در برنامه‌ريزى چند سطحى سلسله‌مراتب براى مراکز يا کانون‌هاى فعاليت به‌شرح زير مى‌باشد:


۱. قطب‌هاى رشد به‌عنوان سطح يک

۲. مراکز رشد به‌عنوان سطح دو

۳. نقاط رشد به‌عنوان سطح سه

۴. مراکز خدمات به‌عنوان سطح چهار

۵. روستاها مرکزى به‌عنوان سطح پنج

۶. روستاها و روستاهاى کوچک منفرد به‌عنوان سطح شش.

قطب رشد

منظور از قطب‌هاى رشد مراکز شهرى بزرگى هستند که حداقل جمعيت آنها بيش از ۵۰۰ هزار نفر مى‌باشد و معمولاً بين ۵۰۰ هزار تا ۵/۲ ميليون نفر مى‌باشند. وظيفهٔ اساسى يک قطب رشد عبارت است از ايفاءِ نقش مهم‌ترين شهر يک کلان منطقه. در قطب رشد وضع ايده‌آل اين است که اکثريت جمعيت به‌فعاليت‌هاى غيربنيادى (کشاورزى و استخراج معادن) و نيز فعاليت‌هاى غيرثانويه (توليدات صنعتي) اشتغال داشته باشند. نقش صنايع بايد نسبت به فعاليت‌هاى نوع سوم و چهارم بانکداري، اداري، فروش، فرهنگي، تفريحى و غيره) از اهميت کمترى برخوردار باشد.

مراکز رشد

مراکز رشد اساساً مراکز صنعتى هستند که کالاهاى موردنياز بازارهاى کشور و مناطق را توليد مى‌کنند. اين مراکز مى‌توانند بر منابع خارج از منطقه استوار باشند. فعاليت‌هاى نوع سوم (بانکداري، اداري، فروش) بر حسب نيازهاى جمعيت منطقه صورت خواهد گرفت. در قلمرو هر قطب رشد، چند مرکز رشد مى‌تواند وجود داشته باشد و تعداد اين مراکز رشد به منابع در دسترس و نيازهاى عمرانى منطقه بستگى خواهد داشت. مراکز رشد به نظارت بر فعاليت‌هاى ثانويه قطب‌هاى رشد کمک خواهند کرد. مراکز رشد داراى جمعيتى بين ۱۰۰ هزار تا ۵۰۰ هزار نفر مى‌باشند.

نقاط رشد

در قلمرو هر مرکز رشد چندين نقطه رشد مى‌تواند وجود داشته باشد. کار تخصصى نقاط رشد عمليات تهيه مواد غذائى و عمليات نوع سوم (بانکداري، ادارى و غيره) مى‌باشد. جمعيت يک نقطهٔ رشد بين ۲۵ تا ۱۰۰ هزار نفر مى‌باشد.

مراکز خدماتى

وظيفهٔ تخصصى مرکز خدماتى عبارت خواهد بود از وظايف نوع سومى همچون فروش، اعطاءِ اعتبار، آموزش و بهداشت. مرکز خدمات بايد در جهت تأمين نيازمندى‌هاى جمعيت روستائى گام بردارد. جمعيت يک مرکز خدماتى بايد بيش از ۲ هزار نفر باشد.


هر نقطهٔ رشد ممکن است در قلمرو خود چندين مرکز خدماتى را پوشش دهد. (نقشهٔ سطح‌بندى محدوده‌هاى خدمات روستا).


سطح‌بندى محدوده‌هاى خدمات روستا.
سطح‌بندى محدوده‌هاى خدمات روستا.

روستاهاى مرکزى

روستاهاى مرکزى بزرگ‌ترين روستاهائى هستند که در ساختار روستائى منطقه وجود دارند روستاهاى مرکزى بايد نيازهاى خدماتى روستاهاى اطراف خود را تا يک شعاع معينى حداقل يک کيلومتر برآورده سازند. در هر روستاى مرکزى بايد تسهيلات بنيادى همچون، مدرسهٔ ابتدائي، فروشگاه تعاوني، حمام، درمانگاه و غيره وجود داشته باشد.


به‌عنوان مثال باتوجه به نقشهٔ موچود که قلمرو برنامه‌ريزى چندسطحى را در استان فارس نشان مى‌دهد مى‌توان اظهار داشت که شيراز به‌عنوان پايتخت کلان منطقهٔ فارس در قالب قطب رشد سطح يک، مرودشت به‌عنوان مرکز رشد سطح دو، ارسنجان به‌عنوان نقطهٔ رشد سطح سه، شورآباد به‌عنوان مرکز خدمات روستائى سطح چهار و روستاى صالح‌آباد به‌عنوان روستاى مرکزى مشخص گرديده است. (نقشهٔ استان فارس توزيع جمعيت شهرى روستائى به تفکيک شهرستان و نقشهٔ شهرستان شيراز).


در شکل زير سلسله مراتب کانون‌هاى رشد در سطوح مختلف و آثارى که احتمالاً هر سطح در سطوح پائين‌تر برجاى خواهد نهاد، آمده است.


بر اساس يک برآورد بسيار تقريبى و کلّي، نظام ملى کانون‌هاى رشد براى برنامه‌ريزى مکانى چندسطحى به قرار زير خواهد بود.


کانون‌هاى رشد تعداد

قطب‌هاى رشد ۱۰
مراکز رشد ۱۰۰
نقاط رشد ۵۰۰
مراکز خدماتى ۴۰۰۰
روستاهاى مرکزي ۲۰،۰۰۰


نقشهٔ استان فارس توزيع جمعيت شهرى روستائى به تفکيک شهرستان
نقشهٔ استان فارس توزيع جمعيت شهرى روستائى به تفکيک شهرستان

نقشهٔ شهرستان شيراز
نقشهٔ شهرستان شيراز