دشت‌هاى مناطق خشک و بيابانى ايران به دليل عدم مساعدت عوامل جغرافيائى به‌ويژه اقليم شرايط مطلوب و مناسبى براى ايجاد کانون‌هاى شهرى و هسته‌هاى پرتراکم سکونت‌گاهى نداشته و واحدهاى مسکونى محدود در آنها بيشتر تابع منابع آب محدود و عوارض خاص ژئومورفولوژيکى مى‌باشند که منجر به تعديل شرايط اقليمى آنها مى‌شوند.


بيشتر شهرهاى مناطق خشک داراى شکل متراکم و بسته بوده و غالباً بافتى تک‌هسته‌اى و الگوئى شعاعى دارند و بدين لحاظ از نظر گونه‌شناسى غالباً شهرهاى متمرکز مى‌باشند. عوامل اقليمى چون باد، رطوبت، جهت تابش و دما از عوامل مهمى هستند که در طراحى فضاهاى شهرى نقش به‌سزائى دارند و اين نقش از اجزاء کوچک‌تر يعنى بناها آغاز شده و تا فضاهاى عمومى تعميم‌پذير مى‌باشند به‌گونه‌اى که در مناطقى که باد ايجاد مزاحمت مى‌نمايد (مثل کرمان) فضاهاى شهرى از جمله کوچه‌ها به‌گونه‌اى ساخته مى‌شوند که در جهت رو به بادهاى گرم قرار نداشته و جهت معابر در جهت مخالف باد ساخته مى‌شوند.


در فضاهاى گرم درونى شهرهاى مناطق خشک به‌وسيله طراحى‌هاى درست و منطبق بر محيط به تهويه هوا در سطح معابر و مساکن پرداخته مى‌شود و امکان جريان هوا و تهويه دوطرفه هوا در معابر اصلى شهر فراهم مى‌گردد. در مناطق خشک به دليل بارندگى و رطوبت کم، اختلاف درجه حرارت شبانه روز زياد بوده و شرايط سکونت‌گاهى متأثر از شرايط محيطى به‌ويژه اقليم مى‌باشد. بررسى ساختمان‌هاى قديمى اين شهرها نشان مى‌دهد که در طراحى ساختمان‌ها توجه به انرژى خورشيدى رطوبت و دما و باد کافى با ظرافت تمام انجام شده و بافت‌هاى فشرده و مصالح سنگين و رنگ‌هاى ساختمان‌ها و طراحى پنجره‌ها و منافذ همه و همه نشانه‌هائى از مهارت نسل ديروز در تطابق با محيط است.


در طراحى بافت‌هاى قديمى شهرهائى چون يزد، کرمان ... جهت ايجاد آسايش و رفاه شهروندان فضاسازى‌هاى درون شهرى کاملاً براساس عناصر محيطى بوده و بافت فشرده و کوچه‌هاى باريک و سايه‌دار و حتى رنگ ساختمان‌ها متأثر از اين توجه مى‌باشد نحوه استفاده از فضاها در بافت‌هاى سنتى به‌صورت بادشکن، فضاهاى محصور خالى داخلى چون ميادين درون شهرى که هسته‌هاى اصلى شهرهاى سنتى را شکل مى‌دهند ترکيب منسجم گياه و آب در دورن فضاهاى شهرى (چون چهارباغ) حفاظت بنا توسط زمين، ايجاد سايه در مقابله با خورشيد (همچون ديوارهاى بلند مساکن)، تعبيه پنجره‌هاى مشبک و تهويه طبيعى از نمونه‌هاى توجه به شرايط محيط در ساخت شهرها مى‌باشد.


شهر جندق
شهر جندق