سرانه‌هاى تأسيسات شهرى

مساجد و اماکن مذهبى

نظر به نقش مسجد و اهميت آن و با توجه به پراکندگى مساجد و اماکن مذهبى در سطح شهرها و محلات مختلف شهري، لزوم احداث و در نظرگرفتن مساحت‌هاى کافى براى اين مکان مقدس ضرورى است.


در اين رابطه مى‌توان حدود ۵/۰ تا ۷/۰ مترمربع سرانه را تا سطح ۲۰،۰۰۰ نفر جمعيت پيشنهاد داد.

کتابخانه‌ها

معمولاً براى کتابخانه‌هاى شهري، استاندارد ۰۵/۰ مترمربع تا ۰۷/۰ مترمربع در مقابل هر ساکن شهرى در نظر گرفته مى‌شود. محدودهٔ سرويس هر کتابخانه ۱۵۰۰ تا ۲۰۰۰ متر مى‌باشد. در مورد شهرهاى ايران، مى‌توان استاندارد ۰/۴ مترمربع را با توجه به فضاهاى باز و سبز، پارکينگ، انواع کتابخانه‌هاى کودکان، نوجوانان و بزرگسالان پيشنهاد نمود (تا سطح ۲۰،۰۰۰ نفر جمعيت).

تأسيسات پست

سطح مورد نياز براى ادارهٔ پست، بين ۱/۰ تا ۲/۰ مترمربع در مقابل هر ساکن شهرى است. براى هر ۱۰،۰۰۰ نفر از جمعيت، احداث يک ادارهٔ پست ضرورى است. طبق استاندارد، مساحت ۲۰۰۰ مترمربع براى يک ادارهٔ پست کوچک و ۴۰۰۰ مترمربع براى يک ادارهٔ پست بزرگ در نظر گرفته مى‌شود.


در مورد ايجاد تأسيسات پست در سطح شهرهاى ايران، مى‌توان مساحت ۱/۰ مترمربع را تا حد ۲۰،۰۰۰ نفر جمعيت شهرى در نظر گرفته و پيشنهاد داد. در مورد صندوق‌هاى پست، نسبت به هر ۱۰۰۰ نفر يک صندوق پست پيشنهاد مى‌شود.

آتش‌نشانى

بر اساس يک ضابطهٔ کلى و عمومي، در مقابل هر ۱۰،۰۰۰ نفر از جمعيت شهري، بايستى يک ايستگاه آتش‌نشانى وجود داشته باشد.


در سطح شهرهاى ايران، معيار ۰۵/۰ مترمربع زمين براى تأسيسات آتش‌نشانى تا حد ۲۰،۰۰۰ نفر جمعيت شهرى پيشنهاد مى‌شود. شعاع دسترسى به مراکز آتش‌نشانى ۲ تا ۳ کيلومتر است.


در مورد کوچه‌هاى کم‌عرض و يا مناطقى که از نظر پستى و بلندى در ارتفاع قرار دارند و به‌طور کلى در نقاطى که امکان آتش‌سوزى وجود دارد، ايجاد شيرهاى آتش‌نشانى در نقاط مختلف شهر و محلات شهرى ضرورى است.

جايگاه توزيع بنزين

در مورد جايگاه توزيع بنزين، استاندارد ۱/۰. مترمربع نسبت به جمعيت شهرى پيشنهاد مى‌شود.

جمع‌آورى و دفع زباله

با توجه به حفظ بهداشت شهرى و نظافت شهر، ايجاد اماکن مشخص به منظور جمع‌آورى موقت و بهداشتى زباله که در نقاط مناسبى قرار داشته و سرپوشيده باشند، استاندارد ۲/۰ مترمربع زمين در مقابل هر ساکن تا حد ۲۰،۰۰۰ نفر جمعيت شهرى پيشنهاد مى‌گردد. اماکن دفع زباله نيز بايستى از نظر بهداشتى در نقاط مناسب و دور از اماکن مسکونى و خارج از آن قرار داشته و اماکن دفع آن، محيط زيست و آب‌هاى زيرزمينى را آلوده نکند.


فاصلهٔ مناسب محل دفع زباله تا شهر، به‌طور متوسط بايستى ۱۵ تا ۲۵ کيلومتر با شهر فاصله داشته باشد. با توجه به‌ميزان متوسط توليد ۶۴۴ کيلوگرم زباله در سال براى هر شهرنشين، حجم مراکز دفع زباله بايستى متناسب باشد.

