اختيار معامله شاخص، اختيار معامله‌اى است که روى شاخص سهام ايجاد شده باشد. اولين اختيار معامله شاخص يعنى CBOE100 که بعدها به S8P100 تغيير نام داد. در تاريخ ۱۱ مارس ۱۹۸۲ به‌وجود آمد، سپس ساير بورس‌ها نيز يکى پس از ديگرى اختيار معامله روى شاخص را به بازار خود اضافه کردند و موفقيت اين قراردادها واقعاً شگفت‌انگيز بود. در تمام بورس‌ها حجم مبادلات اختيار معامله شاخص، تقريباً يک‌سوم تا يک‌چهارم حجم مبادلات تمام اختيار معاملات سهام بوده است. مثلاً در CBOE حجم مبادلات اختيار معامله شاخص تقريباً بيش از يک‌سوم کل مبادلات اختيار معامله سهام مى‌باشد.


هر چند اختيار معامله شاخص از بسيارى جهات شبيه اختيار معامله سهام مى‌باشد، اما چند تفاوت مهم بين آنها وجود دارد، با توجه به اينکه هر شاخص نمايانگر يک بدره يا مجموعه‌اى از يک سرى سهام خاص مى‌باشد، قاعدتاً اعمال اختيار معامله شاخص نيز مستلزم مبادله مجموعه‌اى از سهام با همان تناسبى که در شاخص وجود دارند، مى‌باشد. اين‌کار يعنى جمع‌آورى و مبادله مجموعه‌اى از سهام که دقيقاً متناسب با ترکيب تشکيل‌دهنده آن بدره خاص باشد، کار بسيار دشوار و پرزحمتى مى‌باشد. لذا، براى سهولت اعمال اختيار معامله شاخص به‌جاى اين‌کار از يک روند اعمال ديگر به نام ”تسويه حساب نقدى ـ Cash Settlement“ استفاده مى‌شود. در اين روش، اگر يک اختيار خريد شاخص اعمال شود، فروشنده اختيار معامله، مابه‌التفاوت سطح شاخص (Index Level) و قيمت اعمال را محاسبه نموده و در تعداد سهام شاخص ضرب مى‌کند و به اندازه حاصل اين محاسبات، پول نقد به خريدار مى‌پردازد. به‌عنوان مثال، فرض کنيد که شما يک اختيار خريد شاخص را که داراى ۱۰۰ سهم مى‌باشد، خريدارى مى‌نمائيد. به فرض، شاخص ۲۵۰ و قيمت اعمال ۲۴۵ مى‌باشد. اگر شما اين اختيار معامله را اعمال کنيد، فروشنده مذکور معادل ۵۰۰ = (۲۴۵ ـ ۲۵۰) × ۱۰۰ دلار نقد به شما مى‌پردازد و هيچ‌گونه تبادل سهامى صورت نمى‌پذيرد. در مورد اختيار فروش نيز به همين صورت است.


دو دليل عمده براى فراگير شدن اختيار معاملات شاخص وجود دارد: اول اينکه روش ”تسويه حساب نقدي“ سرمايه‌گذاران را قادر مى‌سازد که بدون هيچ‌گونه اجبارى براى دريافت يا تحويل سهام، اقدام به دادوستد اختيار معامله نمايند. دليل دوم اين است که اختيار معامله شاخص در واقع اختيار معامله‌اى روى مجموعه بازار مى‌باشد. بيش از ۵۰۰ سهم وجود دارد که روى آنها اختيار معامله دادوستد مى‌شود، اما تعداد کمى از سرمايه‌گذاران وقت کافى براى انتخاب بهترين اختيار معامله از بين اين همه فرصت موجود را دارند. لذا، بسيارى از آنها ترجيح مى‌دهند که روى مجموعه‌اى از بازار تجزيه و تحليل نموده و از اختيار معامله‌هاى روى شاخص‌ها براى انجام پيش‌بينى‌هاى خود استفاده کنند.


اختيار معامله روى اسناد خزانه و اوراق قرضه، از اوايل دهه ۱۹۸۰ ايجاد شد ولى موقعيت کمى دربرداشت. بورس سهام آمريکا (AMEX) قبل از اين، اختيار معامله‌هائى روى اسناد و اوراق خزانه ارائه کرده بود، ولى حجم آن بسيار کم بود. (CBOE) نيز اختيار معامله‌هائى روى تعدادى از اوراق خزانه منتشر مى‌کند، اما حجم مبادله آنها حتى کمتر از يک درصد حجم کل مبادلات اختيار معامله مى‌باشد.


اختیار معامله روی پیمان‌های آتی که گاهی اوقات ”اختیار معامله کالاهای اساسی ـ Commodity Options“ نیز نامیده می‌شود ، یک ترکیب مهم از بازارهای اختیار معامله و بازارهای آتی (۱) می‌باشد. اختیار معامله روی قرارداد پیمان آتی ، به خریدار آن حق خرید یا فروش یک قرارداد آتی در یک تاریخ آتی و با قیمتی که امروز توافق می‌شود را می‌دهد.


(۱) . قرارداد آتى يا Future قراردادى است که در آن خريدار و فروشنده توافق مى‌کنند، مقدار معينى از کالاى مشخص را با کيفيت استاندارد، قيمت معلوم و در زمان موردنظر و در مکان مشخص معامله کنند.


روابط مهمى بين قيمت‌هاى اختيار معامله، پيمان‌هاى آتي، اختيار معامله روى پيمان‌هاى آتى و قيمت نقد کالاى مذکور وجود دارد. اختيار معامله روى پيمان‌هاى آتى در ايجاد ارتباط بين قيمت‌هاى اين ابزارها بسيار مؤثر هستند و فرصت‌هاى بسيارى را براى سرمايه‌گذاران ايجاد مى‌کنند.


- ساير انواع اختيار معامله:

اختيار معامله‌هاى ديگرى روى ارز، نرخ بهره و کالاهاى اساسى (مانند طلا و دام، غله، نفت و... ) وجود دارد. به‌طور کلي، با تعريفى که از اختيار معامله ارائه داديم، اين معامله ـ برحسب ضرورت ـ روى هر کالائى مى‌تواند صورت پذيرد.