سازمان تأمين اجتماعى و سيستم‌هاى حمايتى آن به تاريخچه تشکيل اين سازمان برمى‌گردد. در سال ۱۳۰۹ صندوقى تحت‌عنوان صندوق احتياط وزارت طرق و شوارع به‌وجود آمد. صندوق فوق در طى سال‌هاى بعد از ۱۳۱۰ تحت عناوين زير تغيير نام داد:


در سال ۱۳۱۵ به صندوق احتياط و صرفه‌جوئى کارخانجات، در سال ۱۳۲۴ به شرکت سهامى بيمه ايران، در سال ۱۳۲۶ به بنگاه رفاه اجتماعي، در سال ۱۳۳۲ به صندوق تعاون بيمه کارگران، در سال ۱۳۴۲ به سازمان بيمه‌هاى اجتماعي، در سال ۱۳۵۴ به سازمان تأمين اجتماعي، در سال ۱۳۵۵ به صندوق تأمين اجتماعى و بالاخره در سال ۱۳۵۸ دوباره به نام سازمان تأمين اجتماعي.


اين سازمان داراى شخصيت حقوقى و استقلال مالى و ادارى است که به استناد ماده واحده مصوب ۲۹/۴/۱۳۷۳ مجلس شوراى اسلامى به‌عنوان يک نهاد عمومى غيردولتى مصوب گرديده و امور آن طبق اساسنامه مصوب هيئت‌وزيران اداره مى‌شود.

مشمولين قانون تأمين اجتماعى در ايران

مشمولين قانون تأمين اجتماعى عبارت‌اند از:


۱. افرادى که به هر عنوان در مقابل دريافت مزد يا حقوق کار مى‌کنند.

۲. صاحبان حرف و مشاغل آزاد مشروط به انعقاد قرارداد.

۳. دريافت‌کنندگان مستمرى‌هاى بازنشستگي، از کارافتادگى و فوت.

۴. اتباع بيگانه مشروط به تحقق شرايط قانون مندرج در ماده ۵ قانون تأمين اجتماعي.

معافيت از شمول قانون تأمين اجتماعى

۱. مستخدمين وزارتخانه‌ها، مؤسسات شرکت‌هاى دولتى و مؤسسات وابسته به دولت که طبق قوانين مربوطه، به‌نحوى از انحاء از موارد مذکور در ماده ۳ قانون تأمين اجتماعى (حوادث و بيمارى‌ها، بارداري، غرامت دستمزد، از کارافتادگي، بازنشستگى و فوت) بهره‌مند مى‌باشند.


۲. مشمولين قانون استخدام نيروهاى مسلح و افزارمندان مشمول قانون تعاون و بيمه بازنشستگى افزارمندان ارتش از مشمول قانون تأمين اجتماعى خارج بوده و تابع مقررات و قانون خاص خود خواهند بود.

حمايت‌هاى سازمان تأمين اجتماعى (۱)

حمايت‌هاى سازمان تأمين اجتماعى در قالب تعهدات کوتاه‌مدت و تعهدات بلندمدت مطرح است.


(۱) . مؤسسه حسابرسى تأمين اجتماعي، راهنماى مقررات تأمين اجتماعي، چاپ سوم، ۱۳۷۶

تعهدات کوتاه‌مدت

مجموعه حمايت‌هائى که از سوى اين سازمان در خصوص بيمه‌شدگان و در قالب تعهدات کوتاه‌مدت صورت مى‌گيرد، به‌شرح زير است:


۱. حمايت درمانى (بيماري، باردارى و حوادث به استناد مواد ۵۵ ـ ۵۴ قانون تأمين اجتماعي)


۲. غرامت دستمزد ايام بيمارى (مواد ۶۴ ـ ۶۲ و ۵۹ و مفاد بند ۹ ماده ۲ و تبصره ماده ۲۹ قانون تأمين اجتماعي).


۳. غرامت دستمزد ايام باردارى (کمک باردارى ماده ۶۷ قانون تأمين اجتماعي).


۴. هزينه سفر و فوق‌العاده آن و هزينه اقامت بيمار و همراه (مفاد بند ۵ ماده ۶۲ قانون تأمين اجتماعي).


۵. پرونز واروتز (۱) (مفاد بند ۱۰ ماده ۲ قانون تأمين اجتماعي).


۶. غرامت نقص عضو مقطوع (ماده ۷۴ قانون تأمين اجتماعي).


۷. کمک ازدواج (ماده ۸۵ قانون تأمين اجتماعي).


۸. هزينه کفن و دفن (ماده ۸۴ قانون تأمين اجتماعي).


(۱) . وسايلى هستند که به‌منظور اعاده سلامت و يا جبران نقايص جسمانى و يا تقويت حواس به‌کار مى‌روند.

تعهدات بلندمدت

مجموعه حمايت‌هاى سازمان تأمين اجتماعى در قالب تعهدات بلندمدت، متضمن برقرارى و پرداخت انواع مستمرى ”بازنشستگي، از کارافتادگى و بازماندگان“ مى‌باشد که شرح مبسوط آن در زير آمده است:


۱. مستمرى بازنشستگى (مواد ۷۹ ـ ۷۶ قانون تأمين اجتماعى و ماده واحده مصوب ۱۶/۱۲/۷۱)


۲. مستمرى از کارافتادگى کلى (۱) (مواد ۷۲ ـ ۷۰ و ۷۵ قانون تأمين اجتماعي)


۳. مستمرى از کارافتادگى جزئي (۲) (ماده ۷۳ قانون تأمين اجتماعي)


۴. مستمرى بازماندگان (مواد ۸۳ ـ ۸۰ قانون تأمين اجتماعي)


۵. مزاياى نقدي، غيرنقدى و عيدى مستمرى‌بگيران.


۵.۱. کمک عائله‌مندى


۵.۲. کمک هزينه اولاد


۵.۳. عيدى


۵.۴. بن کالاهاى اساسى (مزاياى غيرنقدي)


(۱) . از کارافتادگى کلى عبارت است از کاهش قدرت کار بيمه‌شده به‌نحوى که کاهش قدرت وى بيش از ۶۵ درصد باشد و نتواند با اشتغال به‌کار قبلى و يا کار ديگرى بيش از يک‌سوم از درآمد قبلى خود را به‌دست آورد.


(۲) . بيمه‌شده‌اى که قدرت کار او به‌موجب نظريه کميسيون پزشکى در اثر حادثه ناشى از کار بين ۶۶ ـ ۲۳ کاهش يابد پرداخت مى‌گردد.