اثر اعطاء حق خريد سهام جديد از محل افزايش سرمايه

با توجه به اينکه اکثر شرکت‌هاى ايرانى با سرمايه بسيار کم فعاليت خود را آغاز نموده و پس از گسترش عمليات به دلايل مختلف به سرمايه بيشترى احتياج پيدا مى‌کنند، بنابراين، اين شرکت‌ها اقدام به افزايش سرمايه خود مى‌نمايند. البته يکى از دلايل افزايش سرمايه، توجه نکردن به اندوخته‌ها مى‌باشد که شرکت‌ها مى‌تواند بدون اضافه نمودن سرمايه از اين وجوه عيناً مانند سرمايه بهره‌بردارى نمايند. اين موضوع نيز از يک سو ارتباط به قوانين مالياتى و از سوى ديگر بستگى به طرز فکر مردم در دريافت سود بيشتر دارد. اصولاً تعدادى از سهامداران ترجيح مى‌دهند که سود بيشترى بين آنها تقسيم شود تا اينکه سود ويژه به اندوخته‌ها منظور گردد. اين طرز فکر به‌علت وجود نداشتن نقدينگى براى بعضى از سهام در بازار و پائين بودن نسبت قيمت به بهاء اسمى در بورس تهران مى‌باشد. البته تمام اين بحث‌ها مانند کلاف سردرگمى مى‌باشد که عامل و معلول درهم مخلوط شده و براى پيدا کردن عامل و معلول اقدامات متعددى يابد. در زمينه‌هاى مختلف انجام شود. به‌طور خلاصه در بازارهاى پيشرفته، حساب سرمايه که شامل سرمايه و اندوخته‌ها مى‌باشد. همان اهميت سرمايه را دارا بوده و تفاوتى بين آنها موجود نمى‌باشد و قيمت سهم نيز در درجه اول با توجه به اين حساب تعيين مى‌گردد.


در هر صورت در وضع فعلى اکثر شرکت‌ها در موقع احتياج به پول بيشتر و يا بالا بودن تفاوت وام‌گيرى خود اقدام به افزايش سرمايه مى‌نمانيد. چون طبق قانون تجارت، حق تقدم سهامداران قبلى مى‌بايست در موقع افزايش سرمايه محفوظ بماند، بنابراين اکثر افزايش سرمايه‌ها توسط سهامداران قبلى تأمين مى‌گردد. در صورتى‌که قسمتى از حق تقدم سهامداران قبلى سلب گردد، بديهى است که مزاياى ديگرى به‌صورت‌هاى مختلف در اختيار سهامداران قبلى قرار مى‌گيرد.


در صورتى‌که تمامى افزايش سرمايه از طرف سهامداران قبلى تأمين شده و بدون استفاده از ذخاير، سهام به قيمت اسمى فروخته شود، قيمت سهم مربوط در بورس تا اندازه‌اى و با توجه به امکان بهره‌بردارى از وجوه جديد دچار نوسان خواهد شد. نوسان قيمت در اين مورد ممکن است تحت عوامل مختلف به‌شرح زير صورت گيرد:


۱. در صورتى‌که شرکت سودده بوده و انتظار رود که در مدت معقولى بتواند از وجوه جديد نيز مانند وجوه قبلى بهره‌بردارى نمايد، در اين‌صورت قيمت سهم ممکن است کمتر کاهش يابد. به‌عنوان مثال بانک‌هاى تخصصى ممکن است در مدت کوتاهى بتوانند از افزايش سرمايه خود همان بازده را کسب نمايند که وجوه قبلى بانک عايد مى‌نمود، در عوض براى بانک‌هاى تجارتى که قسمت اعظم درآمد آنها از محل سپرده‌هاى مختلف تأمين مى‌گردد ممکن است مدت بيشترى لازم باشد تا درصد سود سرمايه به سطح سود براساس سرمايه کمتر برسد.


۲. در صورتى‌که افزايش سرمايه به‌منظور ايجاد واحدهاى جديد توليد بوده و سوددهى آن مدت زمانى به تعويق افتد، ميزان کاهش قيمت بيشتر خواهد بود و ميزان آن تناسب مستقيم با آينده‌نگرى سرمايه‌گذاران و وضع سوددهى شرکت در آينده خواهد داشت.


۳. در صورتى‌که تمام يا قسمتى از افزايش سرمايه با سلب حق تقدم سهامداران قبلى به‌فروش برسد، قيمت سهام بعد از افزايش سرمايه ارتباط مستقيم با نحوه فروش و قيمتى که براى سهام از محل افزايش سرمايه تعيين شده خواهد داشت. در اين مورد در صورتى‌که سهم به قيمتى بيش از بهاء اسمى فروخته شود و تفاوت قيمت و بهاء اسمى به حساب اندوخته‌هاى شرکت منظور شود، نوسان قيمت با توجه به سوددهى شرکت در آينده صورت گرفته و کاهش قيمت کمتر خواهد بود در صورتى‌که سهام جديد به بهاء اسمى فروخته‌شده و يا قسمتى از صرف سهام به‌صورتى بين سهامداران قبلى تقسيم گشته و قدرت سوددهى هر سهم کاهش يابد، قيمت سهم بيشتر از مورد قبلى کاهش خواهد يافت.