عوامل مکان‌يابى شمنر دسترسى به بازار

فرآيند توليد صنايع کارخانه‌اى از هزينه‌هاى دسترسى به مواد اوليه، ساخت فرآورده‌هاى صنعتى و هزينه‌هاى تعمير و نگهدارى ماشين‌آلات صنعتى تشکيل مى‌شود (Ibid.p.7).


هزينه‌هاى گردآورى مواد اوليه، دسترسى به منابع انرژي، نيروى کار، استهلاک، هزينه‌هاى بالاسرى ادارى و امکان استفاده از صرفه‌جوئى‌هاى درونى (Internaal Economies of scale) و برونى از جمله مهمترين موارد افزايش ارزش افزوده در بخش صنعت تلقى مى‌شود.


در مقياس دقيق‌تر، تصميم‌گيرى در خصوص گزينش مکان صنعت، عوامل مکانى و موقعيتى متنوعى را نظير دسترسى به مواد اوليه، بازارهاى اصلى مصرف، شيوه‌ها و وسايل گوناگون حمل و نقل، نيروى کار و ويژگى‌هاى مربوط به آن، جاذبه‌هاى محيطى و مناسب بودن جو تجاري، بهره‌مندى از امکانات زير بنائى (Infrastructure) دسترسى به تسهيلات اعتباري، معافيت‌هاى مالياتى و عوامل شخصى (Personal factors) را طلب مى‌کند.


مورى آرتى (Moriaarty) در مطالعه خود در کاروليناى شمالي، موفق به ارائه فهرست متنوع و کاملى از عواملى مکان‌يابى شد۱دول عوامل مکان‌يابى در ارتباط با ايجاد شعباتى از کارخانه در کاروليناى شمالي)


(۱) B.M. Moriarty. Hierarchies of cities and the spatial filtering of Industrial Development paper of Regional science Association 53.1983.pp.59-82

جدول عوامل مکان‌يابى در ارتباط با ايجاد شعباتى از کارخانه در کاروليناى شمالى

عوامل مکان‌يابي ضرورى و خيلى مهم% غيرمهم و يا در نظر گرفته نشده%
عوامل مربوط به نيروى کار
هزينه‌هاى نيروى کار ۷۰ ۸
دسترسى به نيروى کار غيرماهر و يا نيمه ماهر ۷۵ ۱۰
دسترسى به نيروى کار ماهر ۵۲ ۱۷
بازدهى نيروى کار ۷۰ ۸
ميزان دسترسى به اتحاديه‌هاى کارگري ۷۲ ۱۱
حاکميت جو کارگري ۸۰ ۵
قوانين کار ۶۳ ۲۱
عوامل مربوط به دسترسي
مناسب بودن خدمات راه‌آهن ۴۳ ۴۳
مطلوبيت خدمات حمل و نقل جاده‌ائي ۷۸ ۳
مناسب بودن خدمات هوائى ۳۵ ۳۲
دسترسى به حمل و نقل اقيانوسى و آزادراه‌ها ۳۵ ۳۲
نزديک بودن به محل ماده اوليه ۴۳ ۲۸
نزديک بودن به بازارهاى ملي ۴۵ ۳۸
نزديک بودن به بازارهاى ناحيه‌اي ۵۲ ۳۵
نزديک بودن به شهرهاى بزرگ (بزرگتر از ۵۰۰،۰۰۰ نفر) ۱۸ ۵۷
عوامل مربوط به جذابيت مکان صنعت
جاذبه‌هاى طبيعى ۲۲ ۳۷
نگرش جامعه نسبت به صنعت ۸۰ ۷
ساختار اجتماعى ساکنان ۲۲ ۳۵
مناسب بودن مساکن ۲۲ ۲۵
روابط نژادي ۴۳ ۲۷
خدمات مربوط به مسائل امنيتى و بيمه ۴۷ ۱۳
پليس و ديگر امکانات حفاظتى و امنيتي ۳۲ ۲۰
فراوانى مدارس محلى ۳۷ ۳۲
مناسب بودن تسهيلات بهداشتي ۳۰ ۲۸
عوامل مربوط به جو تجاري
کافى بودن مراکز خريد ۲۲ ۴۸
دسترسى به امکانات تعمير و نگهدارى ۲۰ ۴۳
مناسب بودن خدمات تجارى و مالي ۲۲ ۴۳
رقابت با ديگر صنايع ۳۷ ۴۰
امکان احداث مسکن ۵۲ ۲۲
محدوديت‌هاى منطقه‌بندى اراضي ۵۵ ۲۲
مناسب بودن نوع قوانين موضوعه مرتبط با صنعت ۵۸ ۲۲
در اختيار داشتن مراکز آموزش فنى و حرفه‌اي ۳۵ ۳۰
کمک‌هاى دولتى و محلى موجود ۲۳ ۵۲
عوامل مربوط به زيرساخت‌ها
دسترسى به انرژى الکتريکي ۷۸ ۷
دسترسى به خدمات مخابراتي ۵۷ ۱۵
دسترسى به گاز طبيعي ۴۲ ۴۲
کفايت منابع آب و هزينه‌هاى مربوط به آن ۵۷ ۲۲
دسترسى به شبکه فاضلاب ۳۵ ۳۵
عوامل مربوط به ويژگى‌هاى محل واحد توليدي
دسترسى به امکانات پارکينگ ۲۷ ۳۸
هزينه‌هاى مربوط به احداث توسعه ۴۷ ۱۷
امکان گسترش آتى فضاى کارخانه ۷۷ ۵
عوارض و اشکال ناهموارى موجود در محل ۴۵ ۱۸
مخاطرات مربوط به سيل ۵۰ ۲۷
کفايت فضاى کارخانه و هزينه‌هاى مربوطه ۶۲ ۱۰
هزينه‌هاى مربوط به خريد کارخانه يا اجاره آن ۱۰ ۷۷
عوامل مالى و غيره
موطن مجريان واحد توليدي ۲ ۹۰
ماليات‌هاى ايالتي ۵۰ ۱۳
ماليات‌هاى محلي ۵۲ ۱۰
دسترسى به وام و ديگر تسهيلات اعتباري ۱۲ ۷۳


