در سال‌هاى مورد مطالعه ۸۱ تا ۸۵ درصد کل زمين‌هاى زير کشت محصولات آبى و ديمى کشور به کشت گندم و جو اختصاص داشته است.


به مناسبت شرايط اقليمى عملکرد محصولات ديمى در مناطق شرقى نسبت به مناطق غربى موفقيتى ندارد ولى در مقابل عملکرد محصولات آبى در مناطق شرقى به مناسبت کشت جمعى و تخصص در امر آبيارى به‌کار گرفتن شيوه‌هاى مختلف آن به مراتب بر مناطق غربى فزونى دارد.


اگر سطح زير کشت، توليد و عملکرد کل کشور را در سال‌هاى مختلف به تفکيک مناطق شرقى و غربى در محصولات سنتى آبى و ديمى مورد مطالعه قرار دهيم، جداول زير حاصل مى‌شود.

سطح زير کشت، توليد و عملکرد گندم و جو کل کشور به تفکيک مناطق شرقى و غربى در سال ۱۳۳۹

موضوع
مناطق شرقى
مناطق غربى
کل کشور
سطح زير کشت آبى (هکتار)
کل توليد (تن)
عملکرد (کيلو)
%۵۴/۳
%۵۹/۵
۱۲۸۸
%۴۵/۷
%۴۰/۵
۵۰۴۳
۱،۷۲۸،۰۰۰
۲،۰۳۴،۰۰۰
۱۱۷۶
سطح زير کشت دیمی(هکتار)
کل توليد (تن)
عملکرد (کيلو)
%۲۵/۹
%۱۶/۵
۳۱۲
%۷۴/۱
%۸۳/۵
۵۵۰
۳،۴۷۷،۰۰۰
۱،۶۹۹،۰۰۰
۴۸۹
سطح زير کشت آبی و دیمی (هکتار)
کل توليد (تن)
عملکرد (کيلو)
۳۵/۳
%۴۰
۸۱۱
۶۴/۷
%۶۰
۶۶۶
۵،۲۰۵،۰۰۰
۳،۷۳۳،۰۰۰
۷۱۷


جداول (سطح زير کشت، توليد و عملکرد ”گندم و جو“ کل کشور به تفکيک مناطق شرقى و غربى در سال ۱۳۵۰ تا سطح زير کشت، توليد و عملکرد ”گندم و جو“ کل کشور به تفکيک مناطق شرقى و غربى در سال ۱۳۵۱) مجموع سطح زير کشت، توليد و عملکرد محصولات سنتى گندم و جو را به تفکيک مناطق شرقى و غربى در سال‌هاى مختلف مشخص داشته و اختلاف سطح زير کشت در رابطه با کل توليد محصولات آبى و ديمى را در سال‌هاى مختلف نشان مى‌دهد. جدول (نسبت درصد افزايش کل توليد گندم و جو آبى مناطق شرقى در رابطه با سطح زير کشت در سال‌هاى مختلف) نسبت درصد افزايش توليد گندم و جو آبى مناطق شرقى را در رابطه با سطح زير کشت مناطق غربى نشان داده که حاکى از موفقيت محصولات آبى مناطق شرقى در قبال مناطق غربى است ولى در مورد محصولات سنتى ديمى غرب عملاً موفق‌تر است (جدول متوسط برداشت گندم و جو در زمين‌هاى آبى و ديمى به تفکيک مناطق شرقى و غربى ”عملکرد در هکتار به کيلو“).

نسبت درصد افزايش کل توليد گندم و جو آبى مناطق شرقى در رابطه با سطح زير کشت در سال‌هاى مختلف

سال سطح زير کشت کل توليد اختلاف
۱۳۳۹ %۵۴/۳ %۵۹/۵ ۵/۲+
۱۳۵۰ %۴۸/۲ %۵۱/۱ ۲/۹+
۱۳۵۱ %۴۶ %۵۸/۶ ۱۲/۶+
۱۳۵۲ %۴۶/۷ %۵۳/۹ ۷/۲+
۱۳۵۳ %۴۷/۷ %۶۳/۸ ۱۶/۱+
۱۳۵۴ %۵۱/۴ %۶۱/۲ ۹/۸+
۱۳۶۱ %۳۷/۸ %۴۳/۳ ۵/۵+
متوسط %۴۵/۲ %۵۳/۱ ۷/۹+

متوسط برداشت گندم و جو در زمين‌هاى آبى و ديمى به تفکيک مناطق شرقى و غربى (عملکرد در هکتار به کيلو)

سال مناطق شرقى مناطق غربى
آبى ديمى آبى ديمى
۱۳۳۹ ۱۲۸۸ ۳۱۲ ۱۰۴۳ ۵۵۰
۱۳۵۰ ۱۳۶۳ ۱۶۸ ۱۲۱۵ ۵۴۶
۱۳۵۱ ۱۷۹۵ ۴۳۱ ۱۰۸۱ ۶۴۴
۱۳۵۲ ۱۶۸۰ ۲۷۹ ۱۲۵۶ ۵۵۸
۱۳۵۳ ۱۵۴۲ ۲۰۸ ۷۹۸ ۲۸۰
۱۳۵۴ ۱۸۴۵ ۲۸۰ ۱۲۳۵ ۵۵۶
۱۳۶۱ ۱۸۸۹ ۲۷۱ ۱۴۲۰ ۶۱۸
متوسط ۱۶۲۹ ۲۷۸ ۱۱۵۰ ۵۳۶


اگر وضع زمين‌هاى آبى و ديمى محصولات سنتى (گندم و جو) خانوار را در نظر بگيريم (جدول زمين‌هاى زير کشت سالانه خانوار به تفکيک زمين‌هاى آبى و ديمى ”واحد سطح هکتار“) و متوسط برداشت زمين‌هاى آبى و ديمى هر منطقه را (جدول متوسط برداشت گندم و جو در زمين‌هاى آبى و ديمى به تفکيک مناطق شرقى و غربى ”عملکرد در هکتار به کيلو“) نسبت به زمين زير کشت سالانه خانوار بسنجيم، جدول برداشت سالانه گندم و جو خانوار از زمين‌هاى آبى و ديمى ”واحد وزن کيلوگرم“) نتيجه مى‌شود.

زمين‌هاى زير کشت ساليانه خانوار به تفکيک زمين‌هاى آبى و ديمى (واحد سطح هکتار)

موضوع مناطق شرقى مناطق غربى
زمين‌هاى زير کشت ساليانه خانوار زمين‌هاى زير کشت ساليانه آبى
زمين‌هاى زير کشت ساليانه ديمى
۲/۸۳
-/۱
۱/۸۳
۳/۵۹
۰/۹۹
۲/۶
زير کشت گندم و جو خانوار
زير کشت گندم و جو آبى
زير کشت گندم و جو ديمى
۲/۴۵
۰/۸
۱/۶۵
۳/۰۲
۰/۶۱ ۲/۴۱


برداشت سالانه گندم و جو خانوار از زمين‌هاى آبى و ديمى (واحد وزن کيلوگرم)

سال مناطق شرقى مناطق غربى
۱۳۳۹ ۱۵۴۵ ۱۹۶۱
۱۳۵۰ ۱۳۶۷ ۲۰۵۷
۱۳۵۱ ۲۱۴۷ ۲۲۱۱
۱۳۵۲ ۱۸۰۴ ۲۱۱۱
۱۳۵۳ ۱۵۷۶ ۱۱۶۱
۱۳۵۴ ۱۹۳۸ ۲۰۹۳
۱۳۶۱ ۱۹۵۸ ۲۳۵۵
متوسط ۱۷۶۲ ۱۹۹۳
سطح زير کشت (هکتار)
عملکرد در هکتار
۲/۴۵
۷۱۹
۳/۰۲
۶۶۰


اين جدول بازگوکننده اين واقعيت است که صرف‌نظر از محصولات آبى و ديمى هر خانوار در زمين زير کشت سالانه خود به‌طور متوسط محصولى برداشت مى‌نمايد که در رابطه با سطح زير کشت عملکرد در هکتار هر منطقه مشخص مى‌گردد.


جدول (برداشت سالانه گندم و جو خانوار از زمين‌هاى آبى و ديمى ”واحد وزن کيلوگرم“) که بر اين پايه شکل گرفته است مشخص مى‌دارد که عملکرد در هکتار در مناطق شرقى حدود ۷۱۹ کيلوگرم و همين رقم براى مناطق غربى حدود ۶۶۰ کيلوگرم مى‌باشد.


نتيجه اينکه با تمام امکانات اقليمى و فراوانى آب در مورد کشاورزى سنتي، شرق کم‌آب و کم‌باران و خشک در مجموع و به‌طور نسبى موفق‌تر از غرب است.


به هر صورت بازده در هکتار گندم و جو آبى در مناطق شرقى نسبت به مناطق غربى به‌قدرى بالا است که بازده در هکتار گندم و جو ديمى را تحت تأثير قرار مى‌دهد و در مجموع نسبت عملکرد در هکتار گندم و جو آبى و ديمى مناطق شرقى نسبت به مناطق غربى در طى يازده سالى که نگارنده آمار در دست دارد حداکثر اختلاف بازده در هکتار به ۳۰۸ کيلو رسيده است (۱۳۵۳) و حداقل آن به ۸۳ کيلو مى‌رسد (۱۳۵۹).


در طى بازده سال مذکور فقط در سال ۱۳۵۰ بازده در هکتار آبى و ديمى مناطق غربى نسبت به شرقى فزونى داشته آن هم به‌خاطر کم‌بارانى و تقريباً خراب شدن محصول ديم منطقه بوده است ولى در اين سال هم نسبت بازده در هکتار آبى گندم و جو ۱۴۸ کيلو نسبت به بازده منطقه غرب فزونى داشته است.


جدول (نسبت عملکرد در هکتار گندم و جو آبى و ديمى در سال‌هاى اخير (عملکرد کيلو) به مقايسهٔ دو منطقه براساس آمارهاى موجود مى‌پردازد.