در اسفند ۱۳۱۳ ش با تصويب مجلس، دوره‌هاى تحصيلى ايران شامل شش سال دورهٔ ابتدائي، سه سال دورهٔ اول متوسطه و سه سال دورهٔ دوم متوسطه تعيين شد. با اين مصوبه، محل تحصيل دورهٔ ابتدائى ”دبستان“ و مدرس اين دوره را معلم و محل تحصيل دورهٔ متوسطه را ”دبيرستان“ و مدرس اين دوره را دبير نام نهادند. در قانون مصوب سال ۱۳۲۲ ش دورهٔ تعليمات ابتدائى عمومي، اجبارى و مجانى اعلام گرديد و مدت اين دوره شش سال تعيين شد. از زمان تصويب دوره‌هاى تحصيلى تا سال ۱۳۳۵ ش در دورهٔ شش سالهٔ ابتدائى و دورهٔ اول متوسطه تغييراتى حاصل نشد. هم‌چنين دورهٔ دوم متوسطه، دو سال عمومى و يک سال تخصصى را شامل شد (۱۲=۱+۲+۳+۶). به دانش‌آموزانى که پس از سوم متوسطه، دو سال دورهٔ عمومى را طى کرده‌اند، گواهينامهٔ پنجم علمى داده مى‌شد. سال آخر دبيرستان شامل دو رشتهٔ يکساله با عنوان علمى و ادبى بوده است و با گذراندن اين دورهٔ يکساله، به دانش‌آموزان ديپلم کامل متوسطه در يکى از رشته‌هاى علمى يا ادبى اعطاء مى‌شد.


در سال تحصيلى ۱۳۳۴-۱۳۳۵ طبق مصوبات شوراى عالى فرهنگ در دورهٔ دوم متوسطه تغييراتى حاصل و رشته‌هاى ادبي، رياضي، طبيعى و خانه‌دارى (براى دختران) و رشته‌هاى فنى و کشاورزى (براى پسران) داير شد. به فارغ‌التحصيلان رشته‌هاى ادبي، طبيعى و رياضى اجازه مى‌دادند که در صورت توفيق در امتحانات، در رشته‌هاى مناسب دانشگاهى ادامهٔ تحصيل دهند. از جمله فارغ‌التحصيلان رشتهٔ طبيعى به دانشکده‌هاى دندانپزشکي، داروسازي، علوم کشاورزى و دامپزشکي، رشتهٔ رياضى به دانشکده‌هاى فنى و علوم افسرى و رشتهٔ ادبى به دانشکده‌هاى ادبيات و حقوق راه مى‌يافتند. فارغ‌التحصيلان در صورت توفيق مى‌توانستند در مسابقه‌هاى ورودى دانشسراى عالى شرکت کنند.


مدت تحصيل در رشته‌هاى فنى و حرفه‌اى در دورهٔ دوم متوسطه سه سال بود و به فارغ‌التحصيلان مدارکى داده مى‌شد که از نظر استخدام و نظام‌وظيفه معادل ديپلم کامل متوسطه بود. در مطالعهٔ مفاد آئين‌نامه دورهٔ متوسطه در سال ۱۳۳۸ مصوب شوراى عالى فرهنگ، نکات تازه‌اى مطرح گرديد و به هدف‌هاى عمومى و اختصاصى دوره متوسطه اشاره شد.


در اين آئين‌نامه، تعليمات متوسطه را تعليمات پس از پايان دورهٔ ابتدائى و پيش از تحصيلات عاليه ناميده، هدف‌هاى عمومى و اختصاصى اين دوره را ذکر کرده‌اند. هدف اختصاصى دورهٔ اول متوسطه، پرورش استعدادها و هدايت دانش‌آموزان در انتخاب رشته يا مشاغلى که با احتياجات کشور و ذوق و استعداد آنان متناسب باشد اعلام شده است. هم‌چنين در اين مصوبه اهداف اختصاصى دورهٔ دوم متوسطه به‌شرح زير مورد تأکيد قرار گرفته است:


- تکميل اطلاعات عمومى دانش‌آموزان


- آماده‌کردن دانش‌آموزان براى ورود به دانشگاه‌ها


- آموختن حِرَف و صنايع و آشنا کردن شاگردان به مبادى مشاغل آزاد.


رشته‌هاى متوسطه عمومى تا سال ۱۳۴۵ هم‌چنان رشته‌هاى ادبي، رياضي، طبيعى و خانه‌دارى و رشته‌هاى متوسطهٔ فنى و حرفه‌اي، رشته‌هاى حوزهٔ صنعتي، کشاورزى و بايگانى بوده است.


براى مطالعهٔ بيشتر دربارهٔ ساختار آموزشي، آموزش و پرورش ايران به مقالهٔ ”سير تحول متوسطه در ايران“ از نگارنده، فصلنامهٔ تعليم و تربيت، ش ۱، بهار ۱۳۶۵ مراجعه شود.