آب يکى از عوامل مؤثر در کيفيت آب و هواى يک منطقه است، طبق تحقيقاتى که شده مقدار متوسط باران سالانه ايران حدود ۲۵ تا ۳۰ سانتى‌متر است که کمتر از ۳/۱مقدار متوسط باران سالانه کره زمين (۸۶ سانتى‌متر) و يا کمتر از ۲/۱ باران متوسط آسيا (۵/۶۴ سانتى‌متر) مى‌باشد که در مقايسه با برخى از کشورها و قاره‌هاى جهان ناچيز بودن مقدار بارندگى و درجه خشکى کشور محقق مى‌شود. به‌عنوان مثال ميزان بارندگى در کشور پاکستان (پاکستان شرقي) حدود ۱۹۳ سانتى‌متر، در مالايا حدود ۲۵۴ سانتى‌متر، در ژاپن ۶۰ سانتى‌متر و در قاره اروپا به‌طور متوسط ۶۲ سانتى‌متر و در آمريکاى شمالى ۶۰ سانتى‌متر مى‌باشد در حالى‌که در ايران حداکثر ۳۰ سانتى‌متر است اين مقايسه به‌خوبى خشکى و کم‌آبى کشور را روشن مى‌سازد.


ايران را از لحاظ باران مى‌توان به سه ناحيه مشخص و متمايز از هم تقسيم نمود که تا حدودى منطبق با تقسيم‌بندى سه‌گانه از نظر ميزان درجه حرارت و گرما مى‌باشد و اين سه ناحيه عبارت است از:


۱. ناحيه خشک - اين ناحيه که قسمت اعظم از مساحت کشور را دربر مى‌گيرد داراى بارندگى سالانه از ۳ تا ۲۵ سانتى‌متر مى‌باشد اين مقدار بارندگى در تمام ماه‌هاى سال يکسان نيست بلکه نيمى از سال يا بارندگى ندارند يا آنکه اگر بارندگى باشد اندک است.


۲. ناحيه مرطوب - از نظر وسعت و ميزان بارندگى نقطه مقابل ناحيه خشک است، مساحت اين ناحيه کم و باران آن زياد مى‌باشد، بارندگى سالانه آن بين ۶۰ تا ۲۵۰ سانتى‌متر است و به‌عکس ناحيه خشک در قسمت عمده‌اى از سال بارش دارد.


۳. ناحيه نيمه خشک - کم و بيش شامل نواحى کوهستانى شمال و غرب و جنوب غربى است که از ۳۰ تا ۱۰۰ سانتى‌متر بارش سالانه دارد. اين ناحيه حد ميانى بين ناحيه خشک و ناحيه مرطوب مى‌باشد. تعداد ماه‌هاى بى‌بارانى يا کم‌بارانى آن کمتر از ناحيه خشک است. به‌واسطه کوهستانى بودن و ارتفاع زمين چون ميزان دمان آن پائين است قسمت بيشتر نزولات جوى به‌صورت برف مى‌باشد، دوره يخبندان غالباً بيش از ۱۰۰ روز در سال است چنانچه در اروميه ۱۳۸ روز در سال ۱۳۵۴ بوده است.

توزيع ناموزون مکانى باران

ريزش باران در همه نقاط کشور يکسان نيست مقدار بارندگى از شمال به جنوب و از غرب به شرق کاهش مى‌يابد در نواحى شمال و غرب مقدار بارندگى نسبتاً زياد است تا جائى‌که در برخى از نقاط سالانه اين مقدار تا حدود ۲۴۶ سانتى‌متر (در ناحيه مرطوب انزلي) مى‌رسد ولى در بقيه نقاط که قسمت عمده از مساحت کشور را تشکيل مى‌دهد بسيار کم بين ۳ الى ۲۵ سانتى‌متر در نواحى خشک و بين ۳۰ الى ۱۰۰ سانتى‌متر در نواحى نيمه خشک مى‌باشد.


