آب‌هاى نافذ و زيرزمينى که خواه منشاءِ آن نزولات جوى باشد و خواه از نفوذ آب‌هاى روان سطح‌الارضى همين که به داخل زمين نفوذ کرده به بستر سخت و غيرقابل نفوذى برخورد نمود، يا به‌صورت سفره‌هاى آب زيرزمينى در اعماق زمين باقى مى‌ماند يا از طريق منافذى از داخل زمين در دامنه‌ کوه‌ها و يا پاى‌ کوه‌ها ظاهر مى‌شود، که در صورت اخير مظهر چنين آب‌هاى نافذ را چشمه مى‌گويند. چنانچه آب اين قبيل چشمه‌ها در داخل زمين به املاح مختلف برخورد کنند املاح موجود را در خود حل کرده به‌نام آب‌هاى معدنى جريان مى‌يابند در غير اين حالت به‌صورت آب صاف و شفاف و گوارا از چشمه خارج مى‌شوند که در صورت اول چشمه آب معدنى و در صورت دوم مطلق چشمه خوانده مى‌شود.


آب چشمه‌ها به‌علت شفافيت و صاف بودن آن علاوه بر مصارف آبيارى مصرف شرب نيز دارد. در مناطقى که چاه و قنات نيست از آب چشمه‌ها استفاده مى‌شود.


ايران چون از نظر آب‌هاى زيرزمينى غنى است طبيعى است که داراى چشمه‌هاى متعدد نيز مى‌باشد. متأسفانه آمار دقيقى از تعداد چشمه‌هاى موجود در کشور در دسترس نيست و آمارهاى دسترس تقريبى است.


طبق آمار منتشره در سالنامه آمارى سال ۱۳۵۶ تعداد چشمه‌هاى موجود در مناطق مطالعه شده حدود ۸۰۶۹ چشمه مى‌باشد، که به‌طور تقريب ۳/۵ ميليارد متر مکعب جمع‌ آبدهى آنها است. بزرگ‌ترين رقم چشمه در حوضه‌ها با رقم ۲۹۷۳ چشمه در حوضه مازندران سپس با ۲۲۳۹ چشمه در حوضه خليج‌فارس بالاخره با ۱۵۶۸ چشمه در حوضه‌هاى کويرى و دشت لوت قرار دارد.


از بين مکان‌هاى بيش از ۱۰۰ چشمه کرمانشاه با رقم ۸۹۱ حداکثر و مهاباد و اشنويه با تعداد ۱۳۱ حداقل چشمه‌ها را دارا مى‌باشند.


جدول (توزيع مکانى چشمه‌ها در مناطق مطالعه شده) وضع تقريبى مکانى چشمه‌ها را در مناطق مطالعه شده نشان مى‌دهد:

جدول توزيع مکانى چشمه‌ها در مناطق مطالعه شده به ترتيب تقدم از نظر تعداد

مکان‌هاى بيش از
۱۰۰ چشمه
تعداد آبدهى سالانه به
۱۰۰۰ متر مکعب
کرمانشاه ۸۹۱ ۱،۱۱۴،۰۰۰
ملاير ۵۱۸ ۱۲۰،۲۸۴
رشت و آستارا ۵۰۴ ۸۲،۱۰۰
زنجان ۴۵۱ ۵۵،۶۲۴
بروجرد و اليگودرز ۳۵۶ ۴۵۱،۰۰۰
بيجار و سوجاس ۳۴۵ ۱۷۰،۶۹۸
قروه و دهکلان ۳۰۲ ۵۲،۴۵۵
قيدار ۱۹۵ ۱۶،۱۳۰
چالوس و رامسر ۱۹۳ ۷۷،۷۳۶
شازند اراک ۱۹۱ ۷۵،۰۰۰
دشت مرند و خوى ۱۸۶ ۴۶،۸۰۰
ماکو و دشت زنگنه ۱۸۲ ۳۷،۰۰۰
اراک ۱۶۵ ۹۵۰۰
همدان ۱۵۲ ۱۰۴،۰۰۰
سراب و بستان‌آباد ۱۴۹ ۳۱،۷۷۵
محمودآباد و نوشهر ۱۴۹ ۴۶،۹۸۸
تبريز و آذرشهر ۱۴۱ ۲۵،۶۵۷
مهاباد، اشنويه ۱۳۱ ۴۴،۴۵۷


از سالنامه آمارى کشور سال ۱۳۵۶.