نهضت سواد‌آموزى و اهم مقررات آن

پس از انقلاب اسلامى در دى ماه ۱۳۵۸ با صدور فرمانى از جانب رهبر انقلاب اسلامى همهٔ بيسوادان براى يادگيرى و همه باسوادان زن و مرد براى ياددادن دعوت شدند. در اين فرمان نکات برجسته‌اى مطرح شده است، از جمله:


- توجه به آموزش همگانى به‌عنوان نياز اوليهٔ هر ملت


- تأکيد برطلب علم به‌عنوان فريضه


- توجه به برنامه‌ريزى درازمدت براى تشکيل فرهنگ مستقل و خودکفا


- بسيج عمومى براى مبارزه با بيسوادى به‌طور ضربتي، بدون از دست‌دادن وقت و بدون تشريفات خسته‌کننده


- تأکيد بر تلاش وزارت آموزش و پرورش با تمام امکانات و پرهيز از کاغذ بازى براى مبارزه با بيسوادى و ريشه‌کن کردن اين نقيصهٔ اجتماعى


- دعوت از ائمهٔ اجتماعات شهر و روستا بر تحريض و آموزش بيسوادان در مساجد و تکايا


- تشويق افراد باسواد خانواده‌ها به آموزش بيسوادان خانوادهٔ خود.


براى باسوادکردن بيسوادان کشور، سازمان نهضت سواد‌آموزى به‌عنوان يک سازمان وابستهٔ وزارت آموزش و پرورش با اساسنامه و آئين‌نامه‌هاى مختلف به‌وجود آمد و به‌تدريج در مرکز، استان‌ها، شهرستان‌ها و بخش‌ها گسترده شد.

اساسنامهٔ نهضت سواد‌آموزى

اين اساسنامه در خرداد ۱۳۶۳ در ۸ ماده و ۶ تبصره به تصويب مجلس شوراى اسلامى رسيد. نکات برجستهٔ اين اساسنامه عبارت است از:


- وابسته بودن اين سازمان به وزارت آموزش و پرورش


- پيش‌بينى رئيس سازمان به‌عنوان معاون وزارت آموزش و پرورش و نمايندهٔ مقام رهبرى به‌منظور نظارت برحسن اجراء امور


- آموزش بزرگسالان در حد خواندن و نوشتن و آموزش حساب به گروه سنى ده سال به بالا


- اجازهٔ آموزش به اطفالى که به سن سواد‌آموزى رسيده و براى آنان وزارت آموزش و پرورش مدرسه تأسيس نکرده است


- استفاده از همهٔ امکانات و نيروهاى موجود جامعه از طريق بسيج عمومى مردم براى ريشه‌کن کردن بيسوادى


- استفاده از رسانه‌هاى گروهى به‌منظور آموزش بزرگسالان و تبليغ براى تشويق سواد‌آموزى


- تأمين آموزشياران مورد نياز و امتيازات استخدامى آنان


- تهيه آئين‌نامه‌هاى اجرائى و ادارى نهضت سواد‌آموزى و تصويب آن در هيئت دولت.


در راستاى تحقيق اساسنامهٔ نهضت سواد‌آموزي، آئين‌نامه ادارى اين سازمان در بهمن ۱۳۶۳ از تصويب هيئت وزيران گذشت. در اين آئين‌نامه تشکيلات حوزه مرکزي، تشکيلات خارج از مرکز (استان‌ها، شهرستان‌ها و بخش‌ها) شوراى مرکزى نهضت و مسئولان استان و شوراى شهرستان، مشخص شد.

قانون مقررات استخدامى نهضت سواد‌آموزى

براى نظم دادن به امور استخدامى و مشخص کردن وضعيت کارکنان نهضت سواد‌آموزى از نظر حقوق و مزايا و طبقهٔ شغلي، قانون مزبور در شهريور ۱۳۶۷ از تصويب مجلس شوراى اسلامى گذشت. در اين قانون چگونگى ورود به خدمت در نهضت، حقوق و مزايا، ارزشيابى و آموزش، امور رفاهي، از کارافتادگي، پايان خدمت و ديگر مقررات مورد بحث قرار گرفته است.

