صنعت نفت در ايران داراى سابقه ۸۵ ساله بوده و درآمدهاى نفتى در ايران هميشه تحت‌الشعاع بحران‌هاى سياسى حاکم بر جهان است.

سهم بخش نفت در توليد ناخالص داخلى

نوسان سهم نفت در توليد ناخالص داخلى تابعى از نوسان قيمت در بازارهاى جهان (بحران‌هاى سياسى حاکم بر جهان) است. در هنگام افزايش قيمت نفت و بالا رفتن درآمدهاى حاصل از آن، سهم ساير بخش‌ها به‌طور نسبى افزايش يافته است. توضيح اينکه ساير بخش‌ها، بخش‌هاى کشاورزي، صنايع و معادن و خدمات مى‌باشند.

وابستگى به درآمد ارزى نفت

وابستگى به درآمد ارزى نفت وابستگى شديدى را در اقتصاد کلان ايجاد مى‌کند.

درآمد ارزى دولت

درآمد ارزى دولت حاصل از صادرات نفت و گاز

دولت از نظر درآمد ارزى مورد نياز به شدت به درآمد ارزى حاصل از صادرات نفت وابسته است. دولت ايران براى اجراء پروژه‌هاى بزرگ توليدى و زيربنائى و همچنين تأمين نيازمندى‌هاى کالائى مردم و يا خدمات خارجى خود نياز گسترده‌اى به ارز دارد و بزرگ‌ترين منبع درآمد ارزى همان صادرات نفت و گاز است.

درآمد ارزى دولت حاصل از صادرات غيرنفتى

صادرات غيرنفتى ايران را مى‌توان به سه گروه عمده صادرات کالاهاى کشاورزي، صنايع‌دستى و کالاهاى صنعتى و معدنى تقسيم کرد.


در ايران بيشترين درآمد ارزى از صادرات غيرنفتى به فرش و صنايع‌دستى اختصاص دارد. فرش يکى از رشته‌هاى صنايع‌دستى است که مى‌تواند بدون نياز به تشکيلات وسيع ادارى يا مؤسسات بزرگ مالي، جمعيت زيادى را مشغول به‌کار نمايد و يکى از دلايل موفقيت فرش‌هاى ايرانى در سطح بين‌المللي، شانس رقابت فرش‌هاى ايرانى در بازار جهانى در بعد هنرى آن است. ليکن در حال حاضر موانع و مشکلات براى صادرات فرش وجود دارد که اهم آنها عبارتند از:


ـ بالا رفتن قيمت‌ها اعم از مواد اوليه و دستمزد و در نتيجه بالا رفتن قيمت تمام‌شده فرش.


ـ تهيه مواد، فروش و صدور فرش


ـ وجود واسطه‌هاى متعدد در امر صدور و توليد فرش


ـ فقر کارگران قاليباف که ناچار به پيش‌فروش قالى به واسطه‌ها مى‌نمايند.


ـ عدم دقت و مراقبت در بافت فرش.


ـ استفاده ازمواد اوليه نامناسب


ـ وجود رقباى متعدد با قيمت‌هاى نازلتر


ـ سيستم‌هاى تعرفه‌هاى ترجيحى


ـ عدم وجود سامانهٔ بازاريابى دقيق و منظم


بعد از فرش، صدور محصولات کشاورزي، بيشترين درآمد ارزى را تا اواخر سال‌هاى ۱۳۷۱ داشته است، ليکن از سال‌هاى ۱۳۷۱ به بعد صدور محصولات صنعتي، روند صعودى نسبت به محصولات کشاورزى داشته است.

درآمد ارزى کشور از ديدگاه تراز پرداخت‌ها

مهم‌ترين وابستگى دريافت‌هاى ارزي، در تراز پرداخت‌هاى کشور مى‌باشد. دريافت‌هاى ارزى کشور براى مصارف بخش دولتي، بخش عمومى و بخش خصوصى مورد استفاده قرار مى‌گيرد.


مجموع وجوه ارزى که به هر نحوى وارد کشور مى‌گردد و با آن واردات صورت مى‌پذيرد، اعم از اينکه در سامانهٔ دولتى و بانک‌هاى کشور و يا خارج از آن عمل کند، در تراز پرداخت‌ها نشان داده مى‌شود بنابراين کليه فعاليت‌هاى اقتصادى دولت و بخش خصوصى و همچنين کليه فعاليت‌هائى که داراى محتواى ارزى است را شامل مى‌شود.

ارزيابى عملکرد درآمدهاى نفتى

درآمدهاى دولت به‌علت اتکاء به درآمدهاى نفت که متأثر از نوسانات جهانى است و نيز به‌علت تأثير غيرمستقيم درآمدهاى ارزى حاصل از نفت بر درآمدهاى مالياتي، دچار بى‌ثباتى زيادى در سال‌هاى اخير بوده است.