فاصله بين دو مدار رأس‌السرطان و رأس‌الجدى را قلمرو منطقه گرم استوائى مى‌نامند که نيمى از آن در نيمکره شمالى و نيم ديگر در نيمکره جنوبى قرار دارد. پهناى هر منطقه از خط استوا تا مدار رأس‌السرطان و يا رأس‌الجدى حدود ۲۶۰۰ کيلومتر است و در مجموع پهناى منطقه گرم کره‌زمين حدود ۵۲۰۰ کيلومتر محاسبه گرديده است و مساحتى که هريک از دو منطقه مذکور دربردارد حدود ۱۰۰،۰۰۰،۰۰۰ کيلومتر مربع و وسعت کل منطقه گرم کره‌زمين در هر دو نيمکره حدود ۲۰۰،۰۰۰،۰۰۰ کيلومتر مربع مى‌باشد.


منطقه استوائى کره‌زمين قلمرو تابش عمودى خورشيد است و آفتاب در هيچ فصلى خارج از اين منطقه عمودى نمى‌تابد. در مناطق مرکزى منطقه فصلى وجود ندارد زيرا تا حدود عرض جغرافيائى ۵ درجه (۱۰ درجه در طرفين خط استوا) اختلاف شب و روز محسوس نيست و اين اختلاف تا عرض ۱۵ درجه جغرافيائى هم کمتر محسوس است (۳۰ درجه در طرفين خط استوا). وقتى اختلاف شب و روز وجود نداشته باشد اختلاف فصل ايجاد نمى‌گردد و هنگامى‌که اختلاف فصل ايجاد نگردد قوانين هميشه بهار در منطقه حکم‌فرما است، در عرض‌هاى بالاتر اختلاف ساعت محسوس و در نتيجه ايجاد فصول رفته رفته محسوس شده تا اينکه اين اختلاف فصول در روى مدار رأس‌السرطان و رأس‌الجدى کاملاً آشکار مى‌گردد.

اختلاف ساعت در منطقه گرم

عرض جغرافيائى (درجه) بلند ترين روز کوتاه‌ترين روز اختلاف
ساعت دقيقه ساعت دقيقه ساعت دقيقه
۰ ۱۲ ۰ ۱۲ ۰ ۰ ۰
۵ ۱۲ ۱۷ ۱۱ ۴۳ ۰ ۳۴
۱۰ ۱۲ ۳۵ ۱۱ ۲۵ ۱ ۱۰
۱۵ ۱۲ ۵۳ ۱۱ ۷ ۱ ۴۶
۲۰ ۱۳ ۱۳ ۱۰ ۴۷ ۲ ۲۶
۵/۲۳ ۱۳ ۲۷ ۱۰ ۳۳ ۲ ۵۴


اگر جدول (اختلاف ساعت در منطقه گرم) را بر روى نقشه جغرافيائى مورد مطالعه قرار دهيم، مشاهده مى‌کنيم که در اطراف خط استوا در منطقه کنگو در آفريقا، حدود نيمى از برزيل و کشورهاى شمالى آمريکاى‌جنوبي، اندونزى و جزاير اطراف داراى شب و روز مساوى در تمام ايام سال مى‌باشند. همه روزه در ساعت ۶ صبح آفتاب طلوع نموده و در ساعت ۶ بعدازظهر غروب مى‌نمايد. مقدار باران مناطق استوائى آفريقا به‌طور متوسط تا ۲۵۰۰ ميلى‌متر مى‌رسد و رگبارهاى عظيمى بر جنگل فرو مى‌بارد و حتى در زمانى‌که هوا صاف است از تاج درختان باران فرو مى‌ريزد.


شديدترين درجه گرما هيچ‌گاه در منطقه استوا وجود ندارد بلکه حداکثر مطلق درجه گرما تا ۵۶+ درجه سانتى‌گراد در ليبى (در آفريقاى‌شمالي) به ثبت رسيده است.


تقسيمات آب‌وهوائى در مناطق استوائى شکل خاصى براى خود دارند زيرا در مناطق استوائى اندونزى غيربوميان چهار نوع آب‌وهوا را چنين طبقه‌بندى نموده‌اند: ”گرم، داغ، داغ‌تر، داغ‌ترين“.


گرماى هوا در يک روز داغ تا حدود ۶۳+ درجه سانتى‌گراد خواهد رسيد و نم نسبى به ۹۳ درصد نيز مى‌رسد و در سوماترا نزديک خط استوا در مدت يک سال تا ۳۲۰ روز باران باريده بود.


قسمت اعظم منطقه گرم استوائى جهان جنگل‌هاى انبوهى دارد که تاج درختان تا ارتفاع ۶۰ مترى از سطح زمين مى‌رسد و برخى از انواع گياهان پيچيده تا ۲۰۰ متر به دور درختان مى‌پيچند، هر چند که جنگل‌هاى حوضه رود کنگو و آمازون از انبوه‌ترين جنگل‌هاى جهان به‌شمار مى‌روند ولى جنگل‌هاى استوائى اندونزى به‌مراتب از جنگل‌هاى برزيل انبوه‌تر است و به‌قدرى گياهان معطر در جنگل‌هاى آن يافت مى‌شود که به‌هنگام اکتشاف جزاير آن را ”جزاير خوشبو“ يا ”جزاير ادويه“ نام نهادند چون از فاصله زيادى بوى معطر گياهان فضا را خوشبو مى‌نمايد.


از هنگامى‌که در سفرهاى اکتشافى مختلف، بشر متمدن به‌کشف مناطق استوائى نائل آمد و خصوصيات جغرافيائى اين مناطق بر روى نقشه منعکس شد مشاهده گرديد که بوميانى در مناطق استوائى آمازون۱ر آمريکاى‌جنوبي، کنگو در آفريقاى‌مرکزى و جزاير مختلف اندونزى ساکن بودند.


(۱ودخانه آمازون عظيم‌ترين و پرآب‌ترين رود جهان است که از کوه‌هاى آند در غرب آمريکاى‌جنوبى سرچشمه گرفته به سمت شرق در حدود خط استوا جريان يافته پس از طى حدود ۶۰۰۰ کيلومتر به اقيانوس اطلس مى‌ريزد،حوضه آبريز آن حدود نيمى از آمريکاى‌جنوبى را فرا گرفته است. پهناى رودخانه در بسيارى نقاط بين حدود ۲ تا ۹ کيلومتر ديده مى‌شود ولى در مقابل عمق آن از ۶۰ متر نيز تجاوز مى‌نمايد. در اواخر پائيز به واسطه باران‌هاى موسمى رود آمازون طغيان نموده و اين طغيان تا اواسط زمستان ادامه مى‌يابد در اين مدت در مسير رودخانه دريائى از آب مواج است زيرا در پهن‌ترين قسمت‌ها عرض رودخانه حدود ۶۰۰ کيلو متر مى‌رسد و حدود ۳۴۰۰ کيلومتر از طول رودخانه براى کشتى‌هاى اقيانوس‌پيما قابل کشتيرانى مى‌گردد.