سرانه‌هاى ادارى

تعداد و نوع ادارات در کشورهاى مختلف متفاوت است؛ و از نظر نحوهٔ پراکندگى و نوع واحدهاى ادارى و حتى شعبات آنها در سطح شهر، با يکديگر فرق دارد.


با توجه به نوع و تعداد ادارات، سرانهٔ ۵/۱ مترمربع زمين را براى انواع تأسيسات ادارى شهرها مى‌توان پيشنهاد نمود.

سرانه‌هاى تجارى

متوسط استاندارد انواع واحدهاى تجارى شهر به نسبت هر ساکن شهري، حدود ۵ متر مربع درنظر گرفته مى‌شود. (شامل فضاهاى باز، ارتباطي، پارکينگ) گاهى مجموعهٔ سرانهٔ تجاري، آموزشى و اداري، تا ۱۱ مترمربع نيز بيان شده است.


با توجه به تنوع مشاغل تجارى در شهرهاى مختلف ايران و انواع مختلف آن، مى‌توان مجموعه‌اى از واحدهاى تجارى را تحت عناوين زير تقسيم‌بنديى کرد و سرانه‌هاى زمين را به نسبت آنها در سطوح مختلف شهر پيشنهاد نمود:


نوع واحد تجارى سرانه زمين برحسب مترمربع
تا ۲۰،۰۰۰ نفر
خرده‌فروشى ۰/۶
عمده‌فروشى ۰/۶
مشاغل خدمات عمومى ۰/۲
دفاتر خصوصى ۰/۱
خدمات حمل و نقل ۰/۳۵
بانک‌ها ۰/۲
صنايع و کارگاه‌هاى سبک ۰/۵
هتل‌ها و سالن‌هاى غذاخورى ۰/۲۵
جمع ۲/۸


با توجه به آنکه سرانهٔ فوق حداقل احتياج براى تأسيسات تجارى مى‌باشد، به‌طور متوسط سرانهٔ تجارى را مى‌توان بين ۳ تا ۵ مترمربع پيشنهاد داد. خاصه آنک نسبت به‌نقش و وظيفهٔ شهر، تعداد مورد نياز اماکن تجارى آن متفاوت مى‌باشد. همچنين، نسبت به‌نقش شهر و نياز به تأسيسات صنعتي، پيشنهاد واحدهاى صنعتى متغير است: به‌طور کلي، استاندارد ۳۰ متر مربع را در مقابل هر شاغل کارگاه يا کارخانهٔ متوسط و ۶۰ تا ۱۰۰ مترمربع در مقابل هر شاغل کارخانهٔ صنعتى بزرگ مى‌توان درنظر گرفت.

سرانه‌هاى درمانى و بهداشتى

تأسيسات درمانى از نظر نوع و خصوصياتى که دارند، خود به‌خود داراى استانداردهائى نيز مى‌باشند. ولى اين استانداردها در ارتباط با شهرهاى مختلف و نوع واحدهاى بهداشتى و درمانى متفاوت مى‌باشد.


در بعضى از کشورها مساحت لازم براى بيمارستان، در مقابل هر تخت بيمارستان ۱۰۰ تا ۲۰۰ متر مربع است؛ و در بعضى ديگر در مقابل هر ۴۵،۰۰۰ تا ۵۰،۰۰۰ نفر سکنهٔ شهر، يک بيمارستان در نظر گرفته مى‌شود. همچنين، گاهى در مقابل هر ۱۰۰ نفر ساکن شهرى ۹ تا ۱۰ تخت بيمارستانى پيش‌‌بينى مى‌گردد.


براى درمانگاه‌ها نيز ۱/۰ تا ۲/۰ مترمربع، در مقابل هر ساکن شهري، زمين مورد نياز است. اين نسبت‌ها براى داروخانه‌ها، يک داروخانه براى هر ۷۰۰۰ نفر و يک مطب دندانپزشک در مقابل هر ۵۰۰۰ نفر و يک مطب پزشک در مقابل هر ۲۰۰۰ نفر ضرورى است.


