توسعهٔ مراکز روستائى شديداً تحت تأثير قابليت توسعهٔ مناطق مربوطه است. بنابراين، تقسيم‌بندى صحيح مناطق، نوعى مطالعه قابليت‌سنجى را مى‌طلبد. اينگونه مطالعات، بايد نشانگر دو موضوع باشند:


- نوع قابليت يا امکانات بالقوه: مانند توليدات زراعى يا دامي، توسعهٔ منابع کانى و غيره.

- درجهٔ قابليت: براى تفاوت‌گذاشتن ميان مناطق گوناگون


عنصر اول، بر عملکرد دو ساختار برنامهٔ مرکز روستائى تأثير مى‌گذارد و عنصر دوم، اجراءِ هدف‌ها را با توجه به رشد، توزيع و ملاحظات محيطي، آسان مى‌کند. قابليت، به‌وسيلهٔ مجموعهٔ پيچيده‌اى از شرايط تعيين مى‌شود.


يکى از مهم‌ترين شاخص‌هاى تعيين‌کنندهٔ توسعه در آينده، پايهٔ منبع مادى است که ممکن است يا قابليت توسعهٔ کشاورزى و يا قابليت توسعهٔ منابع کانى را دارا باشند.


به ‌لحاظ نظري، براى تعيين قابليت‌هاى توسعهٔ کشاورزي، لازم است مطالعه‌اى براى ارزشيابى چگونگى استفاده از زمين، انجام گيرد که با درنظر گرفتن مشکلات مادي، عملکرد نظام‌هاى خاصى را در رابطه با بهره‌برداى از زمين در مناطق مختلف، پيش‌بينى کند. نظام بهره‌بردارى از زمين، بايد ميان توليدات مختلف فوق بگذارد: محصولات مختلف، دام، زراعت آبى و ديمي، مقياس بهره‌برداى و غيره. اينگونه عوامل، بر کارکرد و ساختار نظام مراکز روستائى که بايد ايجاد شوند کاملاً اثر مى‌گذارند.


آن‌دسته از تنگناهاى مادي، که بايد مورد توجه قرار گيرند، شامل موجود بودن آب (کميت، تغييرات و کيفيت)، آسيب‌پذيرى در مقابل فرسايش (ويژگى‌هاى توپوگرافى منطقه) و خصوصيات آب و هوائى است.


براى تعيين ميزان قابليت يک ناحيه براى توسعهٔ منابع کاني، لازم است بررسى‌هاى زمين‌شناختى انجام گيرد. به‌دليل تمرکز جغرافيائى معادن، ممکن است توسعهٔ منابع کانى در برنامه‌ريزى يک نظام مرکز روستائى کم‌اهميت جلوه کند. در عين‌حال، ممکن است که مرکزى به‌عنوان يک محور رشد عمل کرده و توسعهٔ مناطق روستائى اطراف را تحت تأثير قرار دهد.


ضوابط زير مى‌توانند براى تعيين توان بالقوهٔ مناطق گوناگونى به‌کار گرفته شوند:


توليد:

- حجم و يا ارزش توليد در هر واحد ناحيه

- سهم در توليد ملى کل

- ظرفيت پذيرش تعداد خانواده در هر واحد ناحيه


توزيع:

- متوسط و دامنهٔ درآمد خانواده


محيط:

- حفاظت از منابع طبيعى و محيطى


زمان:

- زمان لازم براى به ‌ثمر نشستن توليد / توزيع قابليت‌هاى محيطى


نيازمندى‌ها:

- مالى

- نيروى انساني: تعداد و مهارت

- سازمان


زمانى‌که طبقه‌بندى انجام شد، تمام واحدهاى مربوطه، بر طبق آن طبقه‌بندى شده و يک نقشه تهيه مى‌شود. همين فرآيند، براى متغيرهاى ديگر نيز تکرار مى‌شود.