سردسير يا ”ييلاق“ منطقه مرتفعى است کوهستانى که دامنه‌ها و کنار بستر رودخانه‌ها در دره‌هاى ناهموار کوهستانى محل نشيمن عشاير است. اين مناطق به واسطه ارتفاع نسبى بيش از نقاط همجوار داراى هوائى سردتر و بارانى بيشتر مى‌باشند، وفور آب در دامنه‌هاى باران‌گير باعث ايجاد نباتات مختلف در اين‌گونه مناطق مى‌گردند.


گرمسير يا ”قشلاق“ منطقه کم‌ارتفاع يا بيشتر جلگه‌اى است که به واسطه پست بودن داراى هواى گرم‌ترى نسبت به سردسير بوده و زمستان‌هاى آن در شرايط طبيعى براى دام قابل تحمل است. (نمودار برش شمالى جنوبى کهکيلويه از زيلائى تا تنگ تکاب).


بزرگ‌ترين عامل ايجادکننده سردسير و گرمسير عامل ارتفاع از سطح دريا است، براساس اندازه‌گيرى‌هائى که در مناطق مختلف و متعدد کهکيلويه در اين مورد به‌عمل آمد معدل زير حاصل گرديد.


متوسط ارتفاع مناطق سردسيرى ۲۱۰۰ متر
متوسط ارتفاع مناطق گرمسيرى ۹۰۰ متر
اختلاف ارتفاع ۱۲۰۰ متر


از نظر عرض جغرافيائى هر چند که مناطق گرمسيرى پائين‌تر و در عرض کمترى واقع شده باشند داراى ارتفاع کمتر و هر قدر که در عرض بالاترى قرار گرفته باشند داراى ارتفاع بيشترى از سطح دريا خواهند بود (مگر در شرايط استثنائي) بر همين اساس مناطق سردسيرى برخى از طوايف عشايرى به دو قسمت ”سردسير“ و ”سرحد“ تقسيم مى‌شوند (نمودار اختلاف ارتفاع علت اصلى ايجاد سردسير و گرمسير). در منطقه مذکور منظور از سرحد مرز نيست بلکه معنى و مفهوم آن محلى است مرتفع‌تر از سردسير و به قول آگاهان محلى ”سرد بى‌حد“.


در منطقه کهکيلويه مشاهده گرديد که برخى از ساکنين سررود بوير احمدى‌ها به مناطق گرمسيرى ممسنى کوچ مى‌کنند و بعضى از خانوارها که زمستان‌ها در منطقه سردسيرى سررود مى‌مانند تابستان‌ها به دامنه‌هاى غربى کوه دنا کوچ مى‌نمايند، براى اين دسته از افراد دامنه‌هاى دنا منطقه سرحدى است در نتيجه:


از ممسنى به سررود، کوچ از گرمسير به سردسير


از سررود به دامنه دنا، کوچ از سردسير به سرحد


متوسط ارتفاع منطقه ممسنى ۹۰۰ متر = گرمسير
متوسط ارتفاع منطقه سررود ۱۸۰۰ متر = سردسير
متوسط ارتفاع منطقه پادنا۱۳۰۰ متر = سرحد


(۱ادنا“ به دره‌ها و کوهپايه‌هاى دامنه‌هاى کوه معروف ”دنا“ گفته مى‌شود.


محل سردسيرى تمامى ايلات کوچ‌رو دامنه‌هاى کوه‌هاى مرتفع و محل گرمسيرى آنها فلات‌هاى کم‌ارتفاع و يا جلگه‌هاى پست است.


برشى از سردسيرى تا گرمسير
برشى از سردسيرى تا گرمسير

از منطقه گرمسيرى دوگنبدان تا گردنه باباحسن واقع در کوه دنا که مرز طوايف بويراحمدى‌ها و قشقائى‌ها است حدود ۱۹۰ کيلومتر طول جاده است که گرمترين منطقه دوگنبدان را به سردترين ناحيه دنا مربوط مى‌دارد، سراسر طول راه در مالکيت تيره‌ها و طوايف مختلف بابوئى و بويراحمدى‌ها است. مسير جاده مربوط ايل راهى است که محل رفت و آمد ايل‌نشينان مى‌باشد.


اختلاف ارتفاع علت اصلى ايجاد سردسير و گرمسير
اختلاف ارتفاع علت اصلى ايجاد سردسير و گرمسير

از منطقه گرمسيرى بهبهان تا رودخانه بارز (شعبه کارون) در مرز بختيارى به طول حدود ۹۵ کيلومتر همه جا قلمرو طوايف مختلف ايل بهمئى است.


”گرمسير“، ”سردسير“ و ”سرحد“ از مشخصات عوارض طبيعى منطقه است که محل کوچ سردسيرى و گرمسيرى عشاير منطقه را تشکيل مى‌دهد.


نمودارها و برش‌هاى شماره ۱، ۲، ۳، چگونگى تبديل گرمسير به سردسير و يا سرحد را مشخص مى‌نمايد. نمودار (برشى از سردسير تا گرمسير) ايل راهى را نشان مى‌دهد که از دوگنبدان مرکز گرمسيرى ”باشت و بابوئي“ آغاز گرديده از منطقه ممسنى (گرمسير)، دشت روم و سررود بويراحمد عليا (سردسير) گذشته به گردنه باباحسن در دامنه کوه دنا که منطقه‌اى است سرحدى منتهى مى‌گردد. برش‌هاى شماره ۲ و ۳ داراى همان وضع نمودار (برشى از سردسير تا گرمسير) است ولى نه در طول ايل راه بلکه با برش طولى مناطق گرمسيري، سردسيرى و سرحدى را در غرب منطقه کهگيلويه نشان مى‌دهد. جدول شماره (محل سردسيرى و گرمسيرى برخى از ايلات ايران) نمونه‌هائى از اين قبيل اماکن سردسيرى و گرمسيرى ايلات مختلف ايران را در رابطه با اختلاف ارتفاع مشخص مى‌دارد.