جدول مصرف زغال‌سنگ در جهان(ادامه)

۱۹۸۲ ۱۹۸۵ ۱۹۸۷ ۱۹۸۸ ۱۹۸۹ ۱۹۹۰ ۱۹۹۱
 کشورهاى غير OECD
اروپائي
شوروى سابق ۶۱۵/۶ ۵۹۲/۳ ۶۲۴/۲ ۶۲۴/۳ ۶۰۷/۳ ۵۷۰/۸ ۵۱۵/۲
ساير ۲۴/۰ ۲۱/۷ ۲۱/۰ ۲۰/۷ ۲۰/۰ ۱۸/۰ ۱۵/۰
جمع کشورهاى غير OECD
اروپائي
۶۳۹/۶ ۶۱۴/۰ ۶۴۵/۲ ۶۴۵/۰ ۶۲۷/۳ ۵۸۸/۸ ۵۳۰/۲
 خاورميانه
ابوظبي ۴۲/۵ ۴۱/۶ ۵۶/۱ ۶۰/۰ ۷۳/۷ ۸۵/۷ ۱۰۰/۳
دوبى و امارات متحده
عربي
۱۸/۱ ۲۲/۵ ۲۴/۳ ۲۴/۳ ۲۳/۵ ۲۳/۳ ۲۴/۲
ايران ۱۱۹/۸ ۱۱۰/۰ ۱۱۴/۷ ۱۱۲/۵ ۱۴۱/۱ ۱۵۵/۳ ۱۶۲/۰
عراق ۴۹/۶ ۷۰/۶ ۱۰۲/۴ ۱۲۷/۴ ۱۳۸/۶ ۹۸/۲ ۱۱/۳
کويت ۳۴/۹ ۴۵/۷ ۵۳/۵ ۶۶/۶ ۸۱/۱ ۵۱/۸ ۴/۴
منطقهٔ بى‌طرف ۱۶/۴ ۱۷/۰ ۲۰/۲ ۱۶/۶ ۱۹/۳ ۱۶/۳ ۶/۸
عمان ۱۶/۲ ۲۵/۴ ۲۹/۱ ۲۹/۸ ۲۹/۴ ۳۴/۱ ۳۵/۳۳
قطر ۱۶/۳ ۱۵/۹ ۱۵/۹ ۱۶/۹ ۱۹/۳ ۲۱/۲ ۲۰/۵
عربستان سعودي ۳۲۷/۹ ۱۷۳/۱ ۲۱۲/۲ ۲۵۶/۶ ۲۵۷/۳ ۳۲۶/۱ ۴۱۹/۴
سوريه ۹/۲ ۹/۴ ۱۲/۲ ۱۴/۵ ۱۷/۳ ۲۱/۰ ۲۴/۵
يمن - - ۰/۱ ۸/۵ ۹/۷ ۹/۵ ۱۰/۹
ساير ۲/۳ ۲/۲ ۲/۵ ۲/۲ ۲/۲ ۲/۳ ۲/۱
جمع خاورميانه ۶۵۳/۲ ۵۳۳/۴ ۶۴۳/۲ ۷۳۵/۹ ۸۱۲/۵ ۸۴۴/۸ ۸۲۱/۷


مصرف زغال‌سنگ در جهان به تفکيک مناطق مختلف
مصرف زغال‌سنگ در جهان به تفکيک مناطق مختلف

استخراج زغال‌سنگ به دو طريق يکى به‌وسيلهٔ دودکش‌ها و تونل‌هاى زيرزمينى (Underground shaft and tunnel mining)، و ديگرى کانسارى نوارى شکل سطحى (Strip - mining) عملى است. استخراج به شيوهٔ نخست به‌خصوص به‌دليل رعايت استانداردهاى زيست‌محيطى و لزوم تعبيه دودکش‌هاى تهويه بسيار بلند به مراتب پرهزينه‌تر است. روش کانسارى نوارى شکل، عليرغم آنکه در دو دههٔ اخير به‌دليل کاربرد ماشين‌آلات و دستگاه‌هاى مدرن بسيار مورد توجه قرار گرفته است، هرگز نبايد از ابعاد منفى زيست‌محيطى و بوم شناختى آن غافل ماند.

محيط زيست و زغال‌سنگ

استفاده وسيع از منابع زغالى از بدو انقلاب صنعتي، با اثرات سوء در محيط زيست همراه بوده است. گازهاى ناشى از سوخت زغال‌سنگ از نوع سولفور، دى‌اکسيدکربن و همچنين اکسيد نيتروژن و خاکستر باقى مانده از آن محيط زيست را آلوده مى‌سازد. افزايش استفاده از زغال‌سنگ حداقل موجب ۴ برابر شدن ميزان دى‌اکسيدکربن در جو گرديده است. اين امر خود اثرات گلخانه‌اى را به‌وجود آورده است. مقدار دى‌اکسيدکربن اضافى را گياهان جذب مى‌کنند. اين عامل مانع رشد گياهان پايه غذائى مى‌گردد. از سوى ديگر، آلودگى‌هاى حرارتى توليد شده در جهان در ظرف دو قرن، موجب بالا رفتن درجه حرارت به ميزان بيش از ۱۰ درجه فارنهايت شده است. اين مسئله نيز خود ذوب يخ‌هاى قطبى و بالا رفتن سطح آب درياها را به ميزان ۲۰ پايه همراه خواهد داشت(1) ..


