ايران در نيمکره شمالى بين دو مدار ۳۰ و ۶۰ درجه در محدوده سه فشار هوا: فشار هواى سنگين سيبرى - فشار هواى سبک مديترانه و فشار هواى موسمى هندوستان واقع شده است. در اين محدوده جهت عمده جريانات هوائى از شمال به جنوب و از غرب به شرق است. جريان هوائى شمالى که از مرکز فشار سنگين (سرد و خشک) سيبرى خصوصاً در زمستان از مرکز فشار سنگين ارمنستان به داخل کشور وارد مى‌شود چون بادهاى سرد را با خود همراه دارد در اختلاف درجه حرارت فلات داخلى نهايت مؤثر است. اين حرکت هواى سرد زمستان‌هاى بسيار سردى را در آذربايجان موجب مى‌شود تا جائى‌که در رضائيه درجه حرارت به ۱۹ - درجه (سال ۱۳۵۵) مى‌رسد.


اين وزش باد سرد شمالى که دماى هوا را به‌سرعت پائين مى‌آورد قسمت اعظم سرزمين ايران را از ماه آبان تا اوايل بهار تحت تأثير قرار مى‌دهد خصوصاً در محورهاى کوهستانى و ارتفاعات بلند دماى هوا را تا ۳۰ درجه کاهش مى‌دهد و موجب ريزش برف مى‌گردد.


جريان هوائى غرب که حاوى توده‌هاى هواى ملايم و مرطوب درياى مديترانه و اقيانوس اطلس به شرق مى‌باشد هنگامى‌که به‌سوى ايران حرکت مى‌کند در غرب ايران با ارتفاعات زاگرس برخورد مى‌نمايد، وجود رشته‌کوه‌هاى مذکور مانع آن مى‌شود که اين بخارها و رطوبت به نواحى مرکزى ايران که قسمت عمده دشت‌ها و کويرهاى مرکزى در آن واقع است برسد و اين امر موجب افزايش شدت خشکى در اين مناطق مى‌گردد و مقدار باران‌هائى که احياناً در داخل خاک ايران وجود پيدا مى‌کند در حقيقت نتيجه تأثير وجود همين توده هواى کم فشار مديترانه‌اى مى‌باشد.


به‌جزء اين دو جريان هوائى يک جريان هوائى ثالثى در منطقه وجود دارد که قسمتى از نواحى جنوب شرقى ايران منجمله مکران را تحت تأثير قرار مى‌دهد، و آن جريان هواى مرکز فشار اقيانوس هند در تابستان و بادهاى موسمى اقيانوس هند معروف به ”موسون تابستان“ مى‌باشد که از طرف جنوب غربى اقيانوس هند مى‌وزد و به کرانه‌هاى مکران مى‌رسد و در سواحل آن تأثير مى‌بخشد سپس از تنگه هرمز مى‌گذرد و به‌طرف مرکز فشار کم عربستان مى‌رود.


بادهائى که از اقيانوس هند مى‌آيند در حالى‌که در هندوستان و تمام آسياى جنوب شرقى موجب بارندگى‌هاى نافع مى‌شوند متأسفانه از اين نعمت چيزى نصيب ايران نمى‌شود فقط گاهى بارندگى خيلى مختصر در سواحل و رگبارهائى در ارتفاعات به‌وجود مى‌آيد.


بادهاى محلى - علاوه بر جريانات هوائى که ذکر شد در نواحى مختلف ايران بادهاى محلى جريان دارند که برخى از آنها به‌علت اثراتى که باقى مى‌گذارند معروفيت دارند که مشهورترين آنها يکى باد گرميش يا گرميج است که در پائيز و زمستان از ارتفاعات البرز به‌طرف جلگه‌هاى سواحل بحر خزر مى‌وزد چون گرم و خشک است موجب افزايش درجه حرارت محيط مى‌گردد و گاهى سبب حريق در جنگل‌ها مى‌شود. اين باد يک نوع فن Foehon و نظير بادى است که در کوه‌هاى آلپ وجود دارد.


باد ديگرى به‌ همين نام در آذربايجان وجود دارد با اين تفاوت که اين باد اخير ارتباط با جريان هوائى مديترانه داشته در اواخر زمستان مى‌وزد.


در طوالش بادى است معروف به ”مغان“ يا مشقان که از ارتفاعات آذربايجان سرازير مى‌شود.


