بيمه بيکارى جزئى از خدمات فرعى نظام بيمه‌هاى اجتماعى در ايران است که قدمت آن به سال‌هاى ۱۹۳۰ در کشورهاى صنعتى برمى‌گردد. فلسفه به‌وجود آمدن آن معلول تلاش‌هاى دولت‌هاى آن زمان براى تأمين معاش نيروهاى کارى بوده است. به‌گونه‌اى که اين نيروها به‌طور غيرارادى و غيرداوطلبانه از دسترسى به شغلى محروم بوده‌اند.


تعداد کشورهائى که در مدت، دهه‌هاى ۱۹۶۰ ـ ۱۹۳۰ داراى نظام نيمه‌بيکارى بوده‌اند. منحصربه ۸ کشور صنعتى وقت بوده است.


در طول جنگ جهانى دوم تقريباً کشورهائى که اين نوع بيمه را دارا بوده‌اند، اجراء آن را متوقف و بعد از جنگ با شيوه‌هاى جديدتر و قوانين تغييريافته دوباره آن را برقرار نمودند


در حال حاضر ۴۴ کشور جهان داراى قانون بيمه بيکارى هستند، که اکثراً با ضوابط کم و بيش مشابه به افرادى که غيرداوطلبانه بيکار شده و آماده کار هستند وجوهى را پرداخت مى‌نمايند، به‌جز بنگلادش که بيمه بيکارى همان خسارت اخراج است.


وجه تشابه اين کشورها در صنايع درآمد صندوق بيمه بيکارى و محدوديت زمانى در پرداخت مقررى و افراد واجد شرايط دريافت مزاياى بيمه بيکارى است.


کشورهاى صنعتى اروپائى کماکان بيشترين بيمه بيکارى را پرداخت مى‌نمايند و در آسيا اين امر شامل ۵ کشور ايران، بنگلادش، ژاپن، چين و کره‌جنوبى است.


در سال‌هاى اخير (۱۳۶۰ برطبق مصوبه مجلس شوراى اسلامى و تلاش وزارت کار و امور اجتماعى قانون بيمه بيکارى به تصويب رسيد. اين قانون ابتدا به‌صورت آزمايشى بوده و براى مدت ۳ سال به اجراء گذاشته شد. تعداد کارگرانى که در طول اين سه سال تحت پوشش قانون مذکور قرار گرفتند به مرز ۴۴ هزار نفر رسيد که از اين تعداد ۶ هزار نفر مربوط به حادثه زلزله گيلان بوده است.


در ۲۶/۶/۱۳۶۹ قانون جديد و دائم بيمه بيکارى در ايران به تصويب مجلس شوراى اسلامى رسيد و به مورد اجراء گذاشته شد. به‌موجب اين مصوبه کليه مشمولين قانون تأمين اجتماعى که تابع قوانين کار و کار کشاورزى هستند به استثناء گروه‌هاى زير، مشمول مقررات قانون بيمه بيکارى شدند:


ـ بازنشستگان و از کارافتادگان کلى


ـ صاحبان حرف و مشاغل آزاد و بيمه‌شدگان اختيارى


ـ اتباع خارجى


از خصوصيات بارز اين قانون مى‌توان به موارد زير اشاره کرد:


۱. پرداخت حق بيمه بيکارى هيچ بار مالى براى دولت تحميل نمى‌نمايد، چرا که تمام منابع مالى صندوق بيمه بيکارى از محل ۳ درصد دستمزد افراد شاغل جامعه کارگرى توسط کارفرمايان پراخت مى‌گردد.


۲. در اين قانون براى بيکارى غيرارادى مجرد و متأهلين سابقه پرداخت حق بيمه از ۶ ماه شروع و حداکثر ۵۰ ماه ختم مى‌شود.


۳. افرادى که بر اثر بروز حوادث غيرمترقبه مانند سيل، زلزله، جنگ و غيره بيکار مى‌شوند، مشمول دريافت حق بيمه بيکارى هستند.


۴. مدت دريافت مقررى بيمه، بيکارى کارگران جزء سوابق بازنشستگى آنان محسوب مى‌شود و در اين مدت از مزاياى حمايتي، درمانى تأمين اجتماعى نيز برخوردارند.