ضوابط هدايت تحصيلى

يکى از اهداف مهم دورهٔ راهنمائى تحصيلى هدايت دانش‌آموزان به مرحلهٔ تحصيلى بعد و انتخاب رشتهٔ تحصيلى مناسب براساس ويژگى‌هاى فردى و نيازهاى اجتماعى است. امر هدايت تحصيلى معمولاً در پايان سال سوم راهنمائى انجام مى‌شود و طبق ضوابطى که به تصويب شوراى عالى آموزش و پرورش رسيده است دانش‌آموزان اين دوره بايد حد نصاب نمره را براى هريک از شاخه‌ها و رشته‌هاى متوسطه به‌دست آورند و براساس توصيه مشاور يا مدير مدرسه در دورهٔ متوسطه ثبت‌نام نمايند. با اجراء طرح نظام جديد متوسطه عملاً امر هدايت تحصيلى و انتخاب شاخه و رشته در دوره متوسطه انجام و به نمرات بعضى از دروس دوره راهنمائى نيز توجه مى‌شود.

بررسى کمى و کيفى دورهٔ راهنمائى تحصيلى

دورهٔ راهنمائى تحصيلى از سال تحصيلى ۱۳۵۰-۱۳۵۱ با ۲۵۹ هزار و ۲۱۸ دانش‌آموز در ۲ هزار و ۳۱۲ مدرسه و ۶ هزار و ۵۹۴ کلاس با ۸ هزار و ۵۰۷ معلم و ۲۶۱ مشاور راهنمائى آغاز به‌کار کرده است.


در سال تحصيلى ۱۳۷۰-۱۳۷۱ در اين دوره نزديک به ۳ ميليون و ۵۴۰ هزار دانش‌آموز در ۱۶ هزار و ۸۹۶ مدرسه و ۱۰۹ هزار کلاس مشغول تحصيل بوده‌اند. در سال تحصيلى ۱۳۷۰-۱۳۷۱ تعداد ۱۷۴ هزار و ۱۶۲ نفر در مدارس راهنمائى فعاليت داشته‌اند که ۱۱۴ هزار و ۲۱ نفر معلم، ۷۴۵ نفر مدير معلم و ۱۲ هزار و ۳۵۵ نفر مدير بوده‌اند. از ۱۱۴ هزار و ۲۱ معلم اين دوره، ۵ هزار و ۶۱۷ نفر ليسانس و بالاتر و ۹۷ هزار و ۷۰۲ نفر فوق‌ديپلم و ۱۰ هزار و ۶۱۷ نفر ديپلم داشته‌اند. دقت نظر در ارقام فوق و پاره‌اى از نتايج مطالعات انجام‌شده در مورد دورهٔ راهنمائى تحصيلى حاکى از آن است که:


در سال تحصيلى ۱۳۷۶-۱۳۷۷ تعداد ۵ ميليون و ۲۸۲ هزار و ۸۸۱ دانش‌آموز در ۲۶ هزار و ۶۹۷ مدرسه راهنمائى به تحصيل پرداخته‌اند که ۴۶/۴۵ درصد آنان دختر بوده است.


۱. على‌رغم رشد زياد مدارس و تعداد دانش‌آموزان اين دوره، هنوز تعداد بسيارى از گروه سنى ۱۱-۱۳ سال به مدرسه راه نيافته‌اند. طبق سرشمارى سال ۱۳۶۵، ۲۶/۷ درصد از جمعيت ايران در اين گروه سنى بوده‌اند. بيشتر افراد محروم از تحصيل در دورهٔ دوم تعليمات عمومى متعلق به روستاها و نقاطى هستند که در آنها مدرسهٔ راهنمائى تأسيس نشده است.


۲. گرچه پس از انقلاب اسلامى تعداد دختران شاغل به تحصيل در اين دوره افزايش زيادى يافته است، ولى هنوز تفاوت برخوردارى از آموزش و پرورش بين پسران و دختران ديده مى‌شود.


۳. به‌دليل متوقف ماندن برنامهٔ راهنمائى و مشاوره به‌صورت نظام‌يافته، امکان شناسائى دانش‌آموزان و عرضهٔ اطلاعات تحصيلى و شغلى به آنان به‌منظور انتخاب رشتهٔ تحصيلى مناسب، کاهش چشمگيرى يافته است.


۴. بيشتر ساختمان‌هاى مدارس راهنمائى کاملاً براى اجراء برنامه‌هاى اين دوره مناسب نبوده و به‌دليل کمبود فضا، مدارس دونوبته به‌تدريج گسترش يافته است.


۵. على‌رغم تأسيس و گسترش دانشسراهاى راهنمائى تحصيلى هنوز درصد زيادى از معلمان شاغل در اين دوره مدرک ديپلم دارند و مراکز تربيت‌معلم و کار‌آموزى نتوانسته‌اند معلمان اين دوره را از نظر کمى و صلاحيت‌هاى علمى در حد انتظار آماده کنند.


۶. در تنظيم برنامه‌ها و تأليف کتاب‌هاى درسى عملاً مقتضاء سن دانش‌آموزان و توانائى معلمان در آموزش مطالب، مورد توجه دقيق برنامه‌ريزان و مؤلفان قرار نگرفته و درنتيجه در عمل، مشکلاتى را از نظر يادگيرى مطالب درسى و بازدهى کار آموزشى اين دوره به‌وجود آورده است.


وجود افت تحصيلى فراوان به‌ويژه مردودى دورهٔ راهنمائى تحصيلى مؤيد اين امر است. اگرچه در افزايش مردودى‌ها عوامل متعددى مانند نحوهٔ مديريت در مدارس، فضاهاى آموزشي، تجهيزات و وسايل کمک آموزشي، مشاوره و راهنمائي، مقررات امتحاني، صلاحيت‌هاى معلمان و شيوهٔ تدريس آنان دخالت دارد، ولى ميزان برنامه‌ها و حجم بسيار کتاب‌ها نيز از عوامل مؤثر بوده است. در سال تحصيلى ۷۴-۷۵، ۲/۱۸ درصد از دانش‌آموزان دورهٔ راهنمائى تحصيلى مردود شده‌اند. على‌رغم اجراء طرح جبرانى در تابستان‌ها، هنوز مردودى‌هاى اين دوره نسبت به دوره‌هاى تحصيلى ديگر درصد بالاترى را دارا است.


براى کاهش مشکلات مربوط به دورهٔ راهنمائى تحصيلى و فراهم‌کردن زمينه‌هاى لازم براى تحقق اهداف اين دوره لازم است که:


- از بين دبيران و مربيان باتجربه و شايستهٔ اخلاقى و علمي، عده‌اى با عنوان ”دبير راهنما“ انتخاب شوند و پس از گذراندن دورهٔ لازم تعدادى از ساعات موظف خود را به هدايت تحصيلى دانش‌آموزان بپردازند.


- فرصت‌هاى متعدد براى دانش‌آموزان به‌منظور بازديد از مؤسسات مختلف صنعتي، خدماتي، کشاورزي، علمى و فرهنگى فراهم شود.


- طرح‌هاى لازم براى ايجاد گرايش به‌سوى معلمي، انتخاب معلمان شايسته، تربيت آنان در مراکز تربيت‌معلم صورت گيرد و از استخدام افرادى که دوره‌هاى تحصيلى لازم را نديده‌اند، براى تدريس در اين دوره خوددارى شود.


- اطلاعات جامعى در مورد انواع رشته‌هاى تحصيلي، انواع حِرَف و فنون جامعه در اختيار دانش‌آموزان قرار گيرد.


- در تشکيلات سازمان مرکزى مربوط به دورهٔ راهنمائى تغييرات لازم داده شود تا برنامه‌ريزى به‌منظور تهيه آزمون‌ها و ابزار ديگر راهنمائى ميسر شود.


- پژوهش‌هاى لازم در جهت بررسى کتاب‌ها و کتاب‌هاى درسى اين دوره صورت گيرد و براساس آن تجديدنظر لازم در آنها به‌عمل آيد.


- بودجهٔ اين دوره افزايش يابد تا زمينهٔ ايجاد فضاهاى بيشتر آموزشى و تجهيز مدارس اين دوره و استفاده از کارگاه و آزمايشگاه و بهره‌مندى از نيروهاى انسانى کارآمد فراهم شود.