آئين‌نامهٔ سوادآموزى کارکنان کشور

براى ريشه‌کن کردن بيسوادى در کليهٔ وزارتخانه‌ها و سازمان‌هاى دولتى و وابسته دولت، آئين‌نامهٔ سواد‌آموزى کارکنان کشور در مهر ۱۳۶۶ در هيئت وزيران تصويب شد.


در اين آئين‌نامه آمده است کليهٔ دستگاه‌ها از تاريخ تصويب اين آئين‌نامه حق استخدام افراد بيسواد را نخواهند داشت. هم‌چنين تأکيد شده است که اوقات شرکت سواد‌آموز در کلاس سواد‌آموزى متشکل در ساعات اداري، جزء ساعات کار وى محسوب مى‌شود.

طرح بسيج عمومى سواد‌آموزى گروه سنى ۱۰-۳۵ سال

به‌منظور توفيق در سواد‌آموزى گروه سنى ۱۰-۳۵ سال و استفاده از امکانات و نيروى انسانى کليه دستگاه‌هاى دولتى و مشارکت مردم در اين زمينه در سال ۱۳۶۹ طرح مزبور تهيه و پس از تصويب، ابتدا در شهرها و سپس در شش ماه دوم سال در روستاها اجراء شد.


اهداف کلى طرح، آموزش خواندن و نوشتن و حساب‌کردن به نوجوانان، جوانان و ميانسال بازمانده از تحصيل به‌منظور:


- بالابردن سطح آگاهى در زمينه‌هاى مختلف و مساعدت به رشد و توسعهٔ اقتصادي، اجتماعى و فرهنگى کشور


- ايجاد توانائى‌هاى لازم براى حل مشکلات شخصى و اجتماعى بيسوادان و بهسازى زندگى فردى آنان


- تربيت نيروى انسانى ماهر براى همگامى با سياست خودکفائى و پيشبرد اهداف اقتصادي، اجتماعى و صنعتى.

دوره‌هاى آموزشى و اهداف آن

دوره‌هاى آموزشى مبارزه با بيسوادى در ايران، دوره‌هاى مقدماتى و تکميلى است و مدت آموزش در هر دوره شش ماه است.

شيوه‌هاى آموزشى

براى نيل به اين اهداف، تشکيل کلاس‌هاى حضورى در مناطق شهرى و روستائي، آموش فرد به‌فرد و آموزش از راه دور (برنامه‌هاى تلويزيونى و مکاتبه‌اي) در طرح، مورد توجه قرار گرفته است . کلاس‌هاى درس در هفته شش روز و هر روز سه ساعت در کليهٔ فضاهاى آموزشى (به‌خصوص مدارس ابتدائي)، مساجد و تکايا، محيط‌هاى اداري، چادرهاى خيمه‌اى و منازل داير بوده است.

نيروى انسانى مورد نياز

در اين طرح استفاده از:


- آموزشياران نهضت سواد‌آموزى


- کارمندان دولت


- ديپلمه‌هاى مشمول با عنوان سرباز معلم


- معلمان و مديران مدارس ابتدائى وزارت آموزش و پرورش


- دانشجويان مراکز تربيت‌معلم و مربيان پرورشى


- دانشجويان رشته‌هاى علوم ‌انسانى دانشگاه‌ها


و سرانجام دانش‌آموزان دورهٔ متوسطه مورد تأکيد قرار گرفته است.

دوره‌ها

مقدماتى

۱. آشنائى با خواندن و نوشتن متون ساده و حساب‌کردن (در حد رياضيات پايه) به‌طورى که بتواند پاسخگوى نيازهاى اوليهٔ فردى و اجتماعى شخص نوسواد باشد


۲. افزايش آگاهى‌هاى افراد در زمينه‌هاى مختلف.

اهداف دورهٔ تکميلى

۱. آشنائى با کلمات و متون سادهٔ فارسى به‌طورى که نوسوادان بتوانند از اين طريق افکار خود را با خواندن و نوشتن انتقال داده، افکار ديگران را به‌دست آورند


۲. آشنائى با محاسبات رياضى مورد نياز در زندگى روزمرهٔ خود


۳. آشنائى با روخوانى قرآن و افزايش معلومات عمومى.