از ديرباز فکر خود را معطوف به چشم و اثر آن بر رفتار انسانى نموده‌ايم. ما همه از اصطلاحاتى مانند ”چشم غرّه“، ”نگاه زيرکانه“، ”چشم‌هاى شيطنت‌آميز“، ”برق چشم‌ها“ استفاده کرده‌ايم. زمانى‌که از اين اصطلاحات استفاده مى‌کنيم، به‌طور غير عمدى اشاره به اندازه مردمک‌هاى چشم شخص داريم. هس (Hess) در کتاب خود تحت عنوان The Tell - Tale Eye مى‌گويد چشم‌ها احتمالاً دقيق‌ترين و نمايان‌ترين علائم ارتباط انسانى مى‌باشند زيرا آنها نقاط کانونى بدن هستند و مردمک‌ها به‌طور مستقل عمل مى‌کنند.


در شرايط نور معمولي، مردمک‌هاى چشم در حالى‌که رفتار يک فرد از مثبت به منفى و بالعکس تغيير پيدا مى‌کند، کوچک و بزرگ مى‌شوند. هنگامى‌که شخصى هيجان‌زده مى‌شود، مردمک‌هاى چشم او شايد چهاربرابر اندازه معمولى بزرگ شوند. از طرفي، يک حالت عصبانى و منفى باعث کوچک شدن مردمک‌ها مى‌شود که معروف به ”چشم‌هاى خروسي“ يا ”چشم‌هاى ماري“ مى‌باشد. چشم‌ها در روابط عاشقانه بسيار مورد استفاده قرار مى‌گيرند، زنان از آرايش چشم جهت تأکيد بر نمايش چشم خود استفاده مى‌کنند. چنانچه زنى عاشق يک مرد باشد، مردمک‌هاى چشمش بزرگ مى‌شوند و مرد بدون اينکه متوجه باشد به درستى پى به راز زن مى‌برد از اين جهت، ملاقات‌هاى رمانتيک و عاشقانه اغلب در مکان‌هاى کم‌نور برنامه‌ريزى مى‌شوند تا موجب بزرگ شدن مردمک‌ها شود.


عشاق جوان که عميقاً به چشم يکديگر نگاه مى‌کنند، ناآگاهانه به دنبال انبساط مردمک‌ها مى‌باشند و هر يک از انبساط مردمک چشم ديگرى هيجان‌زده مى‌شوند


تحقيقات نشان داده که وقتى فيلم‌هاى پورنوگرافى براى مردها نمايش داده مى‌شود، مردمک چشم آنان تقريباً تا سه‌برابر اندازه معمولى بزرگ مى‌شود. وقتى‌که همان فيلم‌ها براى خانم‌ها نمايش داده مى‌شود، انبساط مردمک آنها حتى بيشتر از مردان است و اين باعث ايجاد ترديد در اين فرضيه مى‌شود که مى‌گويند زنان با ديدن صحنه‌هاى شهوت‌انگيز کم‌تر از مردان تحريک مى‌شوند. مردمک چشم نوزادان و کودکان بزرگ‌تر از بزرگسالان است و در حضور بزرگسالان به‌طور مرتب منبسط مى‌شود تا در نظر آنان جذاب‌تر به‌نظر برسد و از توجه دائمى آنان برخوردار باشند.


آزمايشات انجام شده بر روى قماربازهاى حرفه‌اى نشان داده که چنانچه طرف مقابل عينک تيره به چشم بگذارد، احتمال برنده شدن کم‌تر مى‌شود. به‌عنوان مثال، اگر طرف مقابل در يک بازى پوکر، چهار تا آس داشته باشد، انبساط سريع و ناآگاهانه مردمک‌هاى چشم او توسط فرد حرفه‌اى تشخيص داده مى‌شود، و احساس مى‌کند در دست بعدى نبايد شرط‌بندى کند. استفاده از عينک‌هاى تيره توسط طرف مقابل، باعث حذف راهنمائى مردمک‌ها مى‌شود و در نتيجه حرفه‌اى‌ها بازى‌هاى کم‌ترى را مى‌برند. مشاهده مردمک‌ها توسط جواهرفروشان در چين قديم استفاده مى‌شد که هنگام فروش و مذاکره راجع به قيمت، به انبساط مردمک‌هاى خريدارن توجه مى‌کردند. اُناسيس (Onassis) هنگام انجام معاملات تجاري، عينک تيره بر چشم مى‌گذاشت تا چشم‌هايش افکار او را فاش نکنند.


ظرب‌المثلى قديمى مى‌گويد ”هنگامى‌که با شخصى صحبت مى‌کنيد، به چشمان او نگاه کنيد“. در ايجاد ارتباط يا انجام مذاکره با ديگران، ”نگاه کردن به مردمک چشم“ را تمرين کنيد و اجازه دهيد مردمک‌ها گوياى احساسات واقعى شما باشند.