شهرک‌هاى محلى

کارکردهاى شهرک‌هاى محلي، براى توسعه‌اى که به ‌حد کافى همه‌ جانبه باشد، ضرورى است. اينگونه مراکز روستائى داراى متوسط جمعيتى حدود ۱۰۰۰ نفر، با دامنهٔ نوسانى بين ۵۰۰ تا ۲۵۰۰ نفر هستند. شعاع نفوذ آنها، ۵/۷ تا ۱۵ کيلومتر و متوسط آن حدود ۱۰ کيلومتر است. منطقهٔ تحت پوشش خدماتى آنها، بين ۲۰۰ تا ۷۰۰ کيلومتر مربع، با متوسطى معادل ۳۰۰ کيلومتر مربع است. کل جمعيت ناحيهٔ خدماتى يک شهرک محلي، بين ۵۰۰۰ تا ۲۰٫۰۰۰ نفر، با متوسطى حدود ۸۰۰۰ نفر است.


شهرک‌هاى محلي، نهاده‌ها را از مراکز بزرگ‌تر دريافت‌کرده و بين مراکز کوچک‌تر توزيع مى‌کنند و همزمان، محصولات مراکز کوچک‌تر را جمع‌آورى کرده، به مراکز بزرگ‌تر سطوح بالاتر مى‌فرستند. آنها خدمات اساسى و نيز نهاده‌هاى کشاورزى و کالاهاى خانگى مورد مصرف روزانهٔ دهکده‌ها و آبادى‌هاى پراکنده را تأمين مى‌کنند. آنها تسهيلات ذخيره‌سازى و بازار کوچکى براى مازاد محصولات کشاورزى فراهم مى‌کنند و کيفيت زندگى را در مرکز و حومهٔ آن بهبود مى‌بخشند. شهرک‌هاى محلى براى استقرار تسهيلات آموزش رسمى و غير رسمى اساسى و همچنين خدمات بهداشتى و درمانى مناسب‌تر هستند. اگرچه شهرک محلى اساساً داراى ويژگى روستائى است، اما برخى از تسهيلات صنعتى در زمينهٔ فرآيند محصولات اوليه و صنايع‌ دستى نيز ممکن است در آن وجود داشته باشد. اينگونه فعاليت‌هاى صنعتي، غالباً به فعاليت‌هاى خارج از مزرعه مربوط خواهند شد.


جدول (خدمات، تسهيلات، امکانات دولتى و تأسيسات زيربنائى مراکز روستائى - شهرک‌هاى محلى و بخشي)، جزئيات بيشترى را به‌صورت خلاصه در رابطه با خدمات، تسهيلات عمومى و تسهيلات زيربنائي، که بايد در مراکز روستائى در اين دو سطح وجود داشته باشند، ارائه مى‌دهد. نوع خدمات و تسهيلاتى که در اين جدول بين شده است، لزوماً براى تمام مراکز هم‌سطح، مشابه نخواهد بود و ممکن است با توجه به‌شرايط ملي، منطقه‌اى و محلى تغيير کند. افزون بر اين، روشن است که خدمات و تسهيلات ياد شده مانعةالجمع نيستند. معمولاً مراکز سطوح بالاتر نيز اين خدمات را با مقياس و کيفيتى بهتر و براى مراکز سطوح پائين‌تر تأمين مى‌کنند.


باتوجه به توزيع جمعيت و سطح توسعهٔ به‌دست آمده، ممکن است وضعيتى پيش آيد که خدمات و تسهيلات شهرک‌هاى محلى براى جمعيت روستائى کافى نباشد. در چنين مواردي، ممکن است شرايط محلي، ايجاد مراکز سطح پائين‌ترى را ايجاب کند. اين امر منجر به پيدايش سلسله‌ مراتب چهار محورى مى‌شود که به ‌موجب آن روستاهاى خدماتى پا به‌عرصهٔ وجود مى‌گذارند. در عين ‌حال، توصيه مى‌شود که به‌منظور تأمين تسهيلات براى چنين روستاى خدماتي، دقت کافى به‌عمل آيد. در جدول (نمونه‌اى از سلسله مراتب چهار محورى مرکزى و کارکرد آن) مثال خوبى از وضعتى که در آن، نظام سلسله مراتبى چهار مرحله‌اى انتخاب ‌شده، ارائه شده است. مندرجات جدول نمونه‌اى از سلسله مراتب چهار محورى مرکزى و کارکرد آن، با اندک تغييراتي، از مطالعهٔ نقش مراکز رشد در توسعهٔ منطقه‌اي، به‌ صورتى‌که در منطقهٔ جنوب شرقى هند اجراءشده، به‌دست آمده است. اين منطقه شامل ايالت‌هاى بنگال غربى ”West Bengal“، بيهار ”Bihar“، اوريسا ”Orissa“، مادياپرادش ”Madya Pradesh“ و اوتارپرادش ”Uttar Pradesh“ مى‌باشد ”Chandrasekhara, Mathur and Sundaram, 1972.


