از آغاز فصل بهار در نيمکره شمالى طول روزها نسبت به شب‌ها به مرور فزونى مى‌يابد. کشورهائى که در عرض‌هاى جغرافيائى بالاترى قرار دارند طول روز آنها به بيش از ۲ تا ۳ برابر طول شب آنها خواهد بود مثلاً شهرى که در روى مدار ۵۰ درجه عرض جغرافيائى واقع شده باشد در اواخر فصل طول روز آنها از ۱۶ ساعت هم تجاوز مى‌نمايد و در مقابل مدت شب چنين شهرى از ۸ ساعت تجاوز نخواهد نمود. وقتى چنين اختلافى بين شب و روز ايجاد گرديد برخى از کشورها به اين فکر افتادند که ساعت رسمى کشور خود را يک ساعت به جلو ببرند.

جلو کشيدن ساعت

يکى ديگر از نتايج انسانى گردش زمين جلو کشيدن ساعت است که بسيارى از کشورها بدان مبادرت مى‌ورزند زيرا:


در بهار و تابستان که طول روزها در نيمکره شمالى نسبت به فصول ديگر افزوده مى‌گردد بين طول ساعات شب و روز اختلاف به‌وجود مى‌آيد و هر چه عرض جغرافيائى نسبت به خط استوا بالاتر باشد اين اختلاف زيادتر مى‌شود.


کشورهائى که در عرض جغرافيائى بالا قرار دارند براى صرفه‌جوئى در انرژى و استفاده بردن بهتر از وقت، ساعات قراردادى رايج کشور خود را يک ساعت به جلو مى‌برند.


جلو بردن ساعت در ايران تا فروردين ۱۳۵۶ به شکل رسمى و عمومى مرسوم نبود ولى برخى از ادارات دولتى و مؤسسات خصوصى آغاز رسمى ساعات کار خود را به‌جاى ساعت هشت صبح هفت يا هفت و نيم صبح آغاز مى‌کردند و متقابلاً به همان نسبت زودتر هم کار خود را تعطيل مى‌نمودند.


در دوم فروردين سال ۱۳۵۶ جلو کشيدن ساعت در ايران مرسوم گشت بدين ترتيب که از نيمه شب روز مذکور با اعلام ساعت ۱۲ شب ساعت رسمى کشور يک ساعت به جلو کشيده شده و ساعت يک بامداد اعلام گرديد و کليه ساعت‌ها بر اين اساس جلو برده شد، اين وضع تا پايان فصل تابستان ادامه يافته و روز ۲۸ مهر ساعت‌ها به‌جاى يک ساعت، نيم ساعت به عقب برده شد و ساعت رسمى کشور تا فروردين ۱۳۵۷ به‌مدت نيم ساعت از وقت افق نصف‌النهارى جلو برد، در روز شنبه پنجم فروردين‌ماه مجدداً يک ساعت ساعت رسمى کشور را جلو بردند و اين اختلاف به ۵/۱ ساعت رسيد ولى در نيمه سال ۱۳۵۷ مجدداً ساعت رسمى کشور به‌صورت طبيعى که منطبق بر نصف‌النهار تهران است بازگشت. در سال ۱۳۵۸ و ۱۳۵۹ هم جلو و عقب کشيدن ساعت در ايران انجام گرفت ولى از آن پس ديگر تکرار نگشت. با جلو کشيدن هيچ‌گونه تغييرى در ساعت شرعى ايجاد نمى‌گردد زيرا برخلاف ظهر قراردارى که تمامى ايران از ساعت مرکزى تهران تبعيت مى‌کنند براى انجام فرايض مذهبى هر شهر ساعت شرعى خود را با افق محلى منطبق نموده و از نصف‌النهارى که از آن شهر مى‌گذرد تبعيت مى‌نمايند.

استفاده بيشتر از وقت

استفاده بيشتر و بهتر از وقت بدين مفهوم که اگر ظهر منطبق بر نصف‌النهار محلى را مبداء قرار دهيم، محدوده زمانى ساعت کار رسمى از چند ساعت قبل‌ از ظهر آغاز شده تا چند ساعت بعد از ظهر ادامه مى‌يابد. حال اگر ساعت رسمى کار روزانه ادارات دولتى شش ساعت باشد، اين ساعات رسمى از ۴ ساعت به ظهر مانده آغاز شده و در ساعت ۲ بعد از ظهر پايان مى‌پذيرد، حال اگر اين آغاز از ۵ ساعت به ظهر مانده شروع گردد، در ساعت يک بعد از ظهر پايان مى‌پذيرد. در هر دو صورت ۶ ساعت کار انجام گرفته ولى در حالت دوم وقت آزاد پيوسته بيشترى در بعد از ظهر براى انجام کارهاى شخصى و يا استراحت باقى مى‌ماند.


نوسان زندگى روزانه در رابطه با تغيير ساعت
نوسان زندگى روزانه در رابطه با تغيير ساعت

صرفه‌جوئى در انرژى

فرض کنيد که برنامه خواب شما از ساعت ۱۰ بعدازظهر آغاز شده و در ساعت ۶ صبح روز بعد از خواب برمى‌خيزند، اگر ساعت را يک ساعت به جلو بکشيم، ساعت ۹ بعدازظهر واقعى ساعت ۱۰ قراردادى را نشان مى‌دهد در اين‌صورت شما مجبور هستيد که در ساعت ۹ واقعى (۱۰ قراردادي) به بستر خواب برويد در نتيجه ديگر نيازى به مصرف برق و يا هر انرژى و روشنائى ديگرى نداريد و به مدت يک ساعت صرفه‌جوئى نموده‌ايد. به‌هنگام صبح هم که يک ساعت زودتر از وقت واقعى از خواب برمى‌خيزيد هوا کاملاً روشن است و نيازى به روشنائى مصنوعى نداريد و اين صرفه‌جوئى در سطح شهرها و کشور بسيار قابل توجه مى‌گردد.


در حال حاضر کليه ساعت‌ها براساس ساعت ۱۲ نيمه‌شب تنظيم مى‌شود که خود سنجشى است از ساعت ۱۲ ظهر و مورد قبول عموم قرار دارد ولى از هنگام رواج ساعت در ايران تا اوايل قرن حاضر ساعت رسمى ايران با اذان مغرب منطبق و تصحيح مى‌گرديد و ساعت ۱۲ مشخص‌کننده غروب خورشيد و با برخاستن بانگ اذان مؤذن فرا رسيدن شب اعلام مى‌گرديد و شناسائى وقت را نسبت به اين مبداء سنجيده مثلاً مى‌گفتند:


”دو ساعت به غروب مانده و يا سه ساعت از شب رفته“:


۱۲ ساعت که از مبداء ساعت ۱۲ غروب مى‌گذشت عقربه ساعت مجدداً به ساعت ۱۲ مى‌رسيد و اين ساعت را ”سردسته“ مى‌ناميدند و مى‌گفتند يک، دو و يا سه ساعت از دسته بالا آمده، ساعات کار و فعاليت عمومى نسبت به ساعت ۱۲ دسته و ۱۲ اذان غروب سنجيده مى‌گرديد مثلاً ۲ ساعت از دسته گذشته تا ۲ ساعت به غروب مانده مشخص‌کننده ۸ ساعت کار و فعاليت روزانه بود.