چاه‌هاى عميق

در چاه‌هاى کم‌عمق (نيمه‌عميق) فقط از آب‌هاى سطحى زيرزمين استفاده مى‌شود در حالى‌که در بسيارى از نقاط آب‌ها در سفره‌هاى عميق زيرزمين قرار دارند. براى بهره‌گيرى از اين آب‌ها با استفاده از ماشين‌هاى حفارى چاه‌هاى عميق اقدام شده است، خصوصاً در سال‌هاى بعد از جنگ بين‌المللى دوم حفر چاه‌هاى عميق به‌سرعت توسعه يافت، دولت و کشاورزان اقدام به وارد کردن ماشين‌هاى حفارى و حفر چاه‌هاى عميق نموده، و با نصب تلمبه بر روى چاه‌ها و استفاده از برق يا موتورهاى ديزلى اقدام به استخراج آب نمودند. از تعداد چاه‌هاى عميق در کشور اطلاع دقيقى در دست نيست ولى در سالنامه آمارى کشور سال ۱۳۵۶ اين تعداد ۱۶،۹۴۰ حلقه در مناطق مطالعه شده ذکر شده است که جمع ميزان آبدهى اين چاه‌ها حدود ۵/۷ ميليارد متر مکعب برآورد گرديده است که از اين تعداد حداکثر آن (۶۸۰۰ حلقه) در حوضه‌هاى کوير و دشت لوت واقع است.


عمق اين چاه‌ها به تفاوت از ۴۰ تا ۱۰۰ و گاهى تا حدود ۱۲۰ متر مى‌رسد و آبدهى متوسط هر چاه عميق معمولاً ۳۰ ليتر در ثانيه مى‌باشد. آب اين چاه‌ها بيشتر براى مشروب ساختن اراضى خصوصاً آبيارى مى‌شدند مانند جهرم و يا ديگر نقاط اکنون وسيله چاه‌هاى عميق مشروب مى‌گردند که هم سهل‌تر و هم مقرون به صرفه است.


در احداث چاه‌هاى عميق رعايت فاصله بين دو چاه و عمق آن و کيفيت تلمبه ضرورى است چه بسا اوقات حفر يک حلقه چاه منجر به خشک شدن چاه‌هاى ديگر حتى قنوات مجاور مى‌شود، همچنين افراط و زياده‌روى در تخليه آب چاه‌ها موجب نقصان سطح آب در زيرزمين مى‌گردد.


در بعضى از نقاط خصوصاً نواحى خشک فلات داخلى ايران آب چاه‌ها داراى املاح مختلف و زياد مى‌باشد، که براى آبيارى و شخم چندان مناسب نيستند. در مقابل ناحيه ساحلى درياى خزر که منبع آب آشاميدنى غالباً از چاه‌ها است آب‌ شيرين مى‌باشد.


از مجموع آنچه که گفته شد چنين بر مى‌آيد ثروت آب‌هاى زيرزمينى ايران زياد است، چنانچه طبق برنامه علمى و منطقى احداث اين قبيل چاه‌ها توسعه يابد عامل مؤثر در بهره‌بردارى از منابع آب‌هاى زيرزمينى به‌شمار مى‌رود.


با استفاده از وسايل جديد براى حفر چاه‌هاى عميق معلوم گرديد که اين وسيله استفاده بيشتر از سفره‌هاى زيرزمينى آب را ميسر مى‌سازد و به نوبه خود مى‌تواند قسمتى از مشکلات ناشى از کم آبى را حل نمايد چه ميزان تلفات آب در چاه‌هاى عميق و نيمه‌عميق فقط به تلفات آن در مزرعه‌ها و انهار داخلى و احياناً نهرها‌ى آب‌رسانى به مزارع مى‌باشد و اين ميزان از ۲۰% کل آبدهى تجاور نمى‌کند.


جدول (توزيع چاه‌ها در مناطق مطالعه شده) به تفکيک نشان مى‌دهد:

توزيع چاه‌ها در مناطق مطالعه شده

مناطق چاه عميق چاه نيمه‌عميق
تعداد به حلقه آبدهى به ميليون
متر مکعب
تعداد به حلقه آبدهى به ميليون
متر مکعب
مناطق ساحلى ۶۹۷۳ ۲۷۳۱ ۲۵،۴۰۶ ۱۷۵۷
مناطق داخلى ۹۹۶۷ ۴۸۳۵ ۱۸،۰۱۰ ۲۴۷۸


از سالنامه آمارى کشور سال ۱۳۵۶.


با توجه به نياز هر منطقه هر آب و موقعيت محل تعداد چاه‌ها در نقاط مختلف متفاوت است. در جدول (توزيع مکانى چاه‌ها در مناطق مطالعه شده) تعداد چاه‌هاى عميق و نيمه‌عميق در نقاطى که بيش از ۳۰۰ حلقه چاه در اختيار دارند نشان داده شده است:

جدول توزيع مکانى چاه‌ها در مناطق مطالعه‌ شده به ترتيب تقدم تعداد چاههاى عميق

مکان‌هاى بيش از ۳۰۰ حلقه چاه چاه عميق به حلقه چاه نيمه‌عميق به حلقه مکان‌هاى بيش از ۳۰۰ حلقه چاه چاه عميق
به حلقه
چاه نيمه‌عميق به حلقه
همدان ۲۳۶۴ × زنجان × ۳۰۰
گرگان و گنبد ۲۰۳۰ ۴۸۰۰ لاهيجان و چابکسر × ۳۶۷
مشهد و چناران ۱۲۰۲ × چالوس و رامسر × ۱۷۰۲
تهران ۹۵۴ ۲۳۳۶ محمودآباد و نوشهر × ۷۰۶
اصفهان ۹۲۶ ۳۰۷ کرمانشاه × ۴۱۷
کرج ۷۰۶ ۹۹۴ اسدآباد × ۹۰۰
بهشهر و نکاء ۶۵۰ ۸۰۰ ملاير × ۳۲۰
قزوين ۶۲۸ ۳۸۰ جهرم و خفر × ۸۵۵
آمل و سارى ۶۰۰ ۷۰۰۰ فساء × ۶۹۳
ورامين ۴۸۰ × جويم، صحراى باغ × ۴۳۳
تربت جام و فريمان ۴۶۸ × داراب × ۴۷۲
تبريز و آذرشهر ۴۵۷ ۴۷۶ بندرعباس و ميناب × ۵۹۱
هشتگرد ۳۸۹ ۴۱۱ جاسک و بوريک × ۵۱۶
رشت و آستارا ۳۸۸ × مراغه × ۸۶۷
کرمان ۳۵۴ × رضائيه × ۴۴۵
نيشابور و دشت رخ ۳۳۶ × سيرجان × ۵۴۱
رفسنجان ۳۳۴ ۴۳۴ شيراز × ۱۳۲۶
لنجانات ۳۰۰ ۳۰۸ مرودشت و درودزن × ۹۰۰
اردبيل × ۳۴۱ ارسنجان و آباده × ۳۵۹


ارقام از سالنامه آمارى ۱۳۵۶.


رقم کمتر از ۳۰۰ مى‌باشد.