توزيع فصلى يا زمانى باران

توزيع زمانى باران در ايران منظم نيست ميزان نزولات جوى در طول سال متفاوت است بيشتر بارندگى در فصول سرد سال مخصوصاً در زمستان و اوايل بهار است و اين پراکندگى فصلى هرچه به‌طرف مشرق و جنوب شرقى ايران پيش برويم شديدتر مى‌گردد تا جائى‌که در صحارى شرقى و بلوچستان بيش از ۷۵% باران سالانه در زمستان مى‌بارد علت آن نفوذ سيکلون‌هاى مديترانه مى‌باشد که فقط در ماه‌هاى زمستان در نواحى شرقى و جنوب شرقى تأثير مى‌گذار ولى در باقى ماه‌ها چون بهار و پائيز که قدرت نفوذ به نواحى شرقى را ندارند در کوهستان‌هاى غربى و سواحل درياى خزر توليد باران مى‌کنند. وانگهى قسمت اعظم باران در برخى نواحى فقط در يک يا چند ماه و يا در يک يا چند روز مى‌بارد در باقى فصول و ايام يا باران نمى‌بارد يا اگر بارانى است کم و ناچيز مى‌باشد، چنانچه فصل بهار در سواحل درياى خزر با آنکه در غالب ماه‌هاى سال بارندگى مى‌شود فصل خشکى است که با مقايسه با ساير فصول آن بهار خشک‌ترين فصل اين منطقه است چنانچه فصل بهار در سواحل درياى خزر با آنکه در غالب ماه‌هاى سال بارندگى مى‌شود فصل خشکى است که با مقايسه با ساير فصول آن بهار خشک‌ترين فصل اين منطقه است چنانچه در آستارا و رامسر ۱۱% و در انزلى و بابلسر فقط ۹% از کل بارندگى سالانه در فصل بهار صورت مى‌گيرد، و به‌طور کلى در نواحى ساحلى درياى خزر تنها ۱۰% از جمع باران‌هاى يک‌سال در ماه‌هاى بهار به ثبت رسيده که به احتمالى از تمام باران سالانه نواحى جنوبى بيشتر است.


در سواحل جنوب از چابهار تا آبادان ميزان بارندگى در فصل بهار در قسمت عمده اين نواحى بسيار قليل يا صفر است. آبادان در سه ماه بهار ۱۲% و چابهار ۲% از کل باران را دارا مى‌باشند ولى در نواحى جنوب غربى که در اکثر فصول از مقدار متساوى باران برخوردار هستند باران پائيز برابر و يا احتمالاً بيشتر از باران زمستان است.


در نواحى جنوب شرقى و شرق و در اطراف کوير مرکزى در فصل بهار بارندگى به‌طور نسبى تا حدى زياد است ولى چون مقدار کل باران بسيار قليل است اين زيادى نسبت به تأثيرى در خشکى هوا ندارد. زاهدان در جنوب شرقى ۷/۹% اصفهان و يزد به ترتيب ۲۰% و ۲۲% از کل بارندگى سالانه را دارا مى‌باشند.


در غرب کشور قسمت‌هاى شمالى و جنوبى زاگرس مقدار باران بهاره در قسمت شمالى بيشتر از قسمت جنوبى است چنانچه در کرمانشاه ۸/۲۱% و در شيراز ۵/۸% مى‌باشد، با آنکه کرمانشاه و شيراز از حيث مقدار باران سالانه چندان اختلافى ندارند ولى مقدار باران کرمانشاه در بهار تقريباً ۳ برابر شيراز مى‌باشد.


در آذربايجان مخصوصاً در نواحى شمالى آن باران‌هاى بهار خيلى بيشتر از زمستان است، در خوى ۵/۴۵% و در تبريز ۴۲% از کل بارندگى سالانه در بهار صورت مى‌گيرد ولى در نواحى کوهستانى آذربايجان ميزان اين بارندگى در زمستان و بهار مساوى است ۳۰% در زمستان و ۳۰% در بهار مى‌باشد.


در مناطق شرقى ايران خصوصاً خاک خراسان حدود ۴/۱ تا ۳/۱ تمام باران در فصل بهار مى‌بارد. بارندگى فصل بهار مشهد ۳۲% از جمع کل باران‌ها سالانه آن مى‌باشد.


در تابستان تقريباً در تمام ايران به‌غير از سواحل درياى خزر و برخى ارتفاعات آذربايجان که هر يک از اين دو منطقه حدود ۲۰% باران سالانه تابستان را دارا مى‌باشند فصل خشکى است. مقدار بارندگى در طول سواحل درياى خزر از غرب به شرق کاهش مى‌يابد، چنانچه در آستارا در فصل تابستان ۳۱% و در آشوراده ۲/۲۴% از باران‌هاى سالانه مى‌بارد، و در ساير نقاط ايران هوا تقريباً به‌کلى خشک است و در فلات مرکزى ايران نيز همين حالت وجود دارد.


در مناطق جنوب شرقى و شرق ايران مقدار باران قليلى در تابستان وجود دارد ولى در شرق اين مقدار بسيار کم در حکم صفر است و در غرب خشکى عمومى در تابستان در سراسر نواحى زاگرس حکمفرما است.


در پائيز به‌تدريج در مناطق مختلف کشور بارندگى شروع مى‌شود تا اينکه در زمستان در غالب نقاط کشور به حداکثر مى‌رسد. قسمت اعظم بارندگى در ايران به‌طور کلى و بخش مهمى از غرب و شمال غربى به‌طور اخص در زمستان صورت مى‌گيرد. به استثناءِ قسمت‌هاى غربى و جنوبى سواحل درياى خزر از آستارا تا رامسر که تقريباً فصل خشکى است و ميزان بارندگى آن از ۱۷% الى ۲۲% از کل بارندگى بيش نمى‌باشد باقى مناطق حتى قسمت‌هاى شرقى درياى خزر از باران نسبتاً کافى برخوردار هستند (گرگان ۳۱%).


در سواحل جنوبى ايران قسمت عمده باران در فصل زمستان مى‌بارد، مقدار بارندگى چابهار ۵/۶۴% و بوشهر ۵۳% و آبادان ۵۲% از کل باران سالانه مى‌باشد و اين نسبت در اطراف کوير تا ۴۸% در قم و ۶۸% در زابل مى‌رسد.


در شرق ايران هم در زمستان وضع به‌ همين قرار است (۶۶% در سبزوار، ۴۵% در نيشابور) در زاگرس جنوبى (غرب ايران) ميزان بارندگى متناسب با ارتفاع تغيير مى‌کند شمال آن در روانسر ۵۰% جنوب آن در بهبهان ۷۰% مى‌باشد.


توزيع زمانى باران در سراسر کشور در فصول مختلف سال يکسان نيست و اين خود مى‌تواند در تنوع وضع آب و هوائى مناطق مختلف کشور تأثير داشته باشد.