جمعيت

براساس مصوبات وزارت کشور تا سال ۱۳۶۵ سکونت‌گاه‌هائى که بيش از ۵۰۰۰ نفر جمعيت داشته‌اند شهر و سکونت‌گاه‌هائى که کمتر از ۵۰۰۰ نفر جمعيت داشته‌ روستا ناميده مى‌شوند که البته در سرشمارى ۱۳۷۰ اين عدد به ۱۰۰۰۰ افزايش يافته است، در اينجا بحث بر اين نيست که آيا در تشخيص شهر از روستا اين شاخص مى‌تواند از اعتبار علمى و منطقى برخوردار باشد يا نه، بلکه سعى بر آن است که اگر جمعيت روستاهاى کشور را در گروه‌هاى جمعيتى مشخصى طبقه‌بندى نمائيم. کدام طبقه داراى بيشترين فراوانى خواهد بود و يا به‌عبارت ديگر اکثريت روستاها در کدام يک از طبقات جمعيتى قرار مى‌گيرند، براساس سرشمارى ۱۳۴۵ در بين روستاهاى تخليه نشده روستاهائى که بين ۵۰۰ ـ ۱۰۰ نفر جمعيت داشته‌اند، بالاترين درصد فراوانى‌ها يعنى ۲/ ۳۳ درصد، در سرشمارى ۱۳۵۵ همين طبقه با ۲۹% و در سال ۱۳۶۵ با ۱/۲۴% در گروه جمعيتى فوق قرار داشته و در عين حال بالاترين درصدهاى جمعيتى را نيز داشته‌‌اند.


از اطلاعات به‌دست آمده در اين بررسى مى‌توان نتيجه گرفت که جمعيت ۵۰۰ ـ ۱۰۰ نفر در روستاها يک شاخص قابل قبول مى‌باشد. به‌عبارت ديگر محيط روستاها بيش از اين مقدار جمعيت را به سختى تحمل مى‌نمايد ولى در سرشمارى ۱۳۶۵ اين درصد بالاى جمعيت روستائى در روستاهاى ۲۵۰۰ ـ ۱۰۰۰ نفر تجمع نموده ولى درصد روستاهاى خالى از جمعيت بيشترين تعداد و يا بالاترين درصد فراوانى‌ها را نشان مى‌دهد، که اين مورد بيانگر کاهش جمعيت در روستاهاى کم توان بوده است. جدول توزيع روستاهاى کشور برحسب طبقات جمعيتى روستاها را طى چهار دوره سرشمارى نشان مى‌دهد.

معيشت

روستاهاى ايران به‌علت داشتن تنوع در اقليم، توپراگرفي، نزديکى به دريا، آدابى و رسوم فرهنگ منابع زير زمين و عوامل ديگر، معيشت‌هاى مختلفى را در روستاهاى کشور به‌وجود آورده است. در مطالعات و بررسى‌هاى اقتصادى در روستا ملاحظه مى‌شود که در برخى از روستاها معيشت روستائيان صرفاً به يک عامل وابسته بوده و در پاره‌اى يا بيش از يک عامل در ارتباط مى‌باشد. مهم‌ترين عواملى که در روستاهاى ايران معيشت روستائيان بدان‌ها متکى مى‌باشد عبارتند از:

- زراعت (کشت محصولات يکساله)

- باغدارى (اعم از محل مرکبات)

- دامدارى (اعم از بزرگ و کوچک)

- بهره‌بردارى از جنگل و علفزارها

- صيد و شکار و آبخوردارى

- استفاده از منابع زيرزمينى (معادن)

- صنايع دستى

- صنايع بزرگ (کارخانه‌هاى صنعتي)

- اماکن (زيارتي، سياحتى و ورزشي)

- صنايع روستائى

- مشاغل دولتى و خدماتى


بايد توجه داشت که در روستاهاى ايران اگر چه درصد قابل توجهى از معيشت روستائيان به امور کشاورزى نداشته و از راه‌هاى مختلف امرار معاش مى‌نمايند. زراعت، باغداري، دامدارى و صنايع دستى به ‌ترتيب بالاترين ميزان درصد معيشت روستائيان را تشکيل مى‌دهند، بايد توجه داشت که در اکثر روستاهاى کشور معيشت و درآمد روستائيان صرفاً به يکى از عوامل فوق بستگى نداشته، بلکه با ترکيبى از شيوه‌هاى معاش در رابطه مى‌باشند، مثلاً روستاهائى وجود دارند که در شرايطى که داراى اراضى وسيع کشت غلات هستند باغداري، دامدارى و صنايع دستى نيز در روستا وجود دارد و عده‌اى از ساکنان روستا در امر خدمات و غيره مى‌باشند و در سواحل درياى عمان و خليج‌فارس روستاهائى ديده مى‌شوند که معيشت آنها صرفاً به صيادى وابسته است. روستاهاى دامدار در سطح کشور کم نيستند، همچنين تعدادى از روستاها معيشت آنها وابسته به معادن و کار در معادن است. مانند برخى از روستاهاى انارک و يا روستاهائى که درآمد انها از طريق صنايع دستى و يا صنايع روستائى و صنايع بزرگ مى‌باشد. بنابراين به‌علت تنوع و ترکيب نوع درآمدها طبقه‌بندى روستائى ايران براساس نوع معيشت کمى مشکل مى‌نمايد.

جدول توزيع روستاهاى کشور بر حسب طبقات جمعيتى (۱۳۴۵)

طبقه‌بندى
جمعيت
تعداد روستا جمعيت به هزار درصد جمعيت درصد روستا
۵۰۰۰نفر و بيشتر - - - -
۲۵۰۰-۵۰۰۰ ۳۰۸ ۱۰۲۵ ۶/۷ ۰/۴
۱۰۰۰-۲۵۰۰ ۲۰۸۷ ۳۰۱۱ ۱۹/۷ ۳/۶
۵۰۰-۱۰۰۰ ۵۳۱۴ ۳۶۳۶ ۲۳/۷ ۶/۵
۱۰۰-۵۰۰ ۲۷۳۵۱ ۶۴۴۱ ۴۲/۱ ۳۳/۱
۵۰-۱۰۰ ۱۰۵۲۸ ۷۶۶۵ ۵ ۱۲/۸
۲۵-۵۰ ۷۸۸۴   ۲۸۶   ۱/۹   ۹/۶
کمتر از ۲۵ ۱۲۹۶۶ ۱۴۹ ۱ ۱۵/۷
خالى از جمعيت ۱۵۹۲۵ - - ۱۹/۳
جمع ۸۲۳۶۳ ۱۵۳۱۴ ۱۰۰ ۱۰۰

جدول توزيع روستاهاى کشور بر حسب طبقات جمعيتى (۱۳۵۵)

طبقه‌بندى
جمعيت
تعداد روستا جمعيت به هزار درصد جمعيت درصد روستا
۵۰۰۰نفر و بيشتر - - - -
۲۵۰۰-۵۰۰۰ ۴۸۴ ۱۶۱۲ ۹/۲ ۰/۵
۱۰۰۰-۲۵۰۰ ۲۷۳۵ ۳۹۹۰ ۲۲/۹ ۳
۵۰۰-۱۰۰۰ ۶۲۴۴ ۴۳۰۶ ۲۴/۷ ۶/۸
۱۰۰-۵۰۰ ۲۶۶۸۰ ۶۴۲۸ ۳۶/۸ ۲۹
۵۰-۱۰۰ ۹۷۵۸ ۷۰۶ ۴ ۱۰/۶
۲۵-۵۰ ۷۵۰۰ ۲۷۲ ۱/۶ ۸/۱
کمتر از ۲۵ ۱۱۶۵۴ ۱۳۵ ۰/۸ ۱۲/۶
خالى از جمعيت ۲۶۹۵۲ - - ۲۹/۲
جمع ۹۲۰۰۷ ۱۷۴۴۹   ۱۰۰ -

جدول توزيع روستاهاى کشور بر حسب طبقات جمعيتى (۱۳۶۵)

طبقه‌بندى
جمعيت
تعداد روستا جمعيت به هزار درصد جمعيت درصد روستا
۵۰۰۰نفر و بيشتر ۱۹۴ ۱۷۲۷ ۷/۷ ۰/۲
۲۵۰۰-۵۰۰۰ ۷۸۲ ۲۶۰۴ ۱۱/۶ ۰/۷۵
۱۰۰۰-۲۵۰۰ ۳۹۳۳ ۵۸۷۸ ۲۶/۲ ۳/۷
۵۰۰-۱۰۰۰ ۷۱۴۵ ۴۹۹۲ ۲۲/۳ ۶/۸
۱۰۰-۵۰۰ ۲۵۱۵۹ ۶۱۵۲ ۲۷/۵ ۲۴/۱
۵۰-۱۰۰ ۸۹۷۳ ۶۵۰ ۲/۹ ۸/۶
۲۵-۵۰ ۷۱۲۳ ۲۵۸ ۱/۳ ۶/۸
کمتر از ۲۵ ۱۲۱۶۷ ۱۳۳ ۰/۶ ۱۱/۷
خالى از جمعيت ۳۸۶۱۳ - - ۳۷
جمع ۱۰۴۰۹۸ ۲۲۳۹۴ ۱۰۰ -