتر ۴۱ پست سازمانى وجود دارد.


مديرکل دفتر آموزش راهنمائى تحصيلى به پيشنهاد معاونت برنامه‌ريزى نيروى انسانى و آموزش عمومى از طرف وزير آموزش و پرورش منصوب مى‌شود. اهم وظايف اين دفتر عبارت است از:


- سياست‌گذارى و برنامه‌ريزى در جهت توسعه مدارس راهنمائى تحصيلى در شهر و روستا و مدارس عشايرى


- تهيه طرح‌هاى مختلف براى پيشبرد امور کيفى مدارس راهنمائى تحصيلى


- تهيه آئين‌نامه‌هاى مختلف مربوط به دورهٔ راهنمائى تحصيلى به‌منظور تصويب در مراجع ذى‌ربط


- برنامه‌ريزى در جهت تأمين نيروى انسانى مورد نياز با همکارى دفاتر ذى‌ربط


- کوشش در جهت آشنائى کارکنان دوره راهنمائى با اهداف و برنامه‌هاى اين دوره، شاخه‌ها و رشته‌هاى تحصيلى و مشاغل جامعه


- برنامه‌ريزى در جهت تشکيل گروه‌هاى آموزشى و اعلام وظايف آنان و افزايش اثربخشى اين گروه‌ها


- برنامه‌ريزى در جهت توسعهٔ مدارس نمونه دولتي، شبانه‌روزى‌ها و نظارت بر فعاليت آنها


- تهيه و اجراء طرح‌هاى پژوهشى در جهت شناخت مشکلات اين دوره و ارزشيابى از طرح‌ها و برنامه‌هاى مصوب


- تشکيل دوره‌هاى بازآموزي، گردهمائى‌هاى علمى و انتشار نشريات لازم در جهت دانش‌افزائى کارکنان اين دوره با همکارى دفاتر ذى‌ربط.


طبق تشکيلات مصوب اسفندماه ۱۳۷۷ دفتر آموزش راهنمائى تحصيلى با دفتر آموزش ابتدائى ادغام شده است.


تشکيلات دفتر آموزش راهنمائى تحصيلى
تشکيلات دفتر آموزش راهنمائى تحصيلى

تشکيلات استان‌ها

در تشکيلات اداره کل آموزش و پرورش استان‌ها واحدى با عنوان ”آموزش راهنمائى تحصيلي“ وجود دارد که در آن کارشناسانى فعاليت دارند. وظيفهٔ اصلى اين واحد برنامه‌ريزي، سازماندهى و هدايت و نظارت بر فعاليت‌هاى مدارس راهنمائى استان است. مسئول اين واحد را به پيشنهاد معاونت آموزش عمومي، مديرکل آموزش و پرورش استان منصوب مى‌کند.


در تشکيلات ادارى هر منطقه آموزشى در کشور نيز واحدى با عنوان آموزش راهنمائى تحصيلى وجود دارد که مسئوليت برنامه‌ريزى و هدايت امور مربوط به مدراس راهنمائى در سطح منطقه را برعهده دارد. اين واحد زيرنظر معاون آموزش عمومى هر منطقه فعاليت مى‌کند. در نمايندگى‌ها نيز پست آموزش راهنمائى تحصيلى وجود دارد که هدايت امور مدارس راهنمائى حوزه نمايندگى را برعهده دارد.