(۱سلمين در قرون وسطا از اختلاف ساعت آگاهى داشتند زيرا تقويم‌البلدان در اين مورد مى‌نويسد:


”... چون حوادث فلکى مثلاً خسوفات را رصد کنند اين حوادث را مردمى که در مشرق ساکن هستند ۱۲ ساعت زودتر از مردمى که در مغرب ساکن هستند رؤيت کنند و اگر براى هر ساعت ۱۰ درجه فرض شود و ۱۲ ساعت را در ۱۰ ضرب کنند، ۱۸۰ درجه که نيمى از دور همه زمين است حاصل شود...“ (ترجمه تقويم‌البلدان، صفحه ۷، در معرفت اجزاء زمين).


زمين در حرکت وضعى خود در هر ۲۴ ساعت با جهتى از غرب به شرق يک دور به دور خود مى‌گردد، در اين گردش تمامى نقاطى که در روى منطقه استوا واقع شده‌اند در هر شبانه‌روز يک بار از جلوى خورشيد مى‌گذرند، خط استوا با ۴۰،۰۰۰ کيلومتر طول خود در هر ۲۴ ساعت (يک شبانه‌روز) يک بار از جلوى خورشيد عبور مى‌نمايد، اگر در نظر داشته باشيم که محيط خط‌ استوا (چون دايره‌اي) به ۳۶۰ درجه تقسيم گرديده است، نتايج زير حاصل مى‌گردد:


سرعت گردش زمين در ساعت ۱۶۶۶ کيلومتر = ۴۰،۰۰۰ کيلومتر
    ۲۴ ساعت
گردش درجه‌اى زمين در هر ساعت ۱۰ درجه =     ۲۴ ساعت
   ۳۶۰ درجه
 فاصله طولى زمين در هر درجه (روى خط استوا)۱۱۱ کيلومتر

= ۴۰،۰۰۰ کيلومتر
    ۳۶۰ درجه

بنابراين زمين در استوا در هر ساعت با سرعتى برابر با ۶/۱۶۶۶ کيلومتر برابر با ۱۵ درجه جغرافيائى عبور مى‌نمايد يعنى حدود ۱۱۱ کيلومتر که از خط استوا از مقابل خورشيد عبور مى‌نمايد يک درجه جغرافيائى گذشته است. در لحظه‌اى که نصف‌النهار صفر درجه گرينويچ در مقابل خورشيد قرار مى‌گيرد براى کليه نقاطى که روى اين نصف‌النهار واقع هستند ساعت ۱۲ ظهر فرا رسيده است در اين حالت نقاطى که در شرق نصف‌النهار مذکور قرار دارند براى آنها بعدازظهر و مناطقى که در غرب نصف‌النهار قرار دارند براى آنها قبل‌ازظهر است ولى اينکه براى هر نقطه‌اى چه ساعت بعدازظهر يا قبل‌ازظهر است بستگى به اين دارد که نقاط مذکور در روى نصف‌النهار چند درجه واقع شده‌اند و يا به‌عبارت ديگر بستگى به اين دارد که چقدر از نصف‌النهارى که در مقابل خورشيد قرار گرفته فاصله دارند، مثلاً اگر شهرى در روى نصف‌النهار ۴۵ درجه شرقى واقع شده باشد، ساعت محلى آن سه بعدازظهر را نشان مى‌دهد زيرا در ازاء هر ۱۵ درجه يک ساعت اختلاف ساعت وجود دارد. با اين محاسبه در روى نصف‌النهار ۱۸۰ درجه تا نصف‌النهار گرينويچ که در اين حالت در مقابل خورشيد فرض شده است ۱۲ ساعت اختلاف ساعت تا لندن وجود دارد يعنى ساعت محلى اين نقطه ساعت ۱۲ نصف‌شب را اعلام مى‌دارد.


طبق قراردادهاى بين‌المللى ساعت کليه کشورها نسبت به ساعت بين‌المللى گرينويچ سنجيده مى‌شود، براى آگاهى از ساعت محلى هر شهر يا نقطه‌اى کافى است که فاصله آن شهر يا نقطه را براساس طول جغرافيائى تا لندن و يا اختلاف ساعت دو نقطه مذکور را در دست داشته باشيم.


راهنمائى راجع‌به پيدا کردن اختلاف ساعت

- راهنمائي:

هنگامى‌که در لندن ساعت گرينويچ ۹ بعدازظهر را نشان مى‌دهد در همان زمان در شهر مکه که در حدود ۴۰ درجه طول شرقى لندن قرار گرفته است چون هر ۱۵ درجه طول جغرافيائى برابر است با يک ساعت (۶۰ دقيقه)، پس با محاسبه تناسبى اين اختلاف ساعت چنين مشخص مى‌گردد.


'۶۰ (يک ساعت) = ۱۵ (درجه)
X  ۴۰
۱۶۰ (دقيقه) = ۶۰×۴۰
۱۵


۱۶۰ دقيقه برابر است با ۲ ساعت و ۴۰ دقيقه.


در اين‌صورت اختلاف ساعت مکه با شهر لندن ۲ ساعت و ۴۰ دقيقه است يعنى شهر مکه که در شرق لندن قرار دارد ۲ ساعت و ۴۰ دقيقه زودتر از لندن از مقابل خورشيد گذشته است و در نتيجه بايستى ۲ ساعت و ۴۰ دقيقه به وقت لندن بيفزائيم تا وقت محلى مکه نسبت به ساعت بين‌المللى مشخص گردد در اين‌صورت وقت محلى مکه در آن لحظه ۱۱ و ۴۰ دقيقه خواهد بود.


در راهنمائى بالا متذکر شده است که شهر مکه در شرق نصف‌النهار لندن واقع شده است در اين حالت مقدار اختلاف ساعت را به ساعت گرينويچ افزوده‌ايم. ولى به‌طور کلى بايد در نظر داشته باشيم که هميشه ساعت محلى را (محل موردنظر) با ساعت محلى نقطه ديگر مورد سنجش قرار مى‌دهيم در اين‌صورت بايستى براى ما مشخص و روشن باشد که محل موردنظر در شرق محل مورد سنجش(محل مبداء)واقع شده است يا در غرب آن. اگر محل مورد مطالعه ما در شرق محل مبداء قرار داشت، مقدار اختلاف ساعت بايستى به ساعت محلى مبداء افزوده گردد تا ساعت محل مورد مطالعه مشخص گردد ولى اگر محل مورد مطالعه در غرب محل مبداء قرار داشت، مقدار اختلاف ساعت بين دو محل بايستى از ساعت مبداء کسر گردد تا ساعت محلى مورد مطالعه معين گردد. براى روشن شدن بيشتر موضوع به راهنمائى زير توجه نمائيد:


- راهنمائي:

نيويورک در حدود طول جغرافيائى ۷۰ درجه غربى (از نصف‌النهار گرينويچ) و تهران در حدود طول جغرافيائى ۵۰ درجه شرقى و توکيو در روى نصف‌النهار ۱۴۰ درجه شرقى واقع شده‌اند اگر در تهران ساعت ۸ بعدازظهر چهارشنبه باشد در هريک از شهرهاى فوق ساعت و روز چنين محاسبه مى‌شود.