ويژگى منطقه:

بين ارتفاعات جنوبى البرز ميانى در شمال و ارتفاعات آتشفشانى خرقان و ساوه در مغرب و بلندى‌هاى تفرش کاشان در جنوب و جنوب‌غربى و دشت کوير در مشرق منطقه بزرگ مثلث شکلى قرار دارد. در داخل اين مثلث حوضه‌ها و چاله‌هائى وجود دارد که ”حوضه مسيله“ از جمله آن است. حوضه مسيله خود شامل چاله‌هاى متعددى است که منجمله بايد درياچه نمک (درياى مسيله) را ذکر کرد، که چال‌ترين نقطه در جنوب‌شرقى آن مى‌باشد. ديگر حوض سلطان و حوض مره است که در شمال غربى آن قرار دارند. (نقشه گزارش جغرافيائى - حوضه مسيله)


شمال حوضه مسيله جلگه وسيع آبرفتى ورامين قرار دارد، که در جنوب غربى آن رودهاى جاجرود و کرج که از دامنه‌هاى جنوب البرز جارى مى‌باشند به‌هم متصل شده همراه با شاخه‌هائى از رود شور وارد مسيله شده به درياچه نمک (درياى مسيله) مى‌ريزند. شمال غربى حوضه مسيله مخروط‌افکنه بزرگى است که اين مخروط‌افکنه با شيب ملايم به درياچه نمک ختم مى‌شود. رودهاى قم‌رود و مسيله از اين‌سو وارد حوضه مسيله مى‌گردند. آبگيرى درياچه نمک فقط از اين دو منطقه (شمال و شمال‌ غربي) است زيرا در مشرق از سوى دشت کوير و جنوب هيچ رود يا سيلابى‌بان نمى‌رسد.

رود جاجرود

از کوه‌هاى کلون‌بستک سرچشمه گرفته، البرز ميانى را مى‌شکافد، و از تنگه‌هاى باريک کوهستانى مى‌گذرد، در مسير خود اين رود از لشکرک و لتيان و لواسان عبور کرده ضمن دريافت شعبات چندى منجمله در اوشان شعبه‌اى به‌نام ”اهار“ به آن ملحق مى‌شود، و قبل از ورود به جلگه ورامين‌رود دماوند به آن مى‌پيوندند. بعد از اميرآباد در جهت جنوبى به مسير خود ادامه مى‌دهد، تا در ۲ کيلومترى جنوب شرقى ”سالاريه“ با دبى متوسط ۵/۶ متر مکعب در ثانيه به رود کرج ملحق مى‌شود.

رود کرج

سرچشمه رود کرج در نزديکى سرچشمه رود جاجرود از کوه‌هاى کلون‌بستک مى‌باشد. اين رود پس از عبور از کرج وارد جلگه شهريار شده اراضى شهريار را مشروب مى‌سازد. در تابستان آب در بستران ديده نمى‌شود. قسمت اعظم آب آن از طريق شقه‌هاى نهر به مصرف آبيارى مزارع و کشتزارها مى‌رسد، جزء در اين مواقع طغيان شديد مازاد آبى از شهريار به ورامين نمى‌رسد.


رود کرج در طول مسير خود که جهت شمال غربى جنوب شرقى دارد، به موازات رود شور به جريان خود ادامه مى‌دهد، و ضمن يک گردش قوسى شکل به‌سوى جنوب متمايل مى‌گردد، و در ۲۰ کيلومترى سالاريه چنانکه گفتيم به رود جاجرود ملحق مى‌شود. اين دو رود پس از الحاق به‌صورت يک رود مستقل از دهى به‌نام بند على‌خان مى‌گذرد. و نام رود بند على‌خان به‌خود مى‌گيرد.


رودهاى کرج و جاجرود در جلگه‌هاى ورامين مدتى موازى با هم جريان دارند، بستر هر دو رود در اين جلگه‌ها گود و عميق بوده و دره‌هاى آنها ۶ تا ۸ متر عمق دارد، ظواهر امر نشان مى‌دهد که هر دو رود زمانى در سطح زمين جريان داشته‌اند ولى به‌تدريج زمين‌هاى سست گچى خود را کنده و گود کرده و فعلاً رود در يک بستر نسبتاً عميق جريان دارد. آب بند على‌خان که از الحاق دو رود کرج و جاجرود مى‌باشد با پيچ‌هاى بزرگ در بستر گود که تا ۲۰ کيلو مترى بند على‌خان اين گودى ادامه دارد، به‌طرف جنوب جارى است، پس از طى مسافتى در مسير خود و عبور از رباط‌کريم و دريافت شاخه‌آى از آن خود به دو شاخه که عمده آب رود در شاخه اصلى آن جارى است از طريق گوشه شمالى حوضه وارد درياچه نمک (درياى مسيله مى‌گردد).