در مورد تأسيسات درمانى و بهداشتى براى شهرهاى ايران، با توجه به ضوابط و معيارهاى جمعيتي، سرانه‌هاى زير را مى‌توان پيشنهاد داد.


کل تأسيسات درمانى و بهداشتى ۱/۷ مترمربع
بيمارستان ۰/۱۵ مترمربع
درمانگاه ۰/۱۵ مترمربع
مرکز اورژانس ۰/۱۵ مترمربع
راديولوژى (خارج از بيمارستان و درمانگاه) ۰/۰۴ مترمربع
آزمايشگاه (خارج از بيمارستان و درمانگاه) ۰/۰۴ مترمربع
مجتمع‌هاى پزشکى ۰/۱ مترمربع
مرکز بهداشت ۰/۰۵ مترمربع
داروخانه ۰/۰۲ مترمربع
گرمابه عمومى ۰/۶ مترمربع
توالت عمومى ۰/۰۵ مترمربع

سرانه‌هاى تجهيزات شهرى

۱. شبکه‌هاى آب: به‌طور کلى حد متوسط مصرف آب روزانهٔ هر شهرنشين (به‌نسبت مصرف خانگى و غيرخانگي) بين ۱۵۰ تا ۲۲۵ ليتر مى‌باشد. طبق استانداردهاى معمول، سطح مورد نياز براى تصفيه خانه‌هاى آب به‌طور متوسط ۲ مترمربع در مقابل هر ساکن شهر مى‌باشد. در مورد شهرهاى ايران در جهت احداث محلى براى تصفيه‌خانه‌هاى آب تا سطح ۲۰،۰۰۰ نفر جمعيت شهر، سرانهٔ ۸/۰ مترمربع پيشنهاد مى‌شود.


۲. فاضلاب: به منظور ايجاد انبار يا محلى براى دفع موقت فاضلاب، سرانهٔ ۵/۰ مترمربع حداقل پيشنهاد تا حد ۲۰،۰۰۰ نفر جمعيت شهرى است.


۳. برق: حداقل سرانهٔ ماهانهٔ مصرفى برق براى مصارف خانگي، ۲۵ کيلووات است. با توجه به سطوح مورد نياز جهت ايجاد تأسيسات و تقويت‌کننده‌هاى برق، سرانهٔ ۳/۰ مترمربع تا سطح يک شهر ۲۰،۰۰۰ نفرى پيشنهاد مى‌گردد.


۴.تلفن: نسبت به نقاط مختلف يک شهر ۲۰،۰۰۰ نفري، حداقل ۲۰ دستگاه تلفن عمومى و يک دستگاه تلفن در مقابل هر خانوار و ۱/۰ مترمربع سرانهٔ زمين براى تأسيسات مرکزى تلفن، پيشنهاد مى‌شود.


۵. گاز: سرانهٔ زمين جهت ايجاد تأسيسات مربوط به گاز و گازرسانى در يک شهر ۲۰،۰۰۰ نفري، ۱۵/۰ مترمربع پيشنهاد مى‌گردد.

سرانه راه و شبکه‌هاى ارتباطى

راه‌ها عامل ارتباط‌دهندهٔ تأسيسات مختلف شهرى هستند و از اين نظر اهميت آنها در سطح شهرها قابل‌توجه و ملاحظه است. معمولاً بين ۲۵/۰ تا ۳۰/۰ از سرانه‌هاى شهرى اختصاص به راه‌ها و شبکه‌هاى ارتباطى دارد.


ذيلاً به‌ضوابط عرض انواع معابر شهرى مى‌پردازيم:


عرض (متر)
کوچه ۱۲ - ۸
خيابان فرعى ۲۴ - ۱۸
خيابان اصلى ۳۵ - ۳۰
خيابان اصلى سرتاسرى ۳۵
راه پارکى ۴۵
بزرگراه ۴۵
آزاد راه ۷۶ - ۴۵