محل سردسيرى و گرمسيرى برخى از ايلات ايران


نام ايل محل سردسيرى (ييلاق) vمحل گرمسيرى (قشلاق)
شاهسون دامنه‌هاى سبلان دشت مغان ۱ختيارى کوه‌هاى بختيارى مناطق جلگه‌اى خوزستان شمالي
قشقائى دامنه‌هاى شرقى دنا جلگه‌هاى جنوبى فارس
بويراحمدى ارتفاعات شمالى بويراحمد مناطقى از ممسنى و کهگيلويه جنوبى
ايلات لرستان دامنه‌هاى کبير کوه لرستان جنوبى و خوزستان شمالى
ايلات کهگيلويه ارتفاعات شمالى کهگيلويه مناطق جنوبى کهگيلويه۲اصرى کوه‌هاى شمالى مرودشت جلگه‌هاى جهرم و لار


(۱شت مغان که بدين نام مشهور است از نظر مشخصات جغرافيائى ”جلگه مغان“ ناميده مى‌شود.


(۲ر چه به جنوب کهگيلويه نزديک‌تر شويم از ارتفاع آن کاسته شده بر درجه گرما افزوده مى‌گردد.


برش شمالى جنوبى کهگيلويه از زيلائى تا تنگ تکاب
برش شمالى جنوبى کهگيلويه از زيلائى تا تنگ تکاب

برش عرضى منطقه کهگيلويه از حومه بهبهان تا رودخانه مرزى بختيارى ناهموارى‌ها و در نتيجه علت طبيعى ايجاد گرمسير و سردسير و سرحد را مشخص مى‌دارد. در طول حدود ۹۵ کيلومتر فاصله مذکور بنا بر ساختمان طبيعى منطقه سر راه خود به مناطق مختلف اقليمى برمى‌خوريم.


براى بهتر آشنا شدن با يک منطقه ايلى و آنچه از نظر محيط جغرافيائى در درون آن مى‌گذرد منطقه کهگيلويه و بويراحمد را انتخاب و از ديدگاه زندگى عشايرى مورد مطالعه قرار مى‌دهيم.


منطقه کهگيلويه از شش ايل مستقل تشکيل گرديده است، در سال‌هاى اخير ايل بويراحمد که در شرق منطقه سکونت دارند به واسطه قدرت و نفوذ بيش از اندازه‌اى که به‌دست آوردند حدود نيمى از منطقه کهگيلويه به‌نام آنها و ”بويراحمد“ خوانده شد ولى به‌واسطه اختلاف درون ايلى سرزمين بويراحمد به سه قسمت ”بويراحمد سفلي“، ”بويراحمد عليا“ و ”بويراحمد گرمسير“ تقسيم گرديد (نقشه پراکندگى جغرافيائى ايلات مختلف منطقه کهگيلويه و بويراحمد).


پراکندگى جغرافيائى ايلات مختلف منطقه کهگيلويه و بويراحمد
پراکندگى جغرافيائى ايلات مختلف منطقه کهگيلويه و بويراحمد

در بين بويراحمدى‌ها ساکنين بويراحمد سفلى قدرتمندترين ساکنين منطقه کهگيلويه مى‌باشند از اين رو براى شناسائى بيشتر اين منطقه و چگونگى کوچ طوايف مختلف نقشه‌هاى مربوط منطقه را مورد بررسى قرار مى‌دهيم.


نقشه (سياسى بويراحمد سفلي) موقعيت سياسى بويراحمد سفلى را در بين ايلات همسايه مشخص مى‌نمايد، در اين نقشه پرآبى منطقه سردسير که نيمه شرقى و شمال‌شرقى منطقه را تشکيل مى‌دهد مشاهده مى‌گردد. هريک از اين رودها از ده‌ها ”نهر“ و هر نهرى از چندين ”جويبار“ به‌وجود آمده است که هر شاخه آن از يک نشيمنگاه عشايرى عبور مى‌نمايد.


تقسيمات منطقه‌اى بويراحمد سفلى
تقسيمات منطقه‌اى بويراحمد سفلى

منطقه بويراحمد سفلى سراسر کوهستانى است، دره‌هاى کوهستانى مناطق مستقلى را ايجاد نموده‌اند که قلمرو طايفه مشخصى هستند، هر طايفه هم در سردسير داراى جايگاه معينى است و هم در گرمسير.


نقشه (قلمرو تيره‌ها و طوايف مختلف بويراحمد سفلي) طوايف و تيره‌هاى مستقلى را نشان مى‌دهد که در کدام اماکن جغرافيائى مستقر مى‌باشند.