خدمات، تسهيلات، امکانات دولتى و تأسيسات زيربنائى مراکز روستائى (شهرک‌هاى محلى و بخشي)

موضوع
شهرک‌هاى محلى
شهرک‌هاى بخشي
شهرهاى منطقه‌اى
- آموزش
- مدارس ابتدائى
- مزرعه‌هاى آموزشى
- آمزش منفرد
- آموزش غيررسمى
- مدارس راهنمائى
- مدارس مقدماتى کشاورزى
- انستيتوى آموزش حرفه‌اى
- آموزش غيررسمي
- دبيرستان
- مدارس کشاورزى پيشرفته
- مدارس حرفه‌اى تخصصي
- آموزش غيررسمى
- بهداشت
- درمانگاه
- خدمات بهداشتى و درمانى
- مراکز بهداشت
- خدمات عمومى پزشکى
- بيمارستان‌هاى منطقه‌اى
- خدمات تخصصى پزشکى
- خدمات رفاهى - خدمات رفاهى و اقتصاد خانه
- خدمات متناوب توسعهٔ اجتماعى
- مرکز رفاهى و اقتصاد خانه
- مرکز توسعهٔ جامعهٔ روستائى
- مراکز رفاه جامعهٔ شهرى
- مراکز توسعهٔ جامعهٔ شهرى
- ورزش
- زمين‌هاى ورزش و بازى
- ميادين و تسهيلات ورزشى
- تسهيلات گوناگون ورزشى
- مذهب
- عبادتگاه، مسجد و معابد کوچک
- کليسا، مسجد و معابد بزرگ‌تر
- کليساى مادر
- مساجد منطقه‌اى
- معابد اصلى
- تفريحات و سرگرمى
- فضاى باز
- قهوه‌خانه، کافه
- پارک‌ها
- رستوران‌ها
- سينماهاى دوره‌اى
- کتابخانه‌هاى سيار
- پارک‌ها و باغ‌وحش‌هاى شهرى
- هتل‌ها و باشگاه‌ها
- سينما
- کتابخانه عمومى
- امور فرهنگى
- مراکز عامه
- مراکز فرهنگى
- تئاترها
- امور ادارى
- دفاتر دولتى محلى
- دفاتر دولتى بخشى
- اداره‌هاى دولتى منطقه‌اى
- امور امنيتى
- پاسگاه پليس
- کلانترى
- بازداشتگاه
- ادارهٔ مرکزى پليس
- زندان
- دادگاه
- آتش‌نشانى
- بازرگانى
- بازارهاى هفتگى
- عرضهٔ ارزان‌قيمت دولتى
- فروشگاه‌هاى عمومى
- بازارهاى دائمى
- انبارهاى کالاهاى دولتى
- مغازه‌هاى تخصصى
- بازارهاى دائمى و مکمل
- مراکز توزيع دولتى
- سوپر مارکت
- امور مالى
- منابع غيررسمى
- خدمات اعتبارى
- بانک‌هاى ملى
- کشاورزى
- خدمات ترويجى
- طرح‌هاى نمايشى
- تعاونى‌هاى توليد
- تعاونى‌هاى تهيهٔ مواد موردنياز
- انبارهاى کوچک ذخيره‌سازى
- تعميرگاه بارى ابزار و وسايل کوچک
- مراکز ترويجى
- مزارع آزمايشى
- تعاونى‌هاى تجارى
- مراکز تعاونى توزيع
- تسهيلات ذخيره‌سازى و بازاريابى
- تسهيلات تعميراتى و نگهداى تراکتور و ماشين‌آلات بزرگ
- اداره‌هاى کشاورزى منطقه‌اي
- ايستگاه‌هاى تحقيقاتى و آزمايشى
- دفاتر تعاونى منطقه‌اى
- دفاتر تعاونى منطقه‌اي
- تسهيلات ذخيره‌سازى و فرآورى
- مراکز تعميراتى و نگهدارى تخصصى
- دامپرورى
- خدمات اطلاع‌رسانى
- خدمات واکسيناسيون
- ذخيرهٔ آب و علوفهٔ دامى
- مزارع نمايشى
- آبشخور دام
- تسهيلات تجارى و حمل و نقل
- ايستگاه‌هاى تحقيقاتى و آزمايشى
- درمانگاه دامپزشکى
- کشتارگاه و سردخانه
- صنعت
- تسهيلات اوليهٔ فرآورى و بسته‌بندى
- تعاونى‌هاى صنايع خانگى
- خدمات ترويجى صنايع خانگى
- تسهيلات ذخيره‌سازى و فرآورى
- تعاونى‌هاى صنعتى - کشاورزى
- خدمات اطلاع‌رسانى صنعتى - کشاورزى
- تسهيلات فرآوري، توزيع و حمل - و نقل
- اتاق‌هاى بازرگانى منطقه‌اى
- مراکز تحقيقاتى توليد و تکنولوژى
- حمل و نقل
- اتوبوس محلى و خدمات باربرى
-
-
- پمپ بنزين
- انبارهاى امور عمومى
- حفاظت از راه‌ها به‌صورت دوره‌اى
- اتوبوس منطقه‌اى و خدمات باربرى
-
- تسهيلات حمل و نقل با راه‌آهن به‌صورت تناوبى
- ايستگاه‌هاى خدماتى
- تعميرگاه‌هاى امور عمومى
- حفاظت دائم از راه‌ها
- اتوبوس ملى و خدمات باربرى
- نظام حمل و نقل شهرى
- راه‌آهن دائمى
- تسهيلات تعمير و نگهدارى
- تسهيلات امور عمومي، ذخيره‌سازى و تعمير
- حفاظت دائم از راه‌ها و خيابان‌هاى شهر
- پست و تلگراف و تلفن
- نمايندگى‌هاى پستى
- خدمات تلگراف
- ادارهٔ پست
- خدمات تلفني
- ادارهٔ پست منطقه‌اى و مرکز توزيع مرسولات
- خدمات تلفنى بين شهرى و ملى
- مسکن
- خانه‌‌هاى روستائى
- مسکن براى کارمند دولتى و نيروهاى خدماتى
- مسکن دولتى ارزان‌قيمت
- آبرساني
- چاه‌هاى سطحي، چشمه‌ها و يا موتور پمپ‌ها و مخازن ذخيرهٔ آب
- آب لوله‌کشى با شير عمومى
- آب لوله‌کشى با شير عمومى و اتصال‌هاى خصوصى
- فاضلاب
- چاه فاضلاب خانگى
- حوضچه‌هاى فاضلاب
- سيستم فاضلاب
-زهکشى
-
- تسهيلات زهکشى بارانى محدود
- سيستم زهکشى آب باران
- برق - مولدهاى منفرد
- برق‌رسانى روستائى
- روشنائى عمومى انشعابات محدود خصوصي
- جاده
- ارتباطات بين مزارع
- جاده‌هاى محلى و بخشى
- ايستگاه اتوبوس محلى
- خيابان‌هاى اصلى آسفالته
- جاده‌هاى بخشى و منطقه‌اى
- ايستگاه اتوبوس بخش
- خيابان‌هاى آسفالته
- جاده‌هاى منطقه‌اى و ملى
- ايستگاه اتوبوس منطقه‌اى
- راه‌آهن
-
- ايستگاه فرعى راه‌آهن
- ايستگاه اصلى راه‌آهن
- خطوط هوائى
-
- باند فرود
- فرودگاه کشوري

