اگر ناهموارى‌هاى ايران را در نظر بگيريم و برشى از اين ناهموارى در جهت شمالى‌جنوبى رسم کنيم، مشاهده مى‌گردد که دو طرف برش را سطح پشت کناره‌هاى ساحلى و بقيه خط برش را مناطق مرتفع کوهستانى و فلاتى مشخص مى‌نمايد. اگر همين برش را با جهت غربى شرقى ترسيم نمائيم، قسمت غربى برش مرتفع و قسمت شرقى کم‌ارتفاع‌تر مشاهده مى‌گردد، اگر سطح اين مناطق را به‌نسبت ارتفاع از سطح دريا مورد محاسبه قرار دهيم جدول (وسعت مناطق مختلف ايران در رابطه با ارتفاع از سطح دريا) نتيجه مى‌شود.


وسعت مناطق مختلف ايران در رابطه با ارتفاع از سطح دريا


ارتفاع از سطح دريا (متر) وسعت (کيلومتر مربع) درصد
بيش از ۲۰۰۰ متر ۲۶۰،۰۰۰ ۱۵/۷
۵۰ تا ۲۰۰۰ متر ۱،۰۳۳،۰۰۰ ۶۲/۷
کمتر از ۵۰۰ متر ۳۴۱،۰۰۰ ۲۰/۷
سطح درياچه‌هاى داخلى ۱۴،۰۰۰ ۰/۹
جمع ۱،۶۴۸،۰۰۰ %۱۰۰


مناطق مرتفع بيش از ۲۰۰۰ متر نواحى کوهستانى کشور را تشکيل مى‌دهند ولى در مناطق فلاتى هم اغلب رشته‌هاى کوهستانى پراکنده و کم‌ارتفاعى‌تر وجود دارند، تا آنجا که حدود نيمى از مساحت کشور را کوهستانى و تپه‌ماهورى متذکر شده‌اند (جدول پراکندگى جغرافيائى خاک‌هاى ايران)

پراکندگى جغرافيائى خاک‌هاى ايران

نوع پراکندگى وسعت (هکتار) درصد
سطح خاک‌هاى جلگه‌اى و دره‌ها ۳،۰۵۰،۰۰۰ ۱۸/۵
سطح خاک‌هاى فلاتى ۴۷،۰۰۰،۰۰۰ ۲۸/۵
سطح خاک‌هاى کوهپايه‌هاى سواحل درياى خزر ۳۵۰،۰۰۰ ۰/۲
سطح خاک‌هاى تپه‌ماهورى و کوهستانى ۸۵،۵۵۰،۰۰۰ ۵۱/۹
سطح درياچه‌ها ۱،۴۰۰،۰۰۰ ۰/۹
جمع ۱۶۴،۸۰۰،۰۰۰ %۱۰۰


مشهورترين خاک‌هاى قابل کشت انواع گياهان ايران خاک‌هاى رسوبى جلگه‌ها، دره‌ها، پاى کوه‌ها و رسوبات بستر رودخانه‌اى هستند که در شرايط انواع آب‌وهواهاى ايران مورد استفاده کشاورزى قرار مى‌گيرند.


خاک‌هاى تشکيل‌شده در ايران در طول زمان‌هاى بسيار طويل در مناطق جغرافيائى مختلف داراى ماهيت يکسانى نيستند، شرايط اقليمي، وضع ناهموارى زمين و وضع طبيعى رويش گياهى باعث ايجاد نوع خاک مى‌گردند که اين عوامل در مجموع نوع کشت گياهان مورد استفاده انسان را مشخص مى‌نمايند و در صورت وجود آب جهت کشت اين نوع زمين‌ها، واحدهاى مسکونى در اطراف آن شکل مى‌گيرند. در بسيارى از مناطق ايران که ساکنين اوليه آن پى به‌وجود خاک‌هاى حاصلخيز نسبى منطقه بردند با ابتکاراتى درصدد تهيه آب برآمده و پس از موفقيت به کشت زمين‌ها پرداختند و با روش‌هاى کهن و سنتى به تقويت خاک و قابل کشت نمودن آن همت گماردند.