باد ديگر باد ”منجيل“ است که در بهار و تابستان عموماً بعد از ظهر تا پاسى از شب از شمال به‌سوى جنوب مى‌وزد و از تنگه منجيل مى‌گذرد سرعت وزش آن تاحدى است که موجب خم شدن تنه‌هاى برخى از درختان مى‌گردد.


در دشت گرگان باد گرم معروفى است به‌نام ”خوش‌آ‌باد“ که در زمستان از سوى شرق مى‌وزد.


بين مشهد و نيشابور باد شديدى جريان دارد به‌نام ”ديزباد“ که در حقيقت يک جريان هواى محلى است.


در قريه ممسنى در امتداد رودخانه فهليان باد مشهورى است معروف به ”قهره“ شبيه به باد ميسترال Mistral که در امتداد رود رن در فرانسه جريان دارد.


در خوزستان باد معروفى است به‌نام ”سام“ که از دشت ميشان به‌طرف شمال شرق مى‌وزد بادى است بسيار گرم که در تابستان جريان دارد.


در سيستان بادى تابستانى به‌نام ”باد ۱۲۰ روزه“ وجود دارد که سرعت آن گاهى تا ۱۲۰ کيلومتر در ساعت مى‌رسد.


در کاشان بادى است معروف به ”شهرياري“ که از کوير لوت مى‌وزد و همراه با طوفان‌هاى گرد و خاک مى‌باشد، به‌ندرت رگبارهائى به‌وجود مى‌آورد.


در خليج‌فارس و خليج عمان بادها اسامى مخصوصى دارند که مهم‌ترين آنها موسوم به ”باد شمال“ است که در خليج فارس نفوذ کامل دارد و تقريباً در مدت هشت‌ماه از سال از شمال غربى مى‌وزد، شدت و مدت وزش آن در خليج عمان کمتر از خليج‌فارس است. اين باد در طول مدت وزش که شدت آن در تابستان بيشتر است گرد و غبار بسيارى همراه دارد که تمام فضاى خليج را مى‌گيرد، در زمستان توأم با سرما است ولى دوام آن کم مى‌باشد.


باد ديگرى موسوم به‌ باد ”ناشي“ که به باد شمال شرقى گفته مى‌شود، در فصل زمستان در سواحل ايران مى‌وزد، در تنگه هرمز اين باد گاهى شديد و اين شدت از ۳ تا ۵ روز دوام دارد و در سواحل خليج عمان فقط در زمستان مى‌وزد در حالى‌که در خليج‌فارس هم در زمستان و هم در پائيز ديده مى‌شود و شدت آن نسبتاً زياد است.


باد قوس (شرجى - يا شرقي) نامى است که به باد جنوب شرقى و گاهى نيز به بادهاى شرقى داده مى‌شود و شعبه‌اى از باد جنوب غربى است که در خليج فارس از زمستان تا اواسط بهار مى‌وزد، چون معمولاً مرطوب و گاهى توأم با ابر و مه مى‌باشد در برخى مواقع موجب بارندگى مى‌گردد. اين باد در تابستان در سواحل مکران تا حدود تنگه هرمز جريان دارد که گاهى وزش آن در طول سواحل همراه با رگبارهاى شديد مى‌باشد.


باد ”سهيلي“ اين باد که نام آن در محل باد جنوب غربى است بعد از وزش باد قوس شروع به وزيدن مى‌کند و زمان وزش آن زمستان است در خليج‌فارس چندان اهميت ندارد ولى در خليج‌ عمان به استثناءِ زمستان اهميت نسبتاً زيادى دارد. در موقع وزش ابرهاى زيادى را به‌دنبال دارد که گاهى توأم با باران و طوفان مى‌باشد و خساراتى در سواحل به‌بار مى‌آورد.


چون باد به‌طور کلى حاصل جريان هوا بين دو مرکز فشار قوى و ضعيف مى‌باشد و در ايران به‌علت وجود عوارض گوناگون طبيعى که هر يک به‌نوبه خود موجب ايجاد يک نوع فشار در محل مى‌باشند از اين‌رو بادهاى محلى بسيارى در ايران وجود دارد که بيشتر به‌صورت شبنمى گاه ملايم و گاه شديد بين اين مراکز فشار جريان دارند، منجمله در تمام سواحل روزها باد ملايمى از دريا به‌طرف خشکى و شب‌ها از خشکى به‌طرف دريا مى‌وزند همچنين از دشت‌ها و کويرهاى مرکزى بادهاى گرم به‌سوى نقاط مختلف ايران خصوصاً در جهت جنوب شرقى شمال غربى جنوب شرقى شمال شرقى و جنوبى شمالى جريان دارند.