1 . Walter sollivan scientist fear heavy use of coal may bring shift in climate New York times July 25. 1977. pp.1-43.


ايجاد مسائل بوم‌شناختى ناشى از تداخل اسيد و ديگر پس‌مانده‌هاى معدنى در روان آب‌ها و رودخانه‌هاى حوضهٔ آبخيز خود از موارد قابل توجه است. از ديگر ابعاد بوم‌شناختى استخراج زغال‌سنگ، مسئله احياء اراضى است که در اثر بهره‌بردارى به روش کانسارى نوارى شکل مورد تخريب قرار گرفته است. نشست اراضى ماوراء معادن و صدمه زدن به زيبائى محيط زيست نيز از پيامدهاى زيست‌محيطى به‌حساب مى‌آيد.


گذشته از عواقب سوء در محيط زيست، مهاجرت‌هاى بيرويه جمعيت به شهرهاى کوچک معدنى نيز خود موجب اثرات نامطلوب اجتماعى گرديده است. مثلاً در سال ۱۹۷۰ در ناحيهٔ ژيلت (Gillette) ايالت و ايومينگ آمريکا عرضه فرصت‌هاى شغلى زياد در بخش معدن با کمبود خدمات، تسهيلات، مسکن، فضاهاى تفريحي، مراکز خرده‌فروشى و امکانات بهداشتى همراه بوده است.

انتقال زغال‌سنگ

يکى از مهم‌ترين ابعاد جغرافياى اقتصادى انرژي، انتقال آن از منبع توليد به نواحى مصرف است. انتقال در مواردى مشتمل بر انتقال مستقيم و در شرايطى نيز با تبديل انرژى‌هاى فسيلى به الکتريسته و سپس جابه‌جائى آن با استفاده از خطوط فشار قوى همراه است. انتقال انرژى از دو اصل: يکى حداکثر نمودن قدرت اشتعال و ديگرى حداقل نمودن اتلاف انرژى پيروى مى‌کند.


زغال‌سنگ به‌دليل حجم و وزن زياد آن و به جهت آنکه از نظر انرژى در مقايسه با وزن مورد استفاده، در مرتبه پائين‌ترى قرار دارد، گران‌ترين مادهٔ سوختى به جهت انتقال تلقى مى‌شود. ولى از سوى ديگر از اين ماده سوختى به راحتى هزينهٔ انتقال آن را جبران مى‌کند.


متداول‌ترين وسيله انتقال زغال‌سنگ راه‌آهن است. در اين زمينه در دههٔ ۱۹۶۰ تحولى ايجاد شد و روش واگنى (Unit train) اختراع گرديد. کاربرد اين روش در کاهش هزينه‌هاى حمل، ترخيص و هزينه‌هاى پايانه‌اى بسيار مؤثر بوده است. اين وسيله انتقال على‌رغم مقبوليت آن، تنها به‌دليل ترافيک خطوط در پاره‌اى از مسيرها نمى‌تواند تقاضاى روزافزون را پاسخ دهد. همچنين مشکل ديگر در اين روش، انهدام و استهلاک خطوط آهن و واگن‌ها است.


زغال‌سنگ با استفاده از راه‌هاى آبى به‌خصوص در شرايطى که مسافت بيش از ۳۰۰ مايل و طول محموله از چندين صد پا تجاوز کند، نيز حمل مى‌شود.


حمل و نقل از طريق خشکى ظاهراً قابل انعطاف‌ترين وسيله جابه‌جائى به‌حساب مى‌آيد. اين مزيت به‌ويژه در شرايطى که حوزه‌هاى زغالى بسيار پراکنده‌اند و احداث شبکهٔ راه‌آهن به صرفه نيست به مراتب بارزتر است.


جديدترين سيستم جابه‌جائى انتقال به‌وسيلهٔ لوله (Slurry) است. در اين فرآيند آب را به زغال مى‌افزايند و سپس زغال مايع ۱۵۰ مايل را در ۲۴ ساعت مى‌پيمايد. کاربرد اين روش انتقال نيز در شرايطى که آب يک داده مهم در محيط تلقى شود، مشکل ‌آفرين است.


به‌طور خلاصه به‌دليل طبيعت حجيم و پروزن اين مادهٔ سوختى انتقال آن به‌وسيلهٔ راه‌آهن بهتر است.