گسترش بازار

در سال‌هاى اخير ما برنامه‌هاى فراگيرى براى گسترش بازار داشته‌ايم که از زمره مهم‌ترين آنها توسعه جغرافيائى بازار سرمايه بوده است. صورت اوليه اين انديشه در سال ۱۳۷۶ زمانى شکل گرفت که فعاليت بورس در قالب نو آغاز شده بود، از ويژگى‌هاى مهم يک بازار سرمايه فراگير آن است که توانائى جذب منابع مالى و نيز پاسخگوئى به نيازهاى متقاضيان را در يک گستره وسيع جغرافيائى داشته باشد. دليلى وجود ندارد که درهاى بازار سهام بر روى يک فعاليت اقتصادى که از شرايط لازم برخوردار است ولى از مکان فيزيکى اين بازار به دور است بسته باشد. از سوى ديگر تمامى شهروندان و صاحبان منابع پس‌اندازى نيز بايد از امکان دسترسى به بازار سرمايه برخوردار باشد. از اين رو، از همان آغاز شروع کار در بورس اوراق بهاءدار به روشنى بر ضرورت توسعه جغرافيائى بازار سرمايه و ايجاد شعب بورس اوراق بهاءدار ر شهرستان‌ها واقف بوديم. راه‌اندازى بورس در شهرستان‌ها گذشته از گسترش جغرافيائى بازار سرمايه مزاياى مهم ديگر نيز دارد. از جمله اين مزايا مى‌توان اين موارد را نام برد: شتاب بخشيدن به فرآيند توسعه اقتصادى همزمان و يکنواخت، تسهيل اجراء سياست‌هاى مربوط به تمرکززدائي، مشارکت طيف گسترده‌تر مردم در فعاليت‌هاى اقتصادى مولد، يکنواخت کردن شدت انباشت نقدينگى در مناطق مختلف کشور، کارآمدتر کردن سازوکار گردآورى و تجهيز منابع مالى راکد و يا سيال، دست‌يابى به الگوى بهينه تخصيص منابع مالى با در نظر گرفتن نيازهاى هريک از مناطق جغرافيائى و بالاخره گسترش فرهنگ سهام‌دارى در جامعه.


اما در آن مقطع هنوز شرايط لازم براى راه‌اندازى بورس در مناطق مهيا نبود و ما اولويت‌ها و الزامات ديگرى پيش رو داشتيم. قبل از هر چيز مى‌بايست ثبات بازار را اعاده کنيم،، سازوکارهاى نظارتى بر بازار را شکل ببخشيم و شفافيت بيش‌ترى در آن ايجاد نمائيم و از سوى ديگر بايستى بسترهاى نهادى و قانونى مناسب را براى اين گسترش بازار سرمايه پديد آوريم.


به‌تدريج، شرايط لازم براى گسترش جغرافيائى بازار سرمايه فراهم شد. پس از بررسى‌هاى کارشناسى گسترده، پنج مرکز استان براى ايجاد بورس‌هاى منطقه‌اى مشخص گرديد و طى سال اخير راه‌اندازى بورس مشهد به‌صورت جدى در دستور کار قرار گرفت. خوشبختانه اين بازار از خردادماه فعاليت خود را آغاز کرد. طى کم‌تر از سه ماه فعاليت اين بازار شاهد هستيم که به‌طور متوسط حجم دادوستد در بورس مشهد هر هفته ۹۰ درصد افزايش داشته است.


البته، برنامه گسترش بورس‌هاى منطقه‌اى در دو گام طراحى و تبيين شده است. گام نخست، ايجاد يک بورس بين‌منطقه‌اى اوراق بهاءدار ادر ايران است. اين بازار با فراهم آوردن امکان دسترسى فيزيکى سرمايه‌گذاران در نقاط مختلف کشور به تالار اصلى بورس اوراق بهاءدار تهران تحقق مى‌يابد. به همين ترتيب، مرحله تکميلى و گام دوم فرآيند گسترش پوشش جغرافيائى بازار سرمايه در ايران با راه‌اندازى و توسعه بازارهاى درون ـ ارتباط پيدا مى‌کند. اين بازارها‌ به‌منظور پذيرش آن دسته از شرکت‌هاى فعال در حوزه‌هاى زيرپوشش منطقه‌اى که شرايط پذيرش در بازار بين‌منطقه‌اى را ندارند حاصل مى‌شوند.


اقدام ديگرى که در زمينه گسترش بازار انجام داده‌ايم تلاش در جهت ايجاد تنوع در ابزارهاى مالى مورد دادوستد در بازار است. دادوستد دست دوم اوراق مشارکت در بورس اوراق بهاءدار اقدامى در جهت توسعه بازار سرمايه‌ نيز به‌‌شمار مى‌رود. با دادوستد اين اوراق مجموع اوراق بهاءدارى که در بازار مبادله مى‌شود تنوع مى‌يابد. از آغاز فعاليت دوباره بورس اوراق بهاءدار در ايران، گذشته از گواهى سپرده‌ ارزي، تنها ابزارى که در اين بازار دادوستد شده است، اوراق سهام شرکت‌ها است. دادوستد اوراق مشارکت در بورس مى‌تواند تا حدودى جاى خالى اوراق قرضه را پر کند و تنوع ابزارها نيز به‌طور کلى به بازار ثبات بيش‌ترى مى‌بخشد. افزودن بر اين، با حضور اوراق مشارکت در بازار مشکل سرمايه، گروه جديدى از شهروندان وارد اين بازار مى‌شوند. با دادوستد اوراق مشارکت در بازار اوراق بها‌ءدار، اين بازار به متقاضايان جديد روبه‌رو خواهد شد. در اين زمينه، طى سال اخير بستر قانونى مناسب را برى دادوستد اوراق مشارکت در بورس فراهم کرديم.


اکنون هفت سال از تجربه انتشار نخستين اوراق مشارکت مى‌گذرد. اين اوراقه به‌عنوان ابزارى براى تأمين مالى طرح‌هاى مولد اقتصادى و با هدف دستيابى به توسعه انجام مى‌گيرد که تأثيرات مثبت غيرقابل انکارى دارد، از جمله آنکه با انتشار اين اوراق مى‌توان بخشى از نقدينگى موجود در جامعه را صرف طرح‌هاى عمرانى و مولد اقتصادى سخت.


اما نکته مهم که بايد بر آن تأکيد داشت آن است که به‌نظر مى‌رسد اکنون زمان کافى براى شکل‌گيرى بازار متشکلى براى دادوستد دست دوم اوراق مشارکت طى شده است وجود بازار دست دوم براى اوراق مشارکت هم به نفع مجريان انتشار و خريداران اين اوراق است و هم در جهت توسعه بازار سرمايه و تحکيم آن عمل مى‌کند. از همين رو، در مقطع حاضر با توجه به مصوبه شوراى بورس، سازمان بورس آمادگى لازم را براى معاملات دست دوم اين اوراق اعلام کرده است. در اين زمينه دستورالعمل مربوط نيز تهيه شده و جهت اعلام نظر و ابلاغ به شبکه بانکى به بانک مرکزى ايران ارائه شده است.