نمونه‌اى از سلسله مراتب چهار محورى مرکزى و کارکرد آن

روستا
 
روستاى خدماتى
 
شهرک خدماتى
 
شهر بازارى
 
- خدمات توزيعى
 
- يک ياد و مغازه
 
- مغازه‌ها و فروشگاه تعاونى
 
- خرده‌فروشى و تعاونى مصرف
 
- عمده‌فروشى توزيع و مغازه‌هاى خرده‌‌فروشى
 
- جمع‌آوري، بازار و بانک
 
-
 
- بازارهاى هفته‌اى يا دو هفته يکبار
 
- بانک‌ها، بازار شهر عمدتاً براى مصرف محلي، توليدات لبني، سبزى و غيره
 
- بانک‌ها، بازار عمده‌فروشى و بازارهاى منظم و دائمى
 
- توسعهٔ روستائى (کار ترويجي)مؤسسات وام‌دهندهٔ کشاورزي
 
-
 
- کارکنان در سطح روستا
 
- انجمن اعتبار روستائى
 
- ادارات مرکزي، انجمن اعتبار روستائى
 
- توسعهٔ صنعتى
 
-
 
صنايع دستى روستائى
 
- صنايع روستائى
 
-
 
- خدمات اجتماعى (آموزشي)
 
- مدرسهٔ ابتدایی
 
- مدرسهٔ راهنمائى
 
- دبيرستان
 
- دانشکده
 
- خدمات اجتماعى (بهداشتي)
 
- واحدهاى سيار
 
- داروخانه و خانه بهداشت
 
- درمانگاه
 
- بيمارستان ۵۰ تختخوابى
 
- ادارات دولتى حقوقى و قضائى
 
-
 
- پاسگاه روستائى
 
- پاسگاه پليس
 
- واحدى کوچک‌تر از ادارهٔ مرکزى
 
- حمل و نقل ارتباطات
 
- جادهٔ روستائي
 
- جادهٔ شوسه (جادهٔ بخشي)
 
- جادهٔ شوسه (جادهٔ بخشي)
 
-جادهٔ اصلى (بزرگراه‌هاى استاني)
 
- خدمات و مهارت‌هاى تخصصي
 
-
 
-
 
- کارگاه‌هاى عمومى
 
- کارگاه‌هاى عمومى
- درمانگاه چشم‌پزشکى و دندانپزشکى
 
- موارد ديگر
 
-
 
-
 
- فروشگاه‌هاى تعاونى و يا انجمن‌هاى اعتبارى کشاورزي
 
- بانک توسعهٔ کشاورزى و
يا شرکت مالى کشاورزي