با بررسى که در وضع توزيع مکانى باران در کشور به‌عمل آمده نشان مى‌دهد که اين توزيع ناموزون است، ۲۷% از باران فقط در ۴% از سطح خاک کشور مى‌بارد و ۷۳% ديگر از باران در ۹۶% از مساحت کل کشور فرو مى‌ريزد، يا به‌عبارت ديگر فقط در ۴/۱ از مساحت کشور مقدار باران سالانه بيش از ۳۰ سانتى‌متر مى‌باشد و در باقى مساحت يعني۴/۳ ديگر مقدار باران سالانه از ۳۰ سانتى‌متر کمتر است۱.


(۱ر اساس محاسبه ديگر، ۳۵% بارش سالانه ايران در کرانه درياى خزر که ۱۰% از وسعت کشور را شامل است مى‌بارد و مقدار بارش در داخل ايران که ۵۰% از وسعت کشور را دربر مى‌گيرد معادل بارانى است که در ناحيه کرانه‌هاى درياى خزر ريزش مى‌کند. و به‌طور کلى سرزمين‌هائى که بيش از ۵۰۰ ميلى‌متر در سال بارش دارند حدود ۲۵/۱ مساحت کشور مى‌باشد.


جهت نشان دادن کاهش نسبى ميزان بارندگى از شمال به جنوب و از غرب به شرق کافى است به‌طور نمونه به ارقام زير که در سالنامه آمارى کشور سال ۱۳۵۶ درج شده توجه کنيم:


ميزان بارندگى سالانه در مناطق شمالى ۳/۵۹ سانتى‌متر در گرگان، ۹/۹۶ سانتى‌متر در بابلسر، ۲/۱۴۶ سانتى‌متر در رامسر و ۲۴۶ سانتى‌متر در بندر انزلى مى‌باشد در حالى‌که اين ميزان در مناطق جنوبى ايران چون بندر جاسک ۷/۲۲ و در بندرعباس ۱/۳۵ و در بوشهر ۱/۳۳ و در اهواز ۲/۳۴ سانتى‌متر در همان سال بوده است. در نواحى غربى ايران چون سنندج ميزان بارندگى ۴۴ و در کرمانشاه ۲/۵۴ و در لرستان (خرم‌آباد) ۵/۷۲ سانتى‌متر در سال بوده در حالى‌که در شرق ايران در همان سال مشهد ۶/۲۸ سانتى‌متر و بيرجند ۵/۲۳ سانتى‌متر باران داشته‌اند.


اين توزيع نامناسب مکانى باران فقط در سطح کل کشور نمى‌باشد بلکه در نواحى مختلف داخلى نيز به‌علت وجود برخى عارضه‌هاى محلي، چون باد و جهت ارتفاعات اين ناموزونى نيز ديده مى‌شود، مثلاً در مناطق کوهستانى که رشته‌هاى کوه در مقابل بادهاى باران‌زا قرار مى‌گيرند مقدار باران دامنه‌هاى رو به باد به مراتب بيش از دامنه خلاف جهت آن است چنانچه در مناطق کوهستانى زاگرس که رشته‌هاى موازى آن در مقابل بادهاى حامل رطوبت غربى قرار دارند مقدار باران دامنه‌هاى غربى بيش از دامنه‌هاى شرق آن است چه بادهاى حامل رطوبت در برخورد با ارتفاعات، قسمت عمده از رطوبت خود را در دامنه‌هاى غربى فرو مى‌ريزند، همين‌که به دامنه‌‌هاى شرقى مى‌رسند هم خشک‌تر شده و هم در اثر جريان نزولى هوا استعداد باران‌سازى در آنها تقليل مى‌يابد و يا در ناحيه کوهستانى شمال ايران که رشته‌کوه‌هاى البرز چون سدى در مقابل بادهاى مرطوب درياى خزر قرار دارند دامنه‌هاى شمالى آن پر باران، در مقابل دامنه‌هاى جنوبى آن حتى فاقد باران است.