سطح زمين به‌طور طبيعى در هيچ کجا کاملاً هموار نيست بلکه در سراسر زمين وضع نامشابه و ناهموارى دارد و به نسبتى داراى شيب مى‌باشد و همين شيب است که سبب حرکت آب‌هاى روان مى‌گردد، آب‌ها هميشه به‌سمت نقاط پست زمين جريان دارند و از به‌هم پيوستن آنها در نقاط پست درياها ايجاد مى‌گردند، درياها همه به‌يکديگر متصل هستند و از اتصال آنها سطح واحد يکسانى تشکيل مى‌گردد که سطح ”درياهاى آزاد“ ناميده مى‌شوند. سطح درياهاى آزاد مبداء اندازه‌گيرى‌هاى ارتفاعات قرار گرفته است.


برخلاف اقيانوس‌ها و درياها که در سراسر کره‌زمين به‌هم مرتبط و در مجموع سطح درياهاى آزاد (صفر متر ارتفاع) آب‌ها را تشکيل مى‌دهند، اگر وضع اين ناهموارى‌ها را در نظر بگيريم، در نقاط مختلف خشکى‌هاى کره‌زمين نوسان پستى و بلندى‌ها را بين صفر (گاهى پائين‌تر) تا حدود ۸۸۰۰ متر مشاهده مى‌کنيم.


اين اختلاف سطح است که نتايج انسانى بى‌شمارى را به‌وجود آورده است. مثلاً حفر قنات، جريان آب جويبارها، سيستم آبيارى در کشاورزي، عبور از جلگه و کوهستان، شيب جاده‌ها، وجود دره‌ها همه و همه بر اثر اين اختلاف سطح انجام مى‌گيرد.

تقسيمات ناهموارى‌ها

با در نظر گرفتن وضع ناهموارى‌هاى سطح زمين به‌طور اعم و وضع ناهموارى‌ها و فلات ايران به‌طور اخص و در نظر گرفتن ارتفاعات عظيم ديواره‌هاى فلات ايران و نقاط پست جلگه‌اى ساحلى که در پاى اين ارتفاعات واقع شده‌اند مى‌توان ايران و يا هر کشور و يا قاره‌اى را از نظر ناهموارى‌ها چنين تقسيم نمود.


۱ . زمين‌هاى پست جلگه‌اى

۲ . زمين‌هاى متوسط فلاتى‌شکل

۳ . زمين‌هاى مرتفع کوهستاني

زمين‌هاى پست‌ جلگه‌اى

زمين‌هاى پست جلگه‌اى زمين‌هائى هستند که ارتفاع آنها از سطح دريا بين صفر تا ۵۰۰ متر متغير است، سواحل درياى خزر و جلگه خوزستان و حاشيه باريکى از سواحل خليج‌فارس و درياى عمان چنين وضعى را دارند.

زمين‌هاى متوسط فلاتى‌شکل

ارتفاع متوسط اين زمين‌ها بين حدود ۵۰۰ تا ۲۰۰۰ متر در نوسان است. قسمت اعظم ايران داراى چنين وضعى مى‌باشد، خشکي، کم‌باراني، انواع آبيارى‌هاى سنتي، تنوع کشت، پراکندگى دهات و کمبود تراکم نسبى جمعيت از مشخصات منطقه فلاتى کشور است.

زمين‌هاى مرتفع کوهستانى

زمين‌هاى کوهستانى مناطقى هستند که ارتفاع آنها بيش از ۲۰۰۰ متر مى‌باشد، در اين مناطق به‌خاطر شيب زياد و دره چاله‌هاى فراوان به‌سختى مى‌توان سکونت نمود، در نقاط مرتفع ارتفاعات البرز و زاگرس، از دامنه‌ها و پيش‌کوه‌ها به بالا داراى چنين شرايطى هستند.