ابوتمام
مآخذ آمدی، حسن بن بشر، الموازنه بین ابی تمام و البحتری، به کوشش محمد محیی‌الدین عبدالحمید، بیروت، 1363ق/1944م؛ همو، المؤتلف و المختلف، به کوشش عبدالستار احمد فراج، قاهره، 1381ق/1961م؛ ابن اثیر، الکامل؛ ابن انباری، عبدالرحمن بن محمد، نزهه الالباء، به کوشش ابراهیم سامرایی، بغداد، 1959م؛ ابن تغری بردی، النجوم؛ ابن جراح، محمدبن داوود، الورقه، به کوشش عبدالوهاب عزام و عبدالستار احمد فراج، قاهره، 1953م؛ ابن خلکان، وفیات؛ ابن داوود حلی، حسن بن علی، کتاب الرجال، به کوشش جلال‌الدین محدث، تهران، 1342ش؛ ابن رشیق، حسن، العمده، به کوشش محمد محیی‌الدین عبدالحمید، بیروت، 1353ق/1934م؛ ابن شهر آشوب، محمدبن علی ، المناقب، قم، مطبعه العلمیه؛ ابن عساکر، علی بن حسن، التاریخ الکبیر، ج 4، به کوشش عبدالقادر افندی بدران، دمشق، 1332ق؛ همو، همان، ج 15، همان، دارالبشیر؛ ابن معتز، عبداللـه، طبقات الشعراء، به کوشش عبدالستار احمد فراج، قاهره، 1375ق/1956م؛ ابن نباته، محمدبن محمد، سرح العیون، به کوشش محمد ابوالفضل ابراهیم، قاهره، 1964م؛ ابن ندیم، الفهرست؛ ابوتمام، حبیب بن اوس، دیوان، به کوشش محمد عبده عزام، قاهره، 1951م؛ همان. به کوشش شاهین عطیه، بیروت، 1387ق/1968م؛ همان، به کوشش محیی‌الدین خیاط، بیروت؛ همان، به کوشش عبدالحمید یونس و عبدالفتاح مصطفی، قاهره، 1361ق/1942م؛ همان، به کوشش محمد سعید، قاهره، 1292ق؛ ابوحیان توحیدی، البصائر و الذخائر، به کوشش ابراهیم کیلانی، دمشق، 1964م؛ ابوالعلاء معری، احمدبن عبداللـه، رساله الغفران، به کوشش عائشه عبدالرحمن بنت الشاطی، قاهره، 1397ق/1977م؛ ابوالفرج اصفهانی، الاغانی، قاهره، 1383ق/1963م؛ افندی اصفهانی، عبداللـه، ریاض العلماء، به کوشش محمود مرعشی و احمد حسینی، قم، 1401ق؛ امین، محسن، اعیان الشیعه، به کوشش حسن امین، بیروت، 1403ق/1983م؛ امینی، عبدالحسین، الغدیر، تهران، 1372ق؛ بدیعی، یوسف، هبه الایام فیما یتعلق بابی تمام، به کوشش محمود مصطفی، قاهره، 1352ق/1934م؛ بلاشر، رژیس، تاریخ ادبیات عرب، ترجمۀ آذرتاش آذرنوش، تهران، 1363ش؛ بهبیتی، نجیب محمد، ابوتمام الطائی، حیاته و حیاه شعره، بیروت، 1945م؛ جرجانی، علی بن عبدالعزیز، اسرار البلاغه، ترجمۀ جلیل تجلیل، تهران، 1366ش؛ همو، الوساطه بین المتنبی و خصومه، به کوشش محمد ابوالفضل ابراهیم و علی محمد بجاوی، بیروت، 1386ق/1966م؛ جندی، انعام، الرائد فی الادب العربی، بیروت، 1406ق/1986م؛ حر عاملی، محمدبن حسن، امل الآمل، به کوشش احمد حسینی، بغداد، 1385ق؛ همو، وسائل الشیعه، به کوشش محمد رازی، بیروت، 1389ق؛ حسین، طه، من تاریخ الادب العربی، بیروت، 1982م؛ حصری، ابراهیم بن علی، زهرالآداب، به کوشش زکی مبارک و محمد محیی‌الدین عبدالحمید، قاهره، 1372ق/1953م؛ خطیب بغدادی، احمدبن علی، تاریخ بغداد، قاهره، 1349ق؛ خطیب تبریزی، یحیی بن علی، مقدمه بر دیوان الحماسه، دمشق، 1331ق؛ همو. مقدمه و شرح دیوان ابوتمام، چ عزام (نک‍ : هم‍ ، ابوتمام)؛ سلطان، جمیل، ابوتمام، بیروت، 1389ق/1970م؛ سمعانی، عبدالکریم بن محمد، الانساب، حیدرآباد دکن، 1398ق/1978م؛ صفدی، خلیل بن ایبک، امراء دمشق فی الاسلام، به کوشش صلاح‌الدین منجد، بیروت، 1403ق/1983م؛ همو. الوافی بالوفیات، به کوشش رمضان عبدالنواب، ویسبادن، 1399ق/1979م؛ صولی، محمدبن یحیی، اخبار ابی تمام، به کوشش خلیل محمود عساکر و دیگران، بیروت، المکتب التجاری؛ همو، اخبار البحتری، به کوشش صالح اشتر، دمشق، 1378ق/1958م؛ ضیف، شوقی، العصر العباسی الاول، قاهره، 1966م؛ طائی، خضر، ابوتمام طائی، بغداد، 1966م؛ طبری، تاریخ؛ عزام، محمد، عبده، مقدمه بر دیوان ابوتمام (نک‍ : هم‍ ، ابوتمام)؛ علامۀ حلی، حسن بن یوسف، رجال، به کوشش محمد صادق آل بحرالعلوم، نجف، 1381ق/1961م؛ عنصری، حسن بن احمد، دیوان، به کوشش یحیی قریب، تهران، 1341ش؛ فاخوری، حنا، تاریخ ادبیات زبان عربی، ترجمۀ عبدالمحمد آیتی، تهران، 1361ش؛ فروخ، عمر، ابوتمام شاعر الخلیفه محمد المعتصم باللـه، بیروت، 1406ق/1986م؛ کندی، محمدبن یوسف، الولاه و کتاب القضاه، به کوشش روون گست، بیروت، 1908م؛ محمد صالح، محمد رشاد، نقد کتاب الموازنه بین الطائیین، بیروت، 1407ق/1987م؛ مردم بک، خلیل، مقدمه بر دیوان علی بن جهم، بیروت، 1400ق/1980م؛ مرزبانی، محمدبن عمران، معجم الشعراء، به کوشش عبدالستار احمد فراج، قاهره، 1379ق/1960م؛ همو، الموشح، به کوشش محب‌الدین خطیب، قاهره، 1385ق؛ مسعودی، علی بن حسن، مروج الذهب، به کوشش باربیه دومنار، پاریس، 1873م؛ مقدسی، انیس، امراء الشعراالعربی فی العصر العباسی، بیروت، 1971م؛ نامۀ دانشوران ناصری، قم، 1379ق؛ نجار، عبدالحلیم، تعلیقات بر تاریخ الادب العربی بروکلمان، قاهره، 1959م؛ نجاشی، احمدبن علی، رجال، به کوشش محمد جواد نائینی، بیروت، 1408ق/1988م؛ نقشه، حسین محمد، حماسه ابی تمام و شروحها، قاهره، 1987م؛ یافعی، عبداللـه بن اسعد، مرآه الجنان، حیدرآباد دکن، 1338ق؛ یاقوت، ادبا؛ همو، بلدان؛ یعقوبی، احمدبن اسحاق، تاریخ، بیروت، 1379ق/1960م؛ نیز: Abdul Haq, »Abu Tammam, his Life and Poeetry«, Islamic Culture, New York/London, 1971, vol. XXVI; Badawi, M. M., »Abū Tammām's Ode on Amorium«, Jounal of Arabic Literature, Leiden, vol. VII, 1976, vol. X, 1979; EI1; EI2; GAS; Kaabi, M., Les Ţähirides, Paris, 1971; Klein-Franke, F., »The Hamāsa of Abū Tammām«, Journal of Arabic Literature, Leiden, vol. II, 1971, vol. III, 1972; Ritter, H., »Arabische Handschriften in Anatolien und Istanbul«, Oriens, Leiden, 1949; Stetkevych, Suzanne Pinckney«, Three Qasīdahs by Abū Tammām«, Journal of Arabic Literature, Leiden, 1979, vol. X; Wiet, Gaston, Introduction à la littérature arabe, Paris, 1966. آذرتاش آذرنوش