کشتارگاه

موقعيت و محل کشتارگاه نيز، بايستى در محل مناسبى از شهر قرار داشته باشد و به منظور دفع پساب آن، اقدامات لازم صورت پذيرد. زيرا چنين نقاطى ممکن است در اثر دفع پساب و فاضلاب غيربهداشتى خود، محيط اطراف و حتى رودخانه‌هاى شهرى را آلوده سازند. استاندارد معمول براى مساحت کشتارگاه ۴/۰ تا يک مترمربع در مقابل هر ساکن شهرى است. براى شهرهاى ايران تا سطح ۲۰،۰۰۰ نفر جمعيت، سرانهٔ، ۲/۰ مترمربع پيشنهاد مى‌گردد.

گورستان‌ها

در ايجاد گورستان‌ها، موقعيت آنها در رابطه با جهت گسترش آيندهٔ شهر بايستى درنظرگرفته شود. گورستان‌ها، به‌نحوى بايستى احداث شوند که در معرض وزش باد اصلى به‌سوى شهر نباشند.


به‌طور کلى در کشورهاى ديگر، حدود سرانهٔ ناخالص هر قبر بين ۵ - ۷ مترمربع است. ولى با توجه به مساحت مربوط به قبرها، غسالخانه‌ها، سالن‌‌هاى سوگوارى و مسيرها و تأسيسات ديگر، با توجه به فضاهاى مورد احتياج آينده، سرانهٔ ۲ تا ۳ مترمربع در مقابل هر شهرنشين تا سقف ۲۰،۰۰۰ نفر جمعيت پيشنهاد مى‌شود.

پارک‌ها و فضاهاى سبز

با توجه به اهميت فضاى سبز و لزوم ايجاد آن در شهرها به منظور لطافت هوا و تفريح مردم و زيبا‌سازى شهر، نمى‌بايست استاندارد مشخصى براى ايجاد فضاهاى سبز وجود داشته باشد. زيرا هر اندازه که فضاهاى سبز در سطح شهرها توسعه يابند، کافى نخواهد بود. با وجود اين، استانداردهائى در اين زمينه نيز وجود دارد. اين استانداردها، نسبت به انواع آب و هوا و خصوصيات اقليمى و دسترسى به آب در شهرها از يک‌سو و پاک نمودن هواى شهرها در نقاطى که آلودگى هوا بيش از حد مجاز است، يکسان نمى‌باشد. به‌طور کلي، حداقل سرانه‌هاى فضاى سبز براى هر نفر حدود ۳ مترمربع است. اين‌حد با توجه به مساعدت‌هاى طبيعي، مى‌تواند تا ۵ مترمربع نيز افزايش پيدا کند.


براى شهرهاى ايران، با توجه به تنوع عوامل طبيعى و اقليمى آن، مساحات زير تا سطح ۲۰،۰۰۰ نفر جمعيت شهرى پيشنهاد مى‌گردد:


پارک و فضاى سبز در سطح محلهٔ کوچک و محيط بازى کودکان ۱/۲  مترمربع
پارک‌هاى محله‌اى ۱/۵ مترمربع
پارک‌هاى ناحيه‌اى شهرى ۱/۸ مترمربع
پارک‌ها و باغ‌هاى حاشيهٔ شهرى (حداقل) ۴/۵ مترمربع
جمع ۹  مترمربع


چنين مساحاتى براى نقاط کم‌آب، مى‌تواند از انواع مختلف گياهان بومى به‌وجود آيد.

تأسيسات ورزشى

هماهنگى تأسيسات ورزشى با فضاهاى سبز و پارک‌ها، به بسط بهتر اين دو فضاى شهرى مى‌انجامد. در بعضى از کشورها، سرانهٔ فضاهاى ورزشى نسبت به انواع محيط‌‌هاى ورزشى براى گروه‌هاى سنى مختلف، تا ۸ مترمربع در مقابل هر ساکن شهرى مى‌رسد. براى شهرهاى ايران، سرانهٔ ۴ مترمربع با توجه به تأسيسات ورزشى کودکان تا ۷ سال، و کودکان ۷ تا ۱۴ سال و نوجوانان، جوانان و بزرگسالان پيشنهاد مى‌گردد.

سينما و تئاتر

استاندارد در اين فعاليت از تأسيسات عمومى شهري، در کشورهاى مختلف متفاوت است. مثلاً در بعضى از کشورها، استاندارد ۲۵/۰ مترمربع نسبت به هر ساکن شهرى درنظر گرفته مى‌شود. براى ايجاد سينما و تئاتر و سالن‌هاى عمومى ديگر شهر در سطح شهرهاى ايران تا حد ۲۰،۰۰۰ نفر جمعيت، سرانهٔ ۳/۰ مترمربع پيشنهاد مى‌شود.