ابهر رود يا شور رود که از کوه‌هاى سلطانيه قزوين سرچشمه مى‌گيرد، يکى از شعبات رود کرج است که پس از مشروب‌ ساختن ابهر و قزوين و ساوجبلاغ و تهران به رودخانه کرج مى‌پيوندد. دبى متوسط رود کرج حدود ۲/۸ متر مکعب در ثانيه مى‌باشد براى جلوگيرى از تلفات آب در سال ۱۳۴۰ سدى به گنجايش ۲۰۵ ميليون مکعب در ۲۳ کيلومترى شمال کرج بر روى آن بسته شده که منظور اصلى آن تأمين آب مشروب تهران مى‌باشد.


براى اطلاع بيشتر از اين سد به مبحث ”حل کمبود آب“ در مبحث کشاورزى در جغرافياى اقتصادى در کتاب جغرافياى مفصل ايران مراجعه شود.


رود کرج


بر روى رودخانه کرج در ۲۳ کيلومترى کرج سدى احداث شده که مى‌تواند حدود ۲۰۵ ميليون متر مکعب آب را در پشت سد ذخيره نمايد.

رود شور

سرچشمه و مصب اين رود درست مشخص نيست با آنکه آب‌هاى فراوانى از مناطق مختلف دريافت مى‌کند مع‌الوصف به‌علت شورى مفرط آن مفيد براى کشاورزى نمى‌باشد، آب اصلى آن از مازاد آب‌هاى خررود مى‌باشد که از کوه‌هاى اوج سرچشمه مى‌گيرد. رود شور با آب فراوان و دره عميق راه تهران به ساوه را قطع کرده به جنوب شهريار مى‌رسد، در اين منطقه فاضلاب‌هاى خرقان و خشکه‌رود که آب شيرين دارند وارد رود شور مى‌شوند. رود شور در مسير خود از جلگه‌هاى هموار و پهنى که زمين کاملاً شسته و کوير است گذشته به‌طرف درياچه نمک (درياى مسيله) جريان مى‌يابد.

رود مسيله

رود مسيله که از الحاق دو رود اناربار قم (که بعد از قم، قم‌رود، ناميده مى‌شود) با رود قره‌سو تشکيل مى‌شود، اين رود بزرگ‌ترين منبع آب در شمال غربى حوضه درياى مسيله براى درياى مسيله (درياچه نمک) مى‌باشد.

اناربار

از قم مى‌گذرد در جهت جنوب غربى شمال شرقى جريان داشته در پل دلاک به قره‌سو متصل مى‌شود. ميزان آب رود اناربار در طول سال متغير و گاهى طغيانى است سال‌هاى مرطوب و پر بارانى تمام دره مملو از آب مى‌گردد، در مواقع طغيانى خساراتى به آبادى‌هاى مسير وارد مى‌سازد. پر آبى رودخانه تأثير زيادى در زندگى کشاورزى منطقه دارد و کشاورزان با شقه‌کردن نهر از آب آن براى آبيارى مزارع و کشتزارها استفاده مى‌کنند، در برخى از سال‌ها استفاده از آب اين رود به‌جائى مى‌رسد که در ماه خرداد بستر آن در حوالى قم به‌کلى خشک مى‌شود.

قره‌سو

از کوه‌هاى شاه‌زند اراک سرچشمه مى‌گيرد، ابتداء به‌طرف شمال به‌سوى همدان جريان دارد، و شاخه‌هائى از آب‌هاى ارتفاعات آوج و اسدآباد دريافت مى‌کند، سپس به‌سوى شرق جريان مى‌يابد، قبل از شهر ساوه رود مزدقان به آن مى‌ريزد و در ساوه از جنوب آن مى‌گذرد و در پل دلاک به رود اناربار يا (قم‌رود) متصل مى‌گردد. آب قره‌سو يا قره‌چاى خيلى کمتر از اناربار است قسمت اعظم آب آن صرف آبيارى مى‌شود. رود مسيله که پس از التقاى دو رودخانه مذکور به اين نام ناميده مى‌شود به درياچه نمک مى‌ريزد.