عامل زمين‌شناسى

براى شناسائى و مطالعهٔ اين منطقه ابتداء با استفاده از نقشهٔ زمين‌شناسى و تفسير آن و انجام کارهاى ميدانى سازندهاى رخنمون يافته در حوضه‌ شناسائى شده‌اند (نقشهٔ زمين‌شناسى حوضهٔ آبخيز چيخواب).


زمين‌شناسى حوضهٔ آبخيز چيخواب
زمين‌شناسى حوضهٔ آبخيز چيخواب

از لحاظ چينه‌شناسى در حوضه چيخواب از قديم به جديد سازندهاى آسماري، گچساران، آغاجاري، بختيارى و آبرفت‌هاى عهد حاضر رخنمون دارند. سازند آغاجارى بخش وسيعى از حوضه را درجهت شمال غرب - جنوب شرق پوشانيده است و بر روى آن سازند کنگلومراى بختيارى به‌صورت دگرشيب قرار گرفته است و نهايتاً در قسمت‌هاى پست و ناحيه دشتى اين حوضه آبرفت‌هاى کواترنرى ديده مى‌شود.

ليتولوژى سازندها و حساسيت آنها نسبت به فرسايش

هر سازند زمين‌شناسي، از يک يا چند نوع سنگ تشکيل شده است که رفتار آنها نسبت به فرسايش متفاوت است. لذا در اين مطالعه ليتولوژى سازندهاى موجود مشخص شده است، سازند آسمارى شامل سنگ‌هاى آهکى مقاوم کرم تا قهوه‌اى رنگ است که در آن درزهاى فراوانى گسترش يافته‌اند و در بين طبقات آن، لايه‌هاى شيلى نيز ديده مى‌شود.


سازند گچساران متشکل است از سنگ گچ، سنگ نمک، مارن‌هاى الوان، آهک و مقدارى شيل بيتومين‌دار، سازند آغاجارى شامل تناوبى از طبقات ماسه‌سنگى آهکى قهوه‌اى تا خاکسترى با مارن‌هاى قرمز رنگ همراه با رگه‌هائى از ژيپس و سيلتستون قرمز رنگ مى‌باشد.


سازند بختيارى از لحاظ ليتولوژيک به دو بخش تقسيم مى‌شود: رخسارهٔ رسى سيليسى و رخسارهٔ کنگومرائي.


آبرفت‌هاى عهد حاضر که بيشتر در قسمت‌هاى دشتى حوضه چيخواب يعنى دشت عباس و عين‌خوش تا حدود ۳۰ کيلومتر از پل چيخواب به‌طرف قسمت‌هاى مرتفع حوضه مشاهده مى‌شوند، به‌راحتى فرسايش پيدا کرده و در سطح دشت گسترده شده‌اند. اين رسوبات شامل کنگلومراى هولوسن، مخروطه‌افکنه حاشيه ارتفاعات و واريزه‌هاى دامنه‌اى ارتفاعات مى‌باشد. جدول (طبقه‌بندى حساسيت سنگ‌ها نسبت به فرسايش) طبقه‌بندى حساسيت سنگ‌ها به فرسايش و جدول (گسترده ليتولوژى حوضه آبخيز چيخواب بر اساس مساحت‌يابي) مساحت سازندهاى موجود در منطقه مورد مطالعه را نشان مى‌دهند. در نتيجه سنگ آهک آسمارى که در حدود ۴/۲ کيلومتر مربع، معادل ۴ درصد از مساحت حوضه را تشکيل داده است، مقاوم‌ترين سنگ در مقابل فرسايش محسوب مى‌شود، در حالى‌که ديگر سازندها که فرسايش‌پذيرتر مى‌باشند در حدود ۶/۶۲۱ کيلومتر مربع معادل ۹۶ درصد از مساحت حوضه را دربر گرفته‌اند.

طبقه‌بندى حساسيت سنگ‌ها نسبت به فرسايش

شدت فرسايش و درجه رسوب‌زائى
نام سنگ‌ها
کم
ايگنمبريت، ريولت، توف و گدازه‌هاى بازک متوسط گرانيت - گابروديوريت - گرانوديوريت، بازالت، آندريت، داسيت، ريولت و سنگ‌هاى وابسته بادبزن‌هاى کوهپايه‌اى مرتفع و نهشته‌هاى پادگانه‌اى بادبزن‌هاى کوهپايه‌اى پست و نهشته‌هاى پادگانه‌اى نهشته‌هاى رودخانه‌اي، زمين‌هاى رسى مسطح
متوسط
شيل، شيل و ماسه، شيل و سنگ آهن، ماسه سنگ، توف، توفيت، رسوبات توفي، ماسه سنگ و شيل و مارن، شيل و اسليت و شيست، ماسه‌ سنگ و کنگلومرا، ماسه سنگ دولوميتي.
پروکلاستيک، سنگ‌هاى آذرآواري، گدازه‌هاى بازالتي، مارن و توف، سنگ‌ آهک ماسه‌اي، سنگ آهک و اسليت. شيست، هورن فلس و شيست، آندالوزيت پاراگتيس، ماسه سنگ و شيل.
زياد
گچ، ماسه سنگ توفي، مارن‌هاى گچي، گچ و کنگلومرا، مارن با بين لايه‌هاى شيلي، سنگ آهک و توف، مارن با بين‌ لايه‌هائى از ماسه سنگ و سنگ آهک، سنگ آهک با بين لايه‌هاى مارني.
کنگلومرا با بين لايه‌هاى مارنى و بين لايه‌هاى ماسه‌اى و رسي، سنگ آهک ماسه‌اى و مارن ماسه‌اي.


گسترده ليتولوژى حوضه آبخيز چيخواب بر اساس مساحت‌يابي

نوع برونزد سنگى
As Gs Aj Lb Bk Qal Qt
مساحت به کيلومتر
۲/۴
۵۲/۷
۲۳۰/۶
۱۵۹/۶
۵۴/۴
۱۰/۱
۱۱۳/۴
درصد مساحت
۰/۴
۸/۴۵
۳۶/۹۱
۲۵/۶
۸/۷۳
۱/۶۲
۱۸/۲


از لحاظ کيفي، با مطالعه ژئومرفولوژى و تهيه ژئومرفولوژى و تلفيق آن با نقشه زمين‌شناسي، و درنظر گرفتن فاکتورهاى لازم مثل: شيب، تراکم آبراهه‌ها و... جداول و نقشه‌هائى که کيفيت فرسايش را نشان مى‌دهند تهيه شده است. از لحاظ کمّي، با تهيه نقشه واحد کارى (نقشهٔ واحدهاى کارى حوضه) که در واقع از روى هم قرارگيرى نقشه هيدروگرافى و نقشه زمين‌شناسى حاصل شده است، بر اساس مساحت هر سازند در واحد هيدرولوژيکى و تقسيم به زير واحدها به‌صورت وزنى به هر زير واحد امتيازى داده شده است و سپس براى هر واحد هيدرولوژيک نمره‌اى درنظر گرفته شده است. نمره عامل زمين‌شناسى واحد هيدرولوژيک شماره يک به‌صورت ميانگين وزن معادل ۹ مى‌باشد، واحد هيدرولوژيک شماره ۲ معادل ۲/۸ و واحد هيدورلوژيک شماره ۳ معادل ۸۶/۸ و واحد هيدرولوژيک شماره ۴ معادل ۵/۸ مى‌باشد.