عوامل مربوط به نيروى کار به‌ويژه مطلوبيت جو کارگري، هزينه و بهره‌مندى از نيروى متخصص همراه با دسترسى به امکانات حمل و نقل (راه‌آهن و آزادراه) استفاده از زيرساخت‌ها، و زمينه گسترش و بسط فضاى آتى صنعت، در زمرهٔ مهمترين عوامل مکان‌يابى صنعتى مطرح بوده‌اند. اهميت اين عوامل در مقياس‌هاى گوناگون ناحيه‌اي، کشورى و محلى يکسان نيست. شمنر (Schmenner) در مطالعهٔ خود نيروى کار و بازار را به‌عنوان مهمترين عوامل در سطح ناحيه مد نظر دارد. در حالى‌که در دوران نواحي، معيار اصلى تعيين موضع دقيق واحد توليد صنعتي، دسترسى به خطوط ارتباطى و حمل و نقل (راه‌آهن) بوده است(۱دول عوامل مکان‌يابى شمنر دسترسى به بازار)


۱ . R.W. Schmenner Making business location Decisions Prentice Hall.1982

جدول عوامل مکان‌يابى شمنر دسترسى به بازار

۱. هزينه توزيع به بازارهاى موجود
۲. روند آتى فروش دسترسى به مواد اوليه
****
۱. هزينه‌هاى گردآورى
۲. روند آتى عرضه مواد اوليه ملاحظات در خصوص رقابت
****
۱. مکان استقرار رقبا
۲. واکنش و عملکرد رقبا تسهيلات حمل و نقل
****
۱. دسترسي، کيفيت و هزينه‌هاى مربوط به خدمات حمل و نقل دسترسى به خدمات و ديگر زيرساخت‌ها
****
۱. ميزان دسترسي، کيفيت و هزينه‌هاى مربوطه عوامل مربوط به نيروى کار
۲. ميزان دسترسي، کيفيت و هزينه‌هاى مربوطه ماليات‌ها و ديگر مسائل مالي
****
۱. نرخ ماليات موجود و ميزان الزام به پرداخت آن
۲. مشوفق‌هاى مالياتى عوامل مکاني
****
۱. هزينه‌هاى خريدارى محل، احداث و توسعه ملاحظات زيست محيطي
****
۱. مقررات و قوانين متداول
۲. سهولت و سرعت طرح شکايت و دعوا در اين خصوص عوامل مربوط به مطلوبيت جو استقرار
****
۱. هزينه زندگى
۲. تسهيلات موجود در محل
۳. طرز تلقى افراد جامعه نسبت به صنعت


ميزان تأثير عوامل گوناگون مکان‌يابى صنعتى به اندازه و مقياس عملکرد واحد صنعتى نيز بستگى دارد. در اين راستا در مطالعه‌اى که ويلر در آتلانتا انجام داد، عرضه نيروى کار و هزينه‌هاى مربوط به آن، به‌عنوان مهمترين عامل مکان‌يابى در نظر گرفته شد (Wheeler 1981). در حالى‌که براى واحدهاى کوچک، دسترسى به زمين مناسب و ارزان، خدمات تجاري، تسهيلات و رفاهى و عوامل شخصى از مهمترين عوامل مکان‌يابى تلقى مى‌شوند. به همين صورت در خصوص واحدهاى صنعتى چند مليتى که داراى شعبه‌هاى متعددى هستند. بيش از عامل دسترسى به بازار وسيع، مواد اوليه محلى ارزان‌قيمت، بهره‌مندى از نيروى کار ارزان، ثبات سياسى کشور از اولويت اساسى برخوردار است.