مقتضيات محلى

مقتضيات محلى يعنى شکل خاص محلى منطقه در رابطه با عوامل آب‌وهوائى همانند واقع شدن امکنه‌اى در روى ارتفاع کوهستانى و يا قرار گرفتن يک نقطه مسکونى در قعر دره‌اى محصور که امکنه نخست طبيعتاً سرد است و نقطه مسکونى دوم به‌طور نسبى گرم، اگرچه از نظر جغرافيائى هم‌عرض هم باشند مثلاً:


شهر خرم‌آباد در دل کوهستان بنا گرديده است و اطراف شهر بندر انزلى را سراسر آب فرا گرفته است و دورادور شهر شيراز را کوه‌هائى مسدود نموده است، شک نيست که اين وضع طبيعى مناطق مذکور اثرات مستقيمى را بر روى آب‌وهواى آن نقاط خواهد داشت. مثلاً کوه‌هاى شيراز و خرم‌آباد وزش بادهاى محلى به داخل شهر را سد مى‌نمايند و درجه حرارت گرم آب دريا در شب بر روى آب‌وهواى بندر انزلى بى‌تأثير نخواهد بود، چنين عوامل محلى را در اصطلاح ”مقتضيات محلي“ مى‌نامند که بدون در نظر گرفتن آن مطالعه محلى آب‌وهوا نتيجه مطلوبى نخواهد داشت.


در مورد مقتضيات محلي، شهرهاى بزرگى چون تهران که در دامنه کوه البرز قرار گرفته و جهت شمال‌غربى جنوب‌شرقى شاخه‌هاى فراوان آن اثرات گوناگونى روى شهر مى‌گذرد و به‌خاطر واقع شدن شهر در دامنه کوه، سطح عمومى آن داراى ارتفاع يکنواختى از سطح دريا نيست بنابراين مقدار باران آن داراى نوسان زيادى است که در جدول (مقدار باران نقاط مختلف تهران در رابطه با ارتفاع از سطح دريا و عرض جغرافيائي) مشخص گرديده است.

مقدار باران نقاط مختلف تهران در رابطه با ارتفاع از سطح دريا و عرض جغرافيائي

نام ارتفاع از سطح دريا (متر) مقدار باران ساليانه (ميلى‌متر) عرض جغرافيائى فاصله (کيلومتر)
دقيقه درجه
تجريش ۱۷۰۰ ۴۴۰ ۴۸ ۳۵ ۰۰
اوين ۱۵۲۰ ۴۱۵ ۴۸ ۳۵ ۱/۲
نمايشگاه تهران ۱۵۴۱ ۴۰۷ ۴۷ ۳۵ ۱/۶
نارمک ۱۲۹۰ ۳۶۴ ۴۵ ۳۵ ۶/۳
ژئوفيزيک ۱۳۶۰ ۳۰۴ ۴۴ ۳۵ ۷/۱
آميرآباد ۱۲۸۸ ۳۵۴ ۴۳ ۳۵ ۹/۰
مهرآباد ۱۱۹۱ ۲۰۸ ۴۱ ۳۵ ۱۳/۲
شهر ولى‌عصر ۱۰۹۲ ۱۹۵ ۳۹ ۳۵ ۱۶/۲
ورامين ۱۰۰۰ ۱۹۶ ۱۹ ۳۵ ۵۱


جدول (مقدار باران نقاط مختلف تهران در رابطه با ارتفاع از سطح دريا و عرض جغرافيائي) فاصله طولى از ميدان تجريش تا ورامين را به‌خط مستقيم (صرف‌نظر از پيچ و تاب جاده‌ها) حدود ۵۵ کيلومتر مشخص نموده است که خود رابطه‌اى با عرض جغرافيائى دارد (ستون مربوط). مقدار بارانى که در نقاط مختلف تهران مى‌بارد طورى انتخاب شده که باران نقاط مختلف تهران از شمال به جنوب نشان داده مى‌شود، هر چه از شمال به جنوب رويم به‌طور نسبى از مقدار باران کاسته مى‌گردد و تقريباً به‌همان منوال هم از ارتفاع از سطح درياى نقاط مذکور هم کم مى‌شود مگر در شرايط استثنائى و محلي، ارتفاعات، تپه ماهورها و ناهموارى‌هاى غرب تهران مسلماً در مقدار باران شرق شهر بى‌اثر نيست ولى از حدود جنوب تهران که شهر ولى‌عصر ناميده مى‌شود تا حدود ورامين که قلمرو تهران بزرگ است به‌خاطر يکنواخت شدن منطقه و فضاى باز محيط طبيعى ريزش باران شکل همانندى را نشان مى‌دهد.


شناسائى عوامل چهارگانه مذکور که در واقع عوامل محلى و ثابت مى‌باشند درک مسائل آب‌وهوائى را براى ما امکان‌پذير مى‌نمايد و بايستى به اهميت نسبى هريک از آنها آگاه گرديم. پس از اين آگاهى به‌عوامل ديگرى که خود ناشى از عوامل فوق مى‌باشند مى‌پردازيم که خود عناصر اصلى تشکيل‌دهنده آب‌وهوا هستند که مى‌توان آنها را عوامل آب‌وهوائى غيرثابت ناميد.