پس از تصويب قانون ادارى معارف در آبان ۱۲۸۹ ش - که در مباحث پيشين بحث شد - اولين قانون مصوب که در آن ساختار آموزش و پرورش، برنامه‌ريزى آموزشي، تعليمات اجباري، حدود اختيارات وزارت معارف، نحوهٔ شرکت مردم در تأسيس و ادارهٔ مدارس، شرايط و ضوابط مديريت در دوره‌هاى مختلف تحصيلي، بودجهٔ مدارس و سرانجام مجازات بدنى در مکاتب و مدارس طرح شده، قانون اساسى معارف نهم آبان ۱۲۹۰ ش است. نظر به اهميت و تأثير مواد اين قانون در نظام آموزش و پرورش فعلى ايران، متن آن عيناً نقل مى‌شود:


- مادهٔ ۱:

مکتب و مدرسه عبارت است از تأسيساتى که براى تربيت اخلاقي، علمى و بدنى ابناء نوع داير مى‌گردد.


- مادهٔ ۲:

پروگرام [برنامه] مدارس و مکاتب از طرف وزارت معارف معين مى‌شود و بايد در پروگرام، حيثيت علمى و صنعتى و نشو و نماى بدنى ملحوظ باشد.


- مادهٔ ۳:

تعليمات ابتدائى براى عموم ايرانيان اجبارى است.


- مادهٔ ۴:

طريق تحصيل آزاد است؛ ليکن هرکس بايد تا آن اندازه از معلوماتى را که دولت براى درجهٔ ابتدائى معين نموده، تحصيل کند.


- مادهٔ ۵:

هرکس مکلف است اطفال خود را از سن هفت‌سالگى به تحصيل معلومات ابتدائى وا دارد؛ اعم از اينکه در خانه باشد يا در مدرسه.


- مادهٔ ۶:

در صورت لزوم طبى يا وجود مانع با اطلاع مأمورين معارف تأخير شروع در ارسال طفل به مکتب جايز است.


- مادهٔ ۷:

ملل غيراسلامى در مدارس دولتى حق تقاضاى تحصيل مذهب خود آنها را ندارند و مجبور به تحصيل شرعيات اسلامى نيز نخواهند بود.


- مادهٔ ۸:

مکاتب و مدارس بر دو قسم است: رسمى و غيررسمي؛ رسمى آن است که از طرف دولت داير شده و غيررسمى آن است که بانى مخصوص داشته باشد.


- مادهٔ ۹:

هرکس مدرسهٔ غيررسمى افتتاح کند، بايد به اطلاع دولت برساند.


- مادهٔ ۱۰:

کسى که مى‌خواهد مدرسه افتتاح کند، بايد رعايت شرايط ذيل را بنمايد:


۱. سن مدير مدرسه کمتر از سى سال نباشد.


۲. بناى مدرسه را موافق ملاحظات حفظ‌الصحه که از طرف معارف مقرر شده است، فراهم نمايد.


۳. در مدارس ابتدائى مدير بايد تصديقنامهٔ تحصيلات مدارس متوسطه و در مدارس متوسطه تصديقنامهٔ تحصيلات عاليه داشته باشد.


۴. مدير مدرسه بايد معروف به سوء عقيده و اخلاق و عادات ذميمه نبوده و مرتکب جُنحه و جنايتى نشده باشد و معلمينى را هم که انتخاب مى‌کند، بايد علاوه بر شرايط مزبور هرکدام در فن خود تصديق رسمى وزارت معارف داشته باشند.


- مادهٔ ۱۱:

هرکس در هرجا تحصيل کرده باشد، تا در مقام امتحان رسمى برنيامده است در مدارس دولتى پذيرفته نخواهد شد.


- مادهٔ ۱۲:

مفتشين دولتى در کل مدارس و مکاتب رسمى و غيررسمى حق ورود و تفتيش دارند و هيچ مديرى در هيچ موقعى حق مخالفت ندارد.


- مادهٔ ۱۳:

مدارسى که از اموال اوقاف داير است، از حيث امور اخلاقى و حفظ صحت و ترتيب تعليمات و امتحانات و غيره تا اندازه‌اى که با غرض واقف موافقت کند، تحت نظارت وزارت معارف است.


- مادهٔ ۱۴:

وزارت معارف بايد تدريس کُتُبى را که مضر به اخلاق و دين محصلان است، ممنوع نمايد و کُتُبى که از طرف معارف ممنوع شده باشد، در هيچ مدرسه‌اى نبايد تدريس شود.


- مادهٔ ۱۵:

مدارس و مکاتب بر چهارنوع است:


۱. مکاتب ابتدائى دهکده


۲. مکاتب ابتدائى بلدي


۳. مدارس متوسطه


۴. مدارس عاليه


- مادهٔ ۱۶:

هريک از مکاتب و مدارس چهارگانه، پروگرام مخصوص قانونى خواهد داشت و وزارت معارف مسئول اجراء آن پروگرام‌ها است.


- مادهٔ ۱۷:

پروگرام مکاتب و مدارس ابتدائيه و متوسطه بايد تعليمات واجب دينى را به‌قدر لزوم شامل باشد.


- مادهٔ ۱۸:

وزارت معارف ترتيب درجات و مراتب تحصيليه را معين و براى هرکدام امتحانات و تصديقنامه‌ها برقرار خواهد کرد که دخول در خدمات دولتى موقوف به داشتن آن تصديقنامه‌ها خواهد بود.


- مادهٔ ۱۹:

در هر دِه و در هر محلّه از قصبات، يک مکتب ابتدائى دهکده داير مى‌شود.


- مادهٔ ۲۰:

در شهرها برحسب عده نفوس و حاجت اهالى و کفايت ماليهٔ محليه يک يا چندين مدرسهٔ ابتدائى و متوسطه داير خواهد شد.


- مادهٔ ۲۱:

مدارس عاليه در طهران و در مراکز عمده داير خواهد شد.


- مادهٔ ۲۲:

مخارج مدارس ابتدائيه در قصبات و بلاد به‌عهده دولت و مخارج آنها از محل مالياتى که در هر محل به‌موجب قانون برقرار مى‌شود، پرداخت خواهد شد.


- مادهٔ ۲۳:

مخارج مکاتب دهکده نيز برعهدهٔ دولت و به‌موجب قانون از مالکان دهکده و اهالي، دريافت خواهد شد.


- مادهٔ ۲۴:

مخارج مدارس غيرمجانى دولتى از محل حق‌التعليمى است که از شاگردان اخذ مى‌شود و چنانچه کسرى داشته باشد، برعهدهٔ دولت است.


- مادهٔ ۲۵:

مکاتب و مدارس مجانى که به خرج دولت اداره مى‌شود، فقط براى تمتع اطفال فقرا و اشخاصى است که رسماً عدم بضاعت آنها از طرف مأموران رسمى محلى تصديق شده باشد.


- مادهٔ ۲۶:

ابنيهٔ متعلقه به مکاتب و مدارس و ساير متعلقات مدارس از منقول و غيرمنقول تحت نظارت وزارت معارف است.


- مادهٔ ۲۷:

قبول محصلان بى‌بضاعت در مدارس متوسطه و عاليه به‌طور مجانى به‌موجب قانون مخصوص خواهد بود.


- مادهٔ ۲۸:

مجازات بدنى در مکاتب و مدارس ممنوع است.


مواد متعدد و جامع اين قانون حاکى از بصيرت قانونگذاران و نياز مردم ايران به آموزش و پرورش در دوره‌هاى مختلف تحصيلى است.