نظام‌هاى بهره‌بردارى کشاورزى در ايران که عموماً در روستاها و يا در محيط‌هاى روستائى شکل گرفته‌اند در رابطه با تحولات اجتماعى و سياسى برخى دستخوش تحول گرديده، پاره‌اى اثرات و عملکرد آن کم‌رنگ شده و بعضى نيز با حفظ تمام ويژگى‌ها و مشخصات خود پابرجا و استوار باقى مانده است.


به‌طور کلى در ايران حدود ده نظام بهر‌ه‌بردارى (مشخصات اقتصادى و اجتماعى نظام‌هاى بهره‌بردارى کشاورزى در ايران ـ احد اشرف) پديد آمده، که چهار نظام با کشاورزى جديد و مکانيزه ارتباط دارد که اين نظام‌هاى چهارگانه در مجموع نه براساس خانوار روستائى و ويژگى‌هاى روستا بلکه براساس سرمايه‌گذارى‌هاى شخصي، گروهى و يا دولتى در قلمروهاى مستعد، ايجاد گرديده که گاهى امکان دارد اين قلمروها شامل يک روستا و يا تعدادى از روستاى کشور باشد، و گاهى کاملاً مستقل از روستا به‌وجود آيند.


شش نظام ديگر نيز با شيوه‌هاى سنتى مرتبط است که، طى ساليان متمادى براساس ويژگى‌هاى اجتماعى و اقتصادى در روستا شکل گرفته‌اند. در بيشتر موارد قوانين و مقررات مدونى براى آنان وجود ندارد. به‌طور کلى نظام‌هاى بهره‌بردارى به اشکال زير در ايران به‌وجود آمده‌اند.