- ايران در فلات۱:

در ميان دره‌هاى وسيع و عريض رودهاى سند و پنجاب در شرق و وادى دجله و فرات (جلگه بين‌النهرين) در غرب و درياى خزر و جلگه‌هاى مجاور شرق و غرب آن (ماوراءالنهر، کورا) در شمال و درياى عمان و خليج‌فارس در جنوب سرزمين نسبتاً وسيع و مرتفعى قرار دارد به‌نام ”فلات کبير ايران“ که ارتفاع متوسط آن ۱۲۰۰ متر و وسعت آن حدود ۲،۶۰۰،۰۰۰ کيلومتر مربع مى‌باشد. اين فلات که با فلات تبت در شرق و فلات آناتولى (آسياى صغير) در غرب مجاور است، به‌مثابه پلى است که آسيا و اروپا و آفريقا را به‌هم وصل مى‌کند و آسياى شمالى از خاورميانه و شبه قاره هند جدا مى‌سازد. مشخصات بارز طبيعى اين فلات ارتفاع زياد است و جهت ساختمان آن شمال غربي، جنوب شرقى است که تقريباً کليه رشته‌هاى مرتفع آن در شمال کوه‌هاى آذربايجان و ارمنستان و رشته‌کوه‌هاى البرز و خراسان و در مغرب رشته عظيم زاگرس (پاطاق) و در مشرق کوه‌هاى سليمان و قسمتى از کوه‌هاى هندوکش و در جنوب رشته کم‌ارتفاع کرانه خليج‌فارس و بلوچستان قرار دارند. در ميان اين رشته‌کوه‌ها تعدادى جلگه‌هاى حاصلخيز و حوضه‌هاى مسدود نمکى و بى‌آب و علف و بسترهاى خشک وجود دارد.


(۱لات ايران واحد جغرافيائى ويژه‌اى است از بزرگ‌ترين قاره جهان يعنى آسيا که با وسعتى بيش از ۳۰% خشکى‌هاى زمين در نيمکره شرقى گسترده شده است و اين فلات از سرزمين کوهستانى و بلند تشکيل شده که در جنوب غربى آسيا به‌دنبال چين‌خوردگى جوان دوران سوم شکل گرفته است.


سرزمين کنونى ايران که بخش عمده‌اى از فلات کبير ايران را تشکيل مى‌دهد، با وسعتى حدود ۶۳% وسعت آن، در باختر آسيا و در قسمت غربى اين فلات واقع گرديده و بيش از ۹۰% از مساحت آن در فلات قرار دارد. آنچه از خاک ايران که در خارج فلات واقع است عبارت از سه ناحيه پست ساحلى شامل بر صحارى خوزستان و کناره‌هاى خليج‌فارس و خليج عمان در جنوب و سواحل درياى خزر در شمال مى‌باشد.


درباره نام ايران گفته مى‌شود که اين نام مأخوذ از نام اقوامى است از شعبه هند و اروپائى که از عهد بسيار کهن به فلات ايران مهاجرت کرده‌اند و نام خود را آريا (آيريا) و محل سکونت خويش را آريانا (به نوشته اوستا) يا آيريانا يعنى مسکن طوايف آرياها مى‌ناميدند و کلمه آيريانا به‌تدريج و طى مرور زمان تحريف شده و به لفظ امروزى ايران درآمده است۲.


(۲راى اطلاع بيشتر به تاريخ ايران قديم تأليف حسين پيرنيا (مشيرالدوله سابق) چاپ سال ۱۳۱۰ مراجعه شود.


اما کلمه پرشيا که اروپائى‌ها و اکثر خارجى‌هاى ديگر استعمال مى‌کنند از لفظ قديم يونانى پرسيس مشتق است که به معنى ايالت فارس بوده که در قديم پرسا (Persa) خوانده مى‌شد و هخامنشى‌ها از اهل اين ناحيه بوده‌اند به اين جهت معنى اين لفظ مشتمل بر تمام کشور نامبرده و سکنه آن گرديد. ولى از نيم قرن اخير ديگر نام ايران نام رسمى و قانونى کشور شناخته شده است۳ .


(۳ر سال ۱۳۱۳ هجرى شمسى (۱۹۳۵) ميلادى دولت ايران از تمام کشورهاى جهان خواست که نام ايران را به‌جاى پرس و پرشيا به‌کار برند.


سرزمين ايران داراى پستى و بلندى‌هائى است که از لحاظ موقعيت و طرز ساختمان با يکديگر متفاوت هستند خصوصاً کوه‌هاى آن داراى مشخصات مخصوص مى‌‌باشند که همان سبب تنوع اوضاع طبيعى و اقتصادى نواحى مختلف کشور گرديده استن. اختلاف ساختمان و مسطحى زمين‌ها و تفاوت خاص داده است که در حقيقت مى‌توان به سه قسمت عمده مشخص و متمايز از هم چون: نواحى کوهستانى - مناطق ساحلى - فلات داخلى تقسيم نمود.