اول - خانه‌هائى که به‌صورت مجموعه طراحى و ساخته شده‌اند و شامل: بيروني، اندروني، خانه خدمه و بهاربند به انضمام حياط مرکزى و ... بوده‌اند.


دوم - خانه‌هائى که در چهار جبهه (جهات اربعه و تحت عنوان چهارفصل) ساخته شده‌اند.


سوم - خانه‌هائى که در دو جبهه ”رو به قبله“ و ”پشت به قبله“ ساخته شده‌اند البته مواردى نيز وجود دارد که مساکن فقط در يک جبهه ساخته مى‌شدند که بيشتر جنبه اقتصادى داشته و متعلق به طبقات کم درآمده بود (در جهت برعکس خانه‌هاى گروه اول که متعلق به خانواده‌هاى متمکن بوده است).


اين تفکيک بيشتر مبتنى بر وضعيت اقتصادى ساکنين بوده است غالباً اجزاء ساختمان در خانه‌هاى سنتى ايرانى گروه اول عبارت بود از: سردر، هشتي، دالان، ايوان، حياط، سه‌دري، يک در و دو پنجره، پنج‌دري، طبني، ارسي، تالار، بادگير، شکم دريده، تختگاه، دودري، حوضخانه، سرداب، آبريزگاه، مطبخ، بهار خواب و بالاخانه (که البته وجود هريک از اجزاء به تمکن مالى صاحبين مساکن بستگى داشت).


هريک از فضاهاى فوق داراى چند عملکرد بوده و قابليت انطباق‌پذيرى آنها بسيار زياد مى‌باشد، به‌گونه‌اى که اين فضاها در ساعات مختلف روز قادر به ارائه عملکردها متفاوتى بوده‌اند و يکى از مهم‌ترين اصولى که در هر يک از اجزاء اين ساختمان‌ مشاهده مى‌شود توجه به موقعيت و مقابله با عوامل نامساعد محيط است.


به‌طور مثال سردرهاى خانه‌ها که ”آستانه خانه“ يا ”جلوى در خانه“ به حساب مى‌آمدند امنيت در برابر گرما و باد و باران و سايه و فضاى خنک را در مواقع انتظار در پشت درهاى منازل را ايجاد مى‌نمودند.


هشتى‌ها که فضاهائى بودند کاملاً بسته با کف شيب‌دار از طريق دالان‌ها ارتباط بين ورودى‌ها و حياط‌ها را برقرار کرده و عملکردى چندوجهى را در فضاى پيچ‌درپيچ خود به‌وجود مى‌آوردند (مثل ايجاد مکث، تقسيم فضائى و حفظ حريم خانه و حتى مکانى براى انتظار غريبه‌ها) خود دالان فضائى مابين خانه و در کوچه بود که به واسطه طاقى مسقف شده و در صورت طولانى بودن آن نورگيرى در سقف آن تعبيه مى‌شده و از طريق سطح شيب‌دار آن اختلاف سطح حياط با کوچه حل مى‌گرديد و نظم فضائى را در دسترسى به درون خانه‌ها ايجاد مى‌نمود. يکى از اجزاء مهم مساکن ايرانى اتاق‌ها بودند اتاق‌ها غالباً به‌صورت فضاهاى محصور که مستقيم يا غيرمستقيم به واسطه ايوان يا اتاق‌هاى ديگر به فضاى باز حياط متصل مى‌شدند و داراى مشخصات دقيق و طبقه‌بندى شده (خصوصاً در رابطه با ابعاد طول و عرض و تعداد بازشوها نسبت به حياط) بودند قابل تفکيک مى‌باشند. به‌طور مثال در هر خانه تعداد اتاق به شکل سه درى و پنج درى يا حتى دودرى (نائين) و ندرتاً يک درى ديده مى‌شود که بازشوهاى بيشتر آنها نشان از اهميت آنها دارد به‌گونه‌اى که اتاق‌هاى پذيرائى از ميهمانان خانه‌ها که به‌صورت چهار فصل ساخته مى‌شدند براساس ارتفاع طاق‌ها قابل تفکيک بودن به‌گونه‌اى که اتاق‌هاى قسمت تابستان نشين ارتفاع بيشترى داشته و اين به دليل صعود هواى گرم به سمت بالا و خنک شدن سطوح پائين‌تر بود و در اتاق‌هاى زمستان نشين ارتفاع سقف‌ها کوتاه‌تر ساخته مى‌شد (مراجعه شود به عکس نمائى از قسمت زمستان‌نشين خانه بروجردى‌ها از دو جهت تابستان‌نشين و زمستان‌نشين).


معمولاً اتاق‌هاى رو به قبله را که آفتاب بيشتر دريافت مى‌کردند ”رو به قبله“ يا ”آفتاب رو“ يا زمستان نشين مى‌گفتند و اتاق‌هاى پشت به قبله (يعنى اتاق‌هائى که در جهت جنوبى ساختمان ساخته مى‌شدند) سنار ”پشت به قبله“ يا ”تابستان نشين“ مى‌گفتند و بادگيرهاى خانه نيز غالباً در اين سمت قرار داشتند.


نمائى از قسمت زمستان نشين خانه بروجردى‌ها
نمائى از قسمت زمستان نشين خانه بروجردى‌ها

نمائى از قسمت تابستان نشين خانه بروجردى‌ها
نمائى از قسمت تابستان نشين خانه بروجردى‌ها