ايران از دو سو به‌ سواحل درياها دست دارد از سوى شمال به جلگه‌هاى ساحلى درياى خزر و از سوى جنوب به مناطق ساحلى خليج‌فارس و بحر عمان.

مناطق ساحلى جنوب

منطقه ساحلى جنوب ايران به طول تقريبى ۱۴۸۰ کيلومتر در مجاورت دو درياى عمان و خليج‌فارس قرار دارد، رودخانه ميناب اين منطقه ساحلى را به دو قسمت: ۱. منطقه ساحلى خليج‌فارس (از مصب اروند رود تا رود مينات) ۲. منطقه ساحلى مکران (از ميناب تا مرز پاکستان) تقسيم مى‌کند، تنگه هرمز در ۸ کيلومترى بندرعباس حد فاصل بين اين دو دريا قرار دارد. از طول خط ساحلى حدود ۶۰۰ کيلومتر آن در مجاورت درياى عمان و ۸۸۰ کيلومتر ديگر آن مجاور با خليج‌فارس مى‌باشد.


مناطق ساحلى جنوب ايران عموماً بسيار کم‌عرض و باريک است (۵۰ الى ۶۰ کيلومتر در ساحل درياى عمان) در تمام طول ساحل ناحيه وسيع آباد و پر جمعيت يا بندرگاه طبيعى ديده نمى‌شود اگر از جلگه خوزستان منتهااليه شمال غربى ساحل خليج‌فارس که در طول سواحل آن بنادر فعال خرمشهر - آبادان - ماه‌شهر قرار دارند بگذريم فقط دو منطقه يکى مجاور پاکستان در منتهااليه ساحل جنوب شرقى ايران ديگر منطقه ساحل مکران است که در اين دو منطقه جلگه‌هاى ساحلى وسعت يافته به‌سوى داخل مملکت گسترش پيدا کردند. منطقه اول را جلگه نسبتاً حاصلخيز ”دشتياري“ تشکيل مى‌دهد و بندرچابهار از بنادر بلوچستان در جنوب اين جلگه قرار دارد. منطقه دوم ناحيه اطراف جاسک در سواحل مى‌باشد که اراضى آن از خاک نرم و ماسه‌هاى خاکسترى تشکيل شده است و شهر جاسک زمانى فعاليت بندرى داشته است.


مناطق ساحلى جنوب ايران به‌صورت باتلاق‌هاى پراکنده زير آب قرار داشته ولى بعدها به‌واسطه‌ عمق کم آن و گرماى زياد آن منطقه طى مرور زمان آب‌هاى باتلاق‌ها خشک و سرزمين‌هاى باتلاقى مبدل به سواحل فعلى گرديده است.


عمق دريا در طول ساحل بسيار کم و از اين‌رو است که بندرگاه طبيعى در طول ساحل ديده نمى‌شود. قسمت اعظم مناطق ساحلى جنوب خشک و باير و کم‌آب هستند رطوبتى‌که در نواحى جنوبى خاصه در آسمان سواحل خليج‌فارس و بحر عمان ظاهر مى‌شوند بر اثر وزش بادهاى گرم و سوزان عربستان پراکنده شده رطوبت آن کمتر به‌صورت باران فرو مى‌ريزد چنين وضعى سبب شده است که سرزمين‌هاى مناطق ساحلى بسيار کم رطوبت است آب و هواى متوسط آن خشک و بارندگى آن بسيار کم مى‌باشد، چون سطح تبخير آبها بسيار زياد است آب‌هاى روان در آن کمتر ديده مى‌شود رودخانه‌هاى کوچکى که از مناطق ساحلى عبور مى‌کنند کم‌آب و بسيارى از آنها موقتى بوده فقط در زمستان و بهار آب دارند. از ميان رودهاى معروف چون مندوميناب و رود شور و رود سرباز (به‌غير از منطقه خوزستان) تنها دو رود مند و شور هستند که جريان دائمى دارند آب اين رودها به‌واسطه عبور از نمک‌زارها شور مى‌باشد.


از مشخصات اقليمى مناطق ساحلى جنوب برى بودن هوا در ارتفاعات، خشک و سوزان در مناطق پست و دشت‌ها خصوصاً در ساحل درياى عمان و حاشيه باريک آن مى‌باشد.


نباتات طبيعى اين ناحيه عموماً از بوته‌هاى نيمه کويرى و کويرى مى‌باشند فقط در واحه‌ها است که انواع محصولات گرمسيرى مانند انبه - موز - نارگيل - خرما به‌دست مى‌آيد.


پرورش نخل از اشتغالات عمده ساکنين اين مناطق مى‌باشد و کمى جمعيت جزءِ جلگهٔ خوزستان از مشخصات بارز اين نواحى است.


جلگه خوزستان که از دلتاى رودخانه‌هاى کارون و دز و کرخه تشکيل يافته است در گوشه شمال غربى خليج‌فارس قرار دارد با آنکه حدود ۱۸۰ کيلومتر با خليج‌فارس از سوى جنوب مجاور است ولى از‌ نظر جغرافيائى رابطه‌اى با ديگر مناطق ساحلى جنوب ندارد. باران آن از ساير نواحى بيشتر است. کارون طويل‌ترين رودخانه ايران بدان رسوب وارد مى‌کند به‌علت رسوبى بودن اراضى از نقاط بسيار حاصلخيز ايران مى‌باشد تقريباً تمام محصولات منطقه حاره مرطوب را مى‌توان در اين جلگه به‌دست آورد وانگهى امروزه خوزستان بر اثر کشف و استخراج نفت از اهميت و اعتبار خاصى برخوردار است وجود شهرهاى پرجمعيت چون اهواز و بنادر فعال چون خرمشهر و آبادان و ماه‌شهر از ديگر وجه تمايز اين منطقه با ساير مناطق ساحلى جنوب مى‌باشد.