وضع به آيش گذاردن زمين خانوار در منطقه کهگيلويه (دشت روم بويراحمد عليا)

تقويم کشت قطعه A قطعه B
سال دوم
مهر آيش کشت گندم
آبان آيش ?کشت گندم
آذر آيش کشت گندم
دى آيش کشت گندم
بهمن آيش آيش
اسفند آيش کشت گندم
فروردين کشت نخود کشت گندم
ارديبهشت کشت نخود کشت گندم
خرداد کشت نخود کشت گندم
تير کشت نخود برداشت گندم
مرداد برداشت نخود آيش
شهريور شخم جهت کشت گندم آيش


محليان اظهار مى‌داشتند اگر زمين را کود ندهيم، به آيش مى‌گذاريم ولى اگر کود بدهيم، آن را مى‌کاريم کشت شبدر همانند کود است و جاى آن به شلتوک داده مى‌شود که نياز به زمين پرقوه دارد.


محليان کوار اظهار مى‌داشتند کشت صيفى زمين را کم‌قوه مى‌کند از اين رو بايستى جاى آن را به آيش گذارده و کود دهيم در صورتى‌که گندم به زمين پرقوه نيازى ندارد. امکان نداشت جاى چغندر (قند) چغندر کاشته شود. در گذشته جاى آن را هندوانه و يا پنبه مى‌کاشتند ولى امروزه با کود شيميائى اين عمل امکان‌پذير است.


براى تفهيم ساده‌تر جدول‌هاى تقويم کشت خانوار به بيان دو نکته مى‌پردازد:


-اول:

در مورد خانوارهاى کم‌زمين و خانوارهائى که به‌طور نسبى زمين آنها زياد است يادآور مى‌شود که اصولاً به‌خاطر کوهستانى بودن منطقه توزيع سرانه زمين اندک است. در دره‌هاى کوهستانى اگر خانوارى بيش از حدود يک خيش زمين داشته باشد، در رديف متمولان منطقه و اگر داراى چند قفيز زمين باشد، جزء خانوارهاى کم‌زمين محسوب مى‌گردد.


-دوم:

هر خيش زمين برابر است با چهار بار (سه بار گندم و يک بار جو) گندم و جو برابر با ۴۱۰ کيلو بذرپاش، (هر بار گندم ۱۱۰ کيلو و هر بار جو ۸۰ کيلو)، هر بار عبارت است از ۱۰ کيز و هر کيز برابر است با يک قفيز زمين.


هر خيش حدود ۵/۴ هکتار محاسبه مى‌گردد و بنابراين هر بار حدود يک هکتار و هر قفيز حدود ۱/۰ (يک‌دهم) هکتار به حساب مى‌آيد. معمولاً خانوارهاى کم‌ زمين داراى حدود شش قفيز زمين مى‌باشند و اين قبيل خانوارها سعى مى‌کنند تا آنجا که ممکن است از آيش گذاردن زمين خوددارى نمايند.


نوع زمين نسبت به دره‌اي، سنگلاخى و يا کوهستانى بودن با محاسبه وسعت هر خيش زمين در رابطه است؛ زيرا هر جفت گاو که يک خيش را تشکيل مى‌دهد قدرت شخم آن وابسته به‌نوع طبيعت زمين است.


هر خيش برابر با ۵/۴ هکتار در زمين‌هاى خوب منطقه است در صورتى‌که در منطقه کوهستانى سى‌‌سخت که زمين خانوارها اندک و قدرت شخم محدود است قطعات بسيار کوچک و محاسبه‌ها چنين صورت مى‌گيرد:


يک گاو زمين آبى حدود ۸۰ تا ۱۳۰ کيلو بذرافکن


يک پا گاو آبى حدود ۲۰ تا ۳۳ کيلو بذرافکن


يک سم گاو۱بى حدود ۱۰ تا ۵/۱۶ کيلو بذرافکن


به اين ترتيب مشاهده مى‌گردد که زمين نياز به تقويت دارد و خانوارهاى کم زمين نمى‌توانند زمين اندک خود را به دست آيش سپارند و براساس سنت محلي، هم از کشت گياهان مخصوصى چون شبدر و نخود و امثال آن بهره مى‌گيرند و هم براى کشت بعدى به تقويت زمين مبادرت مى‌نمايند.


(۱ه واسطه کمى زمين کوچک‌ترين واحد اندازه‌گيرى زمين سم گاو است يعنى يک گاو داراى چهارپا و هر پا داراى سمى است که به واسطه شکافى به دو سم کوچک‌تر تقسيم مى‌شود و هر يک از اين سم‌هاى کوچک را يک ”سملوک“ مى‌نامند. بنابراين هر گاو داراى هشت سملوک و به مفهوم محلى سهمى است برابر با ۸/۱ (يک‌هشتم) سهم يک گاو.


دور تسلسل سه ساله کشت سنى و همانند شدن قطعات در سال چهارم (منطقه کوار)

سال فصول سال قطعه A قطعه B قطعه C
۱۳۵۲
پائيز
زمستان
بهار
تابستان
گندم
گندم
گندم
برداشت، آيش
آيش
آيش
کشت چغندر
چغندر
چغندر
برداشت، آيش
آيش
آماده کشت
۱۳۵۳
پائيز
زمستان
بهار
تابستان
آيش
آيش
کشت چغندر
چغندر
چغندر
برداشت، آيش
آيش
آماده کشت
گندم
گندم
گندم
برداشت، آيش
۱۳۵۴
پائيز
زمستان
بهار
تابستان
چغندر
برداشت، آيش
آيش
آماده کشت
گندم
گندم
گندم
برداشت، آيش
آيش
آيش
کشت چغندر
چغندر
۱۳۵۵
پائيز
زمستان
بهار
تابستان
گندم
گندم
گندم
برداشت، آيش
آيش
آيش
کشت چغندر
چغندر
چغندر
برداشت، آيش
آيش
آماده کشت