يک بورس تشکيل‌شده از اعضائى مى‌باشد که هريک داراى جايگاهى در آن مى‌باشند. اين اعضاء مى‌توانند شخص يا گروه باشند. عضويت در يک بورس به آن عضو اجازه مى‌دهد که وارد تالار بورس شده و به مبادله با ديگران بپردازد. يکى از دو سيستم زير در بورس‌هاى عمده جهان استفاده مى‌شود.


145 ـ John C. Hull (1993). Options، Futures and other Derivative Securities، Prentic Hall، page: 144 . (۱)

سيستم بازار متخصص

آنچه که در مطالب قبل گفته شد ، به‌عنوان اعضاء تشکیل‌دهنده بورس ذکر شد ، مربوط به سیستمی موسوم به ”سیستم بازارساز ـ Market Maker System“ می‌باشد که در بورس CBOE و بورس سهام اقیانوس آرام مورد استفاده است. بورس‌های آمریکا و فیلادلفیا از یک سیستم کاملاً متفاوت موسوم به ”سیستم بازارساز متخصص (Specialist System)“ استفاده می‌کنند. در این سیستم فردی به نام ”بازارساز متخصص“ مسئولیت دارد که به‌عنوان یک بازارساز و نگه‌دارنده لیستی از سفارش‌های با قیمت معین ، عمل کند. برخلاف مسئول دفتر سفارش ، بازارساز متخصص اطلاعات مربوط به سفارش‌های با قیمت معین موجود را ، در دسترس سایر معامله گران قرار نمی‌دهد ، در این سیستم ، علاوه بر بازارساز متخصص ، افرادی موسوم به معامله گران قرار نمی‌دهد ، در این سیستم علاوه بر بازارساز متخصص ، افرادی موسوم به ”معامله گران رسمی اختیار معامله“ با نام اختصاری (ROTs ـ Registered Option Traders) ۲ وجود دارند که اختیار معامله‌ها را برای خودشان معامله می‌کنند ، یا نقش کارگزار را برای دیگران باز می‌کنند. برخلاف بازارسازهای CBOE ، این افراد اجباری ندارند که نقش بازارسازی برای یک اختیار معامله را بر عهده بگیرند ، وظیفه بازارسازی به عهده ”بازارساز متخصص“ می‌باشد.


Don M. Chance (1991). An Introduction to Options and Futures، Dryden press، page: 33-36 . (۲)

سيستم بازارساز (Market Maker System)

عمده اعضاء تشکيل‌دهنده بورس در اين سيستم عبارت هستند از: بازارسازها، کارگزار تالار، مسئول دفتر سفارش

مسئول دفتر سفارش ( The Order Book Official OBO)

بسيارى از سفارش‌هائى که به کارگزار تالار ارجاع مى‌شوند، ”سفارش‌هاى با قيمت معين (Limit Orders) هستند. به اين معنا که اين سفارش‌ها تنها در يک قيمت تعيين‌شده و مطلوب قابل اجراء هستند. اغلب وقتى‌که يک سفارش به قيمت معين به کارگزار تالار مى‌رسد. اين سفارش بلافاصله قابل اجراء نيست (به‌عنوان مثال، يک سفارش به قيمت معين براى خريد يک اختيار خريد به قيمت ۵ دلار، هنگامى‌که بازارساز قيمت پيشنهادى خريد را چهار و سه‌چهارم و قيمت پيشنهادى فروش را پنج و يک‌چهارم دلار اعلام مى‌کند. بلافاصله قابل اجراء نيست). در اکثر بورس‌ها، کارگزار تالار سفارش‌هاى به قيمت معين را به فردى موسوم به مسئول دفتر سفارش (يا کارگزار هيئت ـ Board Broker) ارائه مى‌دهد. او نيز سفارش مذکور را در کنار ساير سفارش‌هاى با قيمت معين، در کامپيوتر وارد مى‌کند. با اين‌کار، اطمينان حاصل مى‌شود که به‌محض اينکه قيمت اختيار معامله به قيمت تعيين‌شده برسد، سفارش اجراء خواهد شد. اطلاعات مربوط به سفارش‌هاى با قيمت معين موجود، در دسترس تمام معامله گران قرار مى‌گيرد.

بازارسازها

اکثر بورس‌هاى اختيار معامله (از جمله CBOE) از يک سيستم بازارسازى براى سهولت معاملات استفاده مى‌کنند. بازارساز يک اختيار معامله معين، فردى است که هرگاه از او سؤال شود، ”قيمت پيشنهادى خريد (Bid Price)“ و ”قيمت پيشنهادى فروش (Ask price)“ آن اختيار معامله را اعلام مى‌کند. قيمت پيشنهادى فروش، قيمتى است که بازارساز حاضر به فروش آن اختيار عامله در آن قيمت است. نکته مهم در اينجا است که بازارساز، هنگام اعلام قيمت‌ها نمى‌داند که سؤال‌کننده مى‌خواهد اختيار معامله را بخرد يا بفروشد. قيمت پيشنهادى فروش قاعدتاً بالاتر از قيمت پيشنهادى خريد است و مابه‌التفاوت اين دو قيمت را ”شکاف قيمت پيشنهادى خريد و فرش (Ask Spread ـ Bid)“ گويند. بورس محدوده اين شکاف را براى اختيار معامله‌هاى مختلف تعيين مى‌کند. اين شکاف نبايد بيش از ۲۵/۰دلار براى اختيار معامله‌هاى زير ۵/۰ دلار، ۵/۰ دلار براى اختيار معامله‌هاى بين ۵/۰ دلار و ۱۰ دلار، ۷۵/۰ دلار براى اختيار معامله‌هاى بين ۱۰ و ۲۰ دلار، و ۱ دلار براى اختيار معامله‌هاى بالاتر از ۲۰ دلار باشد.


وجود بازارسازها تضمين مى‌کند که دستورهاى خريد و فروش همواره و بدون هيچ‌گونه تأخيرى مى‌توانند در قيمت‌هاى معين اعمال شوند. بنابراين، بازارسازها موجب افزايش نقدينگى بازار مى‌شوند. بازارسازها سود خود را از ”شکاف قيمت پيشنهادى خريد و فروش“ به‌دست مى‌آورند. البته آنها روش‌ها و تمهيدات خاصى را براى پوشش دادن ريسک خود مورد استفاده قرار مى‌دهند تا کمتر در معرض ريسک واقع شوند.

کارگزار تالار (The floor broker)

کارگزاران تالار براى عموم مردم معامله انجام مى‌دهند. وقتى‌که يک سرمايه‌گذار به کارگزار خود دستور خريد يا فروش يک اختيار معامله را مى‌دهد، کارگزار دستور را به يک کارگزار تالار اين شرکت در بورسى که آن اختيار معامله دادوستد مى‌شود، ارائه مى‌دهد. اگر ”اتاق کارگزارى ـ Brokerage House“ اين شرکت براى خود، کارگزار تالار نداشته باشد، معمولاً ترتيبى اتخاذ مى‌نمايد که يا از يک کارگزار تالار مستقل استفاده کنند، يا از کارگزار تالار يک شرکت ديگر بهره گيرد.


کارگزار تالار نيز به نوبه خود، يا با يک کارگزار تالار ديگر معامله مى‌کند يا با يک بازارساز، کارگزار تالار در قبال معامله‌هائى که انجام مى‌دهد يا کميسيون دريافت مى‌کند. يا اينکه داراى حقوق ثابت از سوى اتاق کارگزارى مى‌باشد.