بانک آسيائى توسعه

ايجاد اين بانک براى نخستين بار از طرف يک گروه از کارشناسان کميسيون اقتصادى آسيا و خاور دور سازمان ملل در سال ۱۹۶۳ در مانيل مطرح شد. طرح آن نيز در واقع ناشى از اداره و منافع مشترک آمريکا و ژاپن بوده است. در سال ۱۹۶۶ از نظر قضائى موجوديت اين بانک اعلام و نخستين اقدام آن به‌صورت تخصيص اعتبار درباره تحقيق در زمينه کشاورزى آسيا در سال ۱۹۶۷ صورت پذيرفت. مرکز اين بانک در مانيل است و تنها اعضاء سازمان ملل متحد مى‌توانند عضو بانک باشند. بانک به‌منظور افزايش منابع درآمد آن به انتشار قرضه در اروپا، ايالات متحده آمريکا، ژاپن و کشورهاى منطقه‌اى عضو دست زده است، بانک تاکنون وام‌هاى درازمدتى را نيز پرداخت نموده است.


اين بانک تحت‌نظر خود سه صندوق زير را دارد که عبارت‌اند از:


ـ صندوق عمومى

ـ صندوق همکارى فنى

ـ صندوق کشاورزى


اين سه صندوق، علاوه بر برداشت از سرمايه بانک به‌وسيله سرمايه‌هاى پرداختى از طرف کشورهائى نظير ژاپن و کانادا نيز تأمين مى‌شود. کشور ژاپن نيز در سال ۱۹۷۰ عضويت آن را پذيرفت.

بانک آفريقائى توسعه

عده‌اى از کشورهاى آفريقائى پس از استقلال به فکر ايجاد يک بانک توسعه بين خود افتادند، اين انديشه از طرف کميسيون اقتصادى سازمان ملل براى آفريقا طرح و مذاکره شد و در سال۱۹۶۲ اين کميسيون گروهى از کارشناسان را مأمور انجام کارهاى مقدماتى کرد. به هر حال در سال ۱۹۶۳ بانک آفريقائى به‌منظور تحرک بخشيدن به اقتصاد و هماهنگى سياست‌هاى اقتصادى کشورهاى عضو در چارچوب بانک که از سال ۱۹۶۶ اقدامات عملى آن شروع شد، توسعه منطقه‌اى اولويت داده شده است. بانک مزبور تاکنون وام‌هائى را پرداخت کرده است و مى‌کوشد که به موازات وام‌ها با همکارى برنامه سازمان ملل براى توسعه به کشورهاى آفريقائى کمک فنى نيز بنمايد.


اين بانک داراى سه صندوق ويژه زير است:


ـ صندوق ايجاد نظم و ترتيب در مخارج ادارى

ـ صندوق ساختمان

ـ صندوق پيش‌بينى و آماده‌سازى کارمندان دولت


ليکن کارآئى اين سه صندوق محدودتر مى‌باشد.

بانک توسعه اسلامي(۱)

سازمان کنفرانس اسلامى در سپتامبر سال ۱۹۶۹ در رباط پايتخت مراکش اعلام موجوديت کرد و در راستاى اهداف خود که يکى از آنها تحکيم همکارى ميان اعضاء در زمينه‌هاى اقتصادى بوده دست به تشکيل سازمان‌هاى اقتصادى زد، از آن جمله در بخش فعاليت اجتماعى و فرهنگى آن، شاهد صندوق همبستگى اسلامى هستيم. اين صندوق به دنبال تصميمات دومين جلسه ايران که در سال ۱۹۷۴ ميلادى در لاهور تشکيل شده بود مطرح شد. مقر صندوق نيز جده مى‌باشد.


هدف تأسيس آن لزوم تجهيز و کاربرد منابع کشورهاى اسلامى در راه کسب رفاه اجتماعى و اقتصادى مردم اين کشورها ذکر شده است. در بخش فعاليت اقتصادى ما شاهد وجود بانک توسعه اسلامى هستيم که به‌صورت يک بنياد مالى در اکتبر سال ۱۹۷۵ تأسيس گرديد و مقر آن هم در جده است. سرمايه اوليه اين بانک ۷۵۵ ميليون دينار اسلاى (هر دينار اسلامى معادل ۲۲/۱ دلار است) معادل با ۹۲۲ ميليون دلار مى‌باشد. هدف بانک کمک به توسعه اقتصادى و رشد اجتماعى اعضاء سازمان و جوامع مسلمان بر طبق موازين شرع اسلام است. سرمايه بانک توسعه اسلامى از طريق کمک اعضاء تأمين شده است و بزرگ‌ترين سهامداران اين بانک‌، عربستان‌سعودي، ليبي، امارات متحده عربى و کويت هستند.


در حال حاضر کليه کشورهاى عضو سازمان کنفرانس اسلامى به‌جز کشور نيجريه، در بانک توسعه اسلامى عضويت دارند که از اين تعداد ۴۵ کشور آفريقائى و آسيائى هستند.


ايران اسلامى در بهمن‌ماه ۱۳۶۶ با تصويب مجلس شوراى اسلامى و متعاقب آن تصويب هيئت عامل بانک توسعه اسلامى در ۱۳ اسفندماه ۱۳۶۷ با حداقل سهام سرمايه‌اى برابر با ۵/۲ ميليون دينار اسلامى که حداقل ميزان سهام جهت عضويت محسوب مى‌گردد به عضويت بانک توسعه اسلامى درآمد. در اواسط ۱۳۷۰ ميزان سهام پذيره‌نويسى‌شده جمهورى اسلامى ايران به ۵/۱۷۷ ميليون دينار اسلامى با تصويب مجلس شوراى اسلامى افزايش يافت.


اهداف بانک تقريباً عين اهداف سازمان‌هاى جهانى قرض‌دهنده که قبلاً اشاره کرديم مى‌باشد و عمليات بانک در سه قسمت زير مى‌توان بيان کرد:


ـ تأمين مالى پروژه‌ها

ـ تأمين مالى مبادلات تجاري

ـ عمليات کمک‌هاى ويژه


بانک مزبور تاکنون حدود ۷۵/۱۲۶ ميليون دلار جهت پروژه‌هاى مختلف عمرانى و واردات بعضى از کالاهاى اساسى تصويب نموده است. از مبلغ فوق‌الاشاره ۲/۶ ميليون دلار به‌صورت بلاعوض بود که ۵ ميليون دلار آن براى بازسازى مدارس تخريب‌شده در اثر زلزله و ۱۲ ميليون دلار براى کمک به آوارگان عراقى مستقر در ايران تخصيص يافته است.


زمان بازپرداخت وام‌هاى پرداختى بانک توسعه اسلامى بين ۱۵ تا ۲۵ سال مى‌باشد.


(۱) . مسرور، غلامعلي، مقاله شناخت بانک توسعه اسلامي، تاريخچه و اهداف آن، فصلنامه علمى و پژوهشى دانش مديريت، شماره ۲۲، انتشارات دانشگاه تهران، پائيز ۱۳۷۲.