يکى ديگر از برنامه‌هاى کمک‌درآمدى دولت‌ها در بهبود توزيع درآمد، سيستم ماليات بر درآمد منفى است. مفهوم اين سيستم اين است که فردى که درآمد نسبتاً بالائى دارد. بايد ماليات مثبت براساس انواع مختلف درآمد خود به دولت بپردازد و هنگامى‌که درآمد فرد کمتر از يک حد استاندارد تعيين و تبيين شده است. نه تنها مالياتى نمى‌پردازد، بلکه وجوهى نيز براى کمک و يارى به درآمد آن از دولت دريافت مى‌دارد (ماليات منفي). حد استاندارد تعيين و تبيين‌شده را نقطه سر به سر و يا خط فقر مى‌نامند. در اين سيستم به‌عبارت ديگر، چنانچه درآمد فردى بالاتر خط فقر باشد ماليات مثبت به دولت مى‌پردازد و چنانچه پائين‌تر از خط فقر باشد ماليات منفى از دولت دريافت مى‌دارد و چنانچه فرد درآمد آن در نقطه خط فقر باشد نه ماليات مثبت و نه ماليات منفى را دريافت يا خواهد پرداخت.


اساس اين فکر به پرفسور ميلتون فريدمن استاد معروف دانشگاه شيکاگو نسبت داده شده است. وى از جنگ جهانى دوم به بعد مسائل مربوط به طبقات کم‌درآمد جامعه و مشکلات اجراء قانون بيمه‌هاى اجتماعى دولت‌ها را مورد مطالعه قرار داده و نتايج مطالعات خود را در سال ۱۹۶۲ در کتابى تحت عنوان ”سرمايه‌دارى و آزادي“ منتشر نمود.


براى مثال فرض کنيم سطح درآمد در خط فقر براى يک خانوار ۵ نفري، ۹۰۰۰ تومان در ماه باشد، در اين‌صورت با نرخ ماليات بر درآمد منفى ۱۰۰ درصد، مى‌توان ميزان ماليات منفى خانوارهاى با درآمد جارى را برطبق جدول زیر نشان داد:

جدول ماليات منفى خانوارهاى با درآمد جارى

درآمد قابل تصرف ماليات منفى درآمدهاى جارى
۹۰۰۰ ۹۰۰۰ ۰
۹۰۰۰ ۵۰۰۰ ۴۰۰۰
۹۰۰۰ ۲۰۰۰ ۷۰۰۰
۹۰۰۰ ۱۰۰۰ ۸۰۰۰
۹۰۰۰ ۰ ۹۰۰۰


جدول بالا را مى‌توان به‌صورت نمودار هندسى زیر نمايش داد:


ماليات منفى خانوارهاى با درآمد جارى
ماليات منفى خانوارهاى با درآمد جارى

خط OA در نمودار شماره ۲، وضعيت درآمد قبل از ماليات را نشان مى‌دهد. با وضع ماليات منفى با نرخ ۱۰۰ درصد، خط درآمد بعد از ماليات به BA تبديل مى‌شود. تفاوت مابين درآمد قبل از ماليات و درآمد بعد از ماليات در حقيقت ماليات منفى را نشان مى‌دهد. (منطقه OBA). در اين حالت چون درآمد فرد صفر است، ۹۰۰۰ تومان در ماه به‌عنوان ماليات منفى دريافت مى‌نمايد. با افزايش درآمد، به‌تدريج ميزان ماليات منفى کاهش مى‌يابد به‌طورى که زمانى درآمد فرد ۹۰۰۰ تومان است هيچ‌گونه مالياتى به وى پرداخت نمى‌گردد.