بادگير به‌عنوان پديده‌اى خاص در معمارى سنتى مناطق خشک ايران داراى سابقه تاريخى کهن بوده و اسامى باستانى آن مانند واتغز، بادهنج، باتخان، خيشون و خيش‌خان دلالت بر ماندگارى اين پديده در گذشته‌هاى دور دارد و حتى امروز نيز با وجود تجهيزات مدرن تهويه مطبوع بادگيرها در بسيارى از مناطق خشک ايران در ساخت ابنيه اهميت زيادى دارند.


بادگيرها اشکال مختلف دارند و بنا به وضعيت اقليمى هر منطقه به‌ويژه جهت باد (خصوصاً بادهاى مطولب) در مناطق مختلف ساخته شده‌‌اند (نمونه‌هاى بسيار زيباى بادگير در ايران را مى‌توان در شهرهاى يزد، طبس، کاشان، سمنان و کرمان و سواحل جنوب کشور مشاهده نمود).


بادگيرها را براساس جهات منافذ آنها به انواع مختلف تقسيم مى‌کنند که عبارتند از:


چهارگوش يا چهارطرفه، هشت گوش يا هشت طرفه (که معمولاً به‌صورت ميله‌اى يا استوانه‌اى ساخته مى‌شوند) يک طرفه و مستطيل، (که البته اشکالى از بادگيرها نيز به‌صورت دواشکوبه يا حفرهاى مثل خيشخان و سرچيقى نيز ساخته مى‌شوند).


خيشخان
خيشخان

نمونه بادگير حفره‌اى خانه بروجردى‌ها
نمونه بادگير حفره‌اى خانه بروجردى‌ها

نمونه‌اى از بادگيرها دواشکوبه
نمونه‌اى از بادگيرها دواشکوبه

دوبادگير حفره‌اى چهارطرفه مکمل هم
دوبادگير حفره‌اى چهارطرفه مکمل هم

بادگير استوانه‌اى
بادگير استوانه‌اى