به استناد ماده ۹۳ (ق.م.م): درآمدى که شخص حقيقى از طريق اشتغال به مشاغل يا به عناوين ديگر غير از موارد مذکور در ساير مبحث‌هاى اين قانون در ايران تحصيل کند پس از کسر معافيت‌هاى مقرر در اين قانون مشمول ماليات بر درآمد مشاغل مى‌باشد.


تبصره:

درآمد شرکت‌هاى مدنى (اعم از اختيارى يا قهري) و همچنين درآمدهاى ناشى از فعاليت‌هاى مضاربه در صورتى‌که عامل (مضارب) شخص حقيقى باشد تابع مقررات اين مبحث مى‌باشد.


ماده ۹۴ (ق.م.م) درآمد مشمول ماليات مؤديان موضوع اين مبحث که داراى دفاتر قانونى هستند عبارت است از کل فروش کالا و خدمات به‌اضافه ساير درآمدهاى آنان که مشمول ماليات مبحث‌هاى ديگر شناخته نشده پس از کسر هزينه‌ها و استهلاکات مربوط طبق مقررات مبحث هزينه‌هاى قبول و استهلاکات


ماده ۹۵ (ق.م.م) اشخاص حقيقى مذکور به‌شرح ذيل مکلف به نگهدارى دفاتر قانونى مى‌باشند و درآمد آنان از روى دفاتر قانونى تشخيص داده مى‌شود.


۱. دارندگان کارت بازرگانى و کليه واردکنندگان و صادرکنندگان


۲. صاحبان کارخانه‌ها و کارگاه‌ها و واحدهاى توليدى که براى آنها پروانه تأسيس و يا بهره‌بردارى از وزارت ذى‌ربط صادر شده يا بشود.


۳. صاحبان مؤسسات ساختمانى و تأسيسات فنى و صنعتى و دفاتر فنى و مهندسى مشاور، مؤسسات نقشه‌کشى و نقشه‌بردارى و نظارت.


۴. صاحبان مؤسسات حسابرسى و مشاوره‌اي.


۵. صاحبان هتل و متل‌ها.


۶. صاحبان بيمارستان، زايشگاه، آسايشگاه، تيمارستان، درمانگاه‌ها


۷. بهره‌برداران معادن


۸. صاحبان مؤسسات حمل‌ونقل موتوري، زميني، دريائى و هوائى اعم از مسافرى و يا باربرى


۹. صاحبان مجلات و روزنامه‌ها و مؤسسات نشر کتاب و مؤسسات چاپ


۱۰. صاحبان مؤسسات تعليم و تربيت که داراى پروانه از يکى از وزارتخانه‌هاى آموزش و پرورش يا فرهنگ و آموزش عالى مى‌باشند.


۱۱. صاحبان سينما، تماشاخانه و مؤسسات فيلمبردارى و دوبلاژ فيلم


۱۲. پزشکان، دندانپزشکان که داراى مطب هستند و دامپزشکان که به دامپزشکى اشتغال دارند


۱۳. صاحبان آزمايشگاه و لابراتور و نظاير آنها اعم از طبى و صاحبان راديولوژى و فيزيوتراپى و مؤسسات بهداشتى


۱۴. دلالان و حق‌العمل‌کاران به‌استثناء عاملين توزيع فرآورده‌هاى نفتى


۱۵. نمايندگان مؤسسات تجارتى و صنعتى اعم از داخلى و خارجى


۱۶. صاحبان تعميرگاه‌هاى مجاز و اتو سرويس‌ها


۱۷. صاحبان دفاتر اسناد رسمى و ازدواج و طلاق


۱۸. وکلاء و کارشناسان و مترجمين رسمى دادگسترى


مؤديان مذکور در رديف‌هاى ۷ تا ۱۸ مى‌توانند از دفاتر مشاغل استفاده نمايند.


منظور از صاحبان مذکور در اين ماده اشخاصى هستند که بهره‌بردارى از مؤسسات به حساب آنها انجام مى‌شود


تبصره ۴ ماده ۱۰۰: اظهارنامه مالياتى مؤديانى که دفتر روزنامه و کل نگهدارى مى‌کنند شامل ترازنامه و حساب سود و زيان و در مورد اشخاصى که دفتر مشاغل نگهدارى مى‌نمايند شامل حساب درآمد و هزينه و سود زيان حاصل از آن مى‌باشد.

مأخذ محاسبه درآمد مشمول ماليات مشاغل

به استناد ماده ۹۴ ق.م.م درآمد مشمول ماليات مؤديان اين مبحث که داراى دفاتر قانونى هستند عبارت است از کل فروش کالا و خدمات به‌اضافه ساير درآمدهاى آنان که مشمول ماليات مباحث ديگر شناخته‌نشده منهاى هزينه‌ها و استهلاکات طبق مقررات مبحث هزينه‌هاى قبل قبول و استهلاکات.


۲. عمليات پيمانکارى نسبت به هر نوع عمليات ساختمانى و تأسيسات فنى و تأسيساتى از طريق رسيدگى به دفاتر و در صورت على‌الرأس


۲/۱. بابت قراردادهاى قبل از ۱/۱/۱۳۶۸ معادل ۸ درصد دريافتى سالانه که از ۵/۵ درصد پيش‌پرداخت مکسوره آنان نيز ۴ درصد به‌عنوان ماليات مقطوع و ۵/۱ درصد به‌عنوان پيش‌پرداخت ماليات عملکرد آنان منظور خواهد شد.


۲/۲. بابت قراردادهاى از تاريخ ۱/۱/۱۳۶۸ به بعد معادل ۱۰ درصد دريافتى سالانه که کل ۵ درصد ماليات مکسوره على‌الحساب به‌عنوان بخشى از ماليات عملکرد مؤدى تلقى مى‌شود.

موارد تشخيص على‌الرأس درآمدهاى مشمول ماليات

۱. عدم تسليم ترازنامه و حساب سود و زيان يا حساب درآمد و هزينه و حساب درآمد و هزينه و حساب سود و زيان حسب مورد تا موعد قانونى براى دارندگان دفاتر قانونى تا پايان تيرماه سال بعد و براى ساير مشمولان اين مبحث تا پايان ارديبهشت‌ماه سال بعد (بند يک ماده ۹۷ ق.م.م)

۱/۲. خوددارى از ارائه دفاتر يا مدارک حساب در محل کار توسط مؤدي. چنانچه مؤدى از ارائه قسمتى از مدارک حساب خوددارى نمايد اگر اين اسناد مربوط به هزينه باشد از احتساب آن جزء هزينه‌هاى قابل قبول خوددارى مى‌شود و در صورتى‌که مربوط به درآمد باشد درآمد مشمول ماليات اين قسمت از طريق على‌الرأس تعيين خواهد شد. (تبصره ۲ ماده ۹۷ ق.م.م)

۱/۳. غيرقابل رسيدگى بودن دفاتر اسناد و مدارک ابرازى به‌نظر مميز و تأييد سر مميز


۱/۴. قابل قبول نبودن دفاتر و اسناد و مدارک ابرازى به‌علت عدم رعايت موازين قانونى و آئين‌نامه‌هاى مربوط به تأييد هيئت سه نفره.

معافيت‌ها و مبناى نرخ ماليات بر درآمد مشاغل

۱. به استناد ماده ۱۰۱ (ق.م.م) تا ميزان يک ميليون و پانصد هزار ريال از درآمد سالانه مشمول ماليات اين مبحث از يک يا چند منبع از پرداخت ماليات معاف و مازاد آن طبق نرخ‌هاى مقرر در ماده ۱۳۱ اين قانون مشمول ماليات خواهد بود.


۲. در مشارکت‌هاى مدنى اعم از اختيارى يا قهرى شرکا چون حداقل از دو نفر تشکيل شده‌اند حداکثر از دو معافيت (جمعاً به مبلغ سه ميليون ريال) استفاده خواهند کرد و مبلغ معافيت به‌طور مساوى بين آنان تقسيم و باقى‌مانده سهم هريک شرکا جداگانه مشمول ماليات خواهد بود. شرکائى که با هم رابطه زوجيت دارند از لحاظ استفاده از معافيت در حکم يک شريک تلقى و معافيت به زوج اعطاء مى‌گردد. در صورت فوت هريک از شرکاء وارث وى به‌عنوان قائم‌مقام قانونى از معايت مالياتى سهم متوفى در مشارکت به‌شرح فوق استفاده نموده و اين معافيت به‌طور مساوى بين آنان تقسيم و از درآمد سهم هر کدام کسر خواهد شد.


۳. شرکائى که رابطه زوجيت (زن و شوهري) دارند در حکم يک شريک بوده و معافيت مربوط به زوج (شوهر) اعطا خواهد شد.


۴. در صورت فوت يکى از شرکاء ورثه قائم‌مقام قانونى وى در مشارکت بوده و معافيت سهم متوفى به‌طور مساوى بين وراث از درآمد مشمول ماليات وى کسر و مازاد هريک جداگانه مشمول ماليات خواهد بود.


مثال نمونه

در يک مشارکت مدنى تعداد شرکاء ۳ نفر و نسبت سرمايه شرکاء به‌صورت ۱ = A و ۲ = B و ۳ = C است چنانچه درآمد مشمول ماليات سالانه اين مشارکت ۶،۰۰۰،۰۰۰ ريال باشد محاسبه ماليات به‌شرح زير خواهد بود:


حداکثر معافيت سالانه مشارکت ۳،۰۰۰،۰۰۰ ريال معافيت سالانه هر يک از شرکاء
۱،۰۰۰،۰۰۰ = ۳÷۳،۰۰۰،۰۰۰
جمع نسبت سهام شرکاء ۶ = ۳+۲+۱
درآمد مشمول ماليات سالانه شريک A ۱،۰۰۰،۰۰۰ =۱ × (۶ / ۶،۰۰۰،۰۰۰)
درآمد مشمول ماليات پس از کسر معافيت ۰ = ۱،۰۰۰،۰۰۰ ـ ۱،۰۰۰،۰۰۰
بنابراين شخص A مشمول ماليات نخواهد بود.
درآمد مشمول ماليات شريک B ۲،۰۰۰،۰۰۰ =۲ × (۶ / ۶،۰۰۰،۰۰۰)
درآمد مشمول ماليات شخص B پس از کسر معافيت
۱،۰۰۰،۰۰۰ = ۱،۰۰۰،۰۰۰ ـ ۲،۰۰۰،۰۰۰
ماليات سالانه شريک B ۱۲۰،۰۰۰ = %۱۲ / نرخ ماده ۱۳۱ × ۱،۰۰۰،۰۰۰
درآمد مشمول ماليات شريک C ۳،۰۰۰،۰۰۰ = ۳ ×( ۶ / ۶،۰۰۰،۰۰۰)
درآمد مشمول ماليات شريک C پس از کسر معافيت
۲،۰۰۰،۰۰۰ = ۱،۰۰۰،۰۰۰ ـ ۳،۰۰۰،۰۰۰
ماليات شريک ۳۰۰،۰۰۰ = C نرخ ماده ۱۳۱ ۲،۰۰۰،۰۰۰
کل ماليات سالانه مشارکت
ريال ۴۲۰،۰۰۰ = ۳۰۰،۰۰۰ + ۱۲۰،۰